श्रुत्वा स्वं पापित्वं ज्ञातं मया, तथापि शृणु मे याच्ञाम्—यत्र यत्र ‘शिव’ इति शब्दः श्रूयते, तत्र, हे सोमनाथ, मम निवासः स्यात्। हे गौरीपतिं शङ्करं सोमनाथं विश्वनाथं करुणासिन्धुं सर्वात्मानं च—यत्र त्वं ‘सत्यः’ इति स्तूयसे, तत्र साधूनां निवासः स्यात्। एवं अत्रेः स्तोत्रं श्रुत्वा, भगवान् हरः तुष्टः सञ्जातः, तस्मै योगिने प्रोवाच—‘वरदः अहम्, विश्वस्य कर्ता च।’ ‘त्वं आत्मज्ञानं मोक्षं च विपुलं भोगं पुण्यक्षेत्रस्य माहात्म्यं च प्राप्नुहि; एष वरः देवैः पूजितः।’ एवं सत्यमुक्त्वा शम्भुः अन्तर्धानं गतः। तदतः प्रभृति, मुनयः तदक्षेत्रं ‘स्वयंक्षेत्र’ इति विदन्ति। तत्र स्नानदानाभ्यां मुक्तिः साध्यते, हे नारद। अथाश्वत्थतीर्थं वर्णितम्, ततः पिप्पलतीर्थं, अधुना शृणु मन्दतीर्थस्य माहात्म्यम् उत्तरदिशि। पूर्वं भगवतः अगस्त्यः दक्षिणदिग्पतिः, विंध्यस्य याच्ञां पूर्त्यर्थं देवैः प्रेषितः। स शनैः विंध्यं प्रति जगाम, सहस्रर्षिभिः परिवृतः, स च बहुवृक्षसंकीर्णं गिरीन्द्रं प्राप्य। विन्ध्यः शतशृङ्गशोभितः, मेरुं सूर्यं च स्पर्धमानः; स स्थिरधीरः मुनिः लोपामुद्रापतिः तं गिरिं ददर्श। स द्विजातिभिः सत्कृत्य अतिथित्वं प्राप्य, गिरिं स्तुत्वा, तदा तेषां देवकार्यसिद्ध्यर्थं वचः प्रोवाच। ‘गच्छामि, हे गिरिश्रेष्ठ, ऋषिभिः सत्यदर्शिभिः सह तीर्थयात्रां कुर्वन्; तस्मात् दक्षिणदिशं प्रस्थितः अस्मि। मार्गं देहि, हे गिरिवर, यथायाचितं स्वागतं कुरु; मम आगमनपर्यन्तं अत्र स्थातव्यम् आवश्यकम्।’ ‘एवं भवतु’ इति गिरिः उत्तमः उक्त्वा, स मुनिः तैः ऋषिभिः सह दक्षिणदिशं प्रायात्। शनैः स गौतमीं यज्ञसत्रार्चितां प्राप्य, वर्षमेकं तत्र यज्ञं कृत्वा, मुनिभिः परिवृतः स्थितः। तत्र कश्चन दुष्टात्मानौ कैटभस्य द्वौ पुत्रौ, अश्वत्थः पिप्पलश्च, धर्मनिरोधकौ राक्षसौ, सुरालये प्रसिद्धौ। अश्वत्थः अश्वत्थवृक्षरूपं धारयामास, पिप्पलः ब्राह्मणरूपं; उभौ यज्ञभङ्गाय प्रविशितुमिच्छन्तौ। तौ दानवौ दुष्टबुद्धी, इच्छितरूपौ—अश्वत्थः वृक्षरूपेण, पिप्पलः ब्राह्मणवपुषा। उभौ तपोभरितान् ब्राह्मणान् नित्यं पीडयन्तौ, यः कश्चित् अश्वत्थम् उपयाति, स वृक्षः तं खादति। पिप्पलः सामवेदगायकरूपेण, शिष्यांश्च राक्षसवद् खादति; तस्मात् अद्यापि ब्राह्मणेषु सामगः अतीव निर्दयः इति। ब्राह्मणेषु नष्टेषु, मुनयः तौ राक्षसौ इति ज्ञात्वा, दक्षिणतीरं शरणं जग्मुः। सर्वे मुनिसङ्घाः शौरिं शनैश्चरं तपोनिष्ठं गताः, राक्षसकृत्यं निवेदयामासुः। शौरिः मुनिसङ्घान् उवाच—‘मम तपस्यः पूर्णे सति, द्विजाः, राक्षसौ हनिष्यामि; अपूर्णे तु न शक्नोमि।’ पुनः मुनिसङ्घाः ऊचुः—‘वयं तुभ्यं महत्तपः दास्यामः।’ एवमुक्तः ब्राह्मणैः, शौरिः ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युवाच। शौरिः ब्राह्मणरूपं गृहीत्वा, अश्वत्थराक्षसं प्रति गतः; ब्राह्मणरूपेण प्रदक्षिणं चकार। तदा स दुष्टः राक्षसः मायया तं ब्राह्मणम् इव मन्यमानः खादितुं आरब्धवान्। स तस्य शरीरं प्रविश्य, तस्य नेत्राणि च अन्त्राणि च अपश्यत्; स दुष्टः राक्षसः मण्डेन सूर्यपुत्रेण दृष्टः। स हि क्षणेन वज्राहतशैलवत् भस्मीकृतः; अश्वत्थं भस्मीकृत्य, स पिप्पलरूपिणं प्रति जगाम। स एव तं राक्षसं, ब्राह्मणरूपेण सामगं, शिष्यवद् विनीतः अभिगम्य स्थितः। पिप्पलवृक्षः पूर्ववत् सूर्यतनयं अपि खादित्वा, तस्य उदरे अन्त्राणि निरीक्ष्य। स तेन दृष्टमात्रेणैव भस्मीकृतः; उभौ निहत्य, सूर्यपुत्रः उवाच—‘किं करोमि?’ सर्वे मुनयः अगस्त्यप्रधानाः प्रमुदिताः सञ्जाता। ते शौरये इच्छितान् वरान् ददुः; शनि अपि तुष्टः ब्राह्मणान् उवाच। ‘ये अश्वत्थवृक्षद्वारे मम नित्यं उपवेष्टनं कुर्वन्ति, तेषां सर्वे कार्याणि सिद्ध्यन्ति, मत्तः क्लेशः न भविष्यति। ये पुरुषाः अश्वत्थतीर्थे स्नानं कुर्वन्ति, तेषां सर्वे कार्याणि सिद्ध्यन्ति; अन्योऽपि वरः दत्तः। ये जनाः माण्डवारतीर्थे प्रातःकाले अश्वत्थवृक्षं स्पृशन्ति, तेषां ग्रहदोषाः अपह्रियन्ताम्। ततः प्रभृति, तत् तीर्थं अश्वत्थपिप्पलाख्यं प्रसिद्धम्; तत्र शनैश्चरतीर्थं, अगस्त्यसत्रिकसहितम्। तदपि यज्निकं सामगं च कथ्यते; तत्र सहस्रषोडश तीर्थानि सन्ति। तत्र स्नानदानाभ्यां यज्ञफलप्राप्तिः। तत् क्षेत्रं सोमतीर्थमिति महात्मभिः कथ्यते; तत्र स्नानदानाभ्यां सोमपानफलं लभ्यते। लोकमातृका औषधयः पूर्वं सञ्जाता, प्राणिभिः पूज्यन्ते; मम मातरः अपि दिव्याः, ताभ्यः पूर्वतराः। तासु धर्मः, स्वाध्यायः, यज्ञकर्म च प्रतिष्ठितम्; ताभिः सर्वं त्रैलोक्यं, चराचरं च, धार्यते।