कदाचित् क्षणिकः स यज्ञः, दृश्यफलः, कर्तुः निरर्थकः स्यात् इति निश्चित्य, यत् तेन न फलं लभ्यते, तदा लोका जटिमेव फलस्य प्रमाणं मन्यन्तः, अन्येषु कर्मसु प्रवृत्ताः। तस्मिन्नन्तरे, सुराणां प्रभुः, सुरकार्यसिद्ध्यर्थं लोकानां च हिताय, तैः सुरैः प्रीतः, "एवं भवतु" इति तान् उवाच। ततः तद् भीषणं मुखं, भयङ्करं रोमाञ्चकरं च, यत् पापरूपं आसीत्, नखशस्त्रैः छिन्नं कृत्वा, तदेव कुत्र स्थापयेत् इति पृष्टवन्तः। तत्रैव एला देवान् अभाषत—"अहं शिरः धारयितुं न समर्था, अहं पातालयात्रां करिष्यामि" इति। तदा सागरः अपि अवदत्—"अहं क्षणेन एव शुष्येयं" इति। पुनः देवाः शिवं प्रार्थयामासुः—"भगवन्, त्वमेव लोकानुग्रहाय ब्रह्मशिरः धारयितुम् अर्हसि" इति। यदि तद् छिद्यते, तर्हि लोकनाशः स्यात्; यदि न छिद्यते, तर्हि दोषः एव स्थितः। एवं चिन्तयन् सोमेश्वरः तत् शिरः धारयामास। तद् दुष्करं कर्म दृष्ट्वा, देवाः पुण्यगौतम्याः तीरे सम्प्राप्य, स्नेहेन भक्त्या च लोकनाथं स्तोतुम् आरब्धाः। तेषां मध्ये, ब्रह्मशिरः अतिभयंकरं, तान् ग्रसित्वा आगतम्; तदा चन्द्रशेखरः, नखाग्रेण तद् छित्वा, त्यागदोषेऽपि सति, लोकानुग्रहात् तद् शिरः धारयामास। तत्रैव, ये देवाः ब्रह्मणः समीपे आसन्, तं परमदैविकं कर्म दृष्ट्वा, देवाधिपतिम् अर्चयामासुः। तस्मात् कालात् आरभ्य, तत् पुण्यस्थानम् "ब्रह्मतीर्थ" इति विख्यातम्; अद्यापि तत्र ब्रह्मणः चतुर्मुखं रूपं प्रतिष्ठितम् अस्ति। यः केनचित् ब्रह्मशिरः एव पश्यति, स ब्रह्मसदनं प्राप्नोति, यत्र रुद्रः स्वयम् स्थित्वा ब्रह्मशिरः छिनत्ति स्म। तत् स्थानं "रुद्रतीर्थ" इति कथ्यते; तत्र सूर्यः प्रत्यक्षतया अस्ति, देवाः च स्वस्वरूपे प्रतिष्ठिताः, अतः तत् परमं स्मृतम्। तत् पुण्यस्थानं "सौर्य" इति प्रसिद्धम्, सर्वयज्ञफलप्रदम्; तत्र स्नानं कृत्वा सूर्यं च दृष्ट्वा, पुनर्जन्म न विद्यते। ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः, यत् महादेवेन छिन्नम्, अविमुक्तक्षेत्रे देवहिताय प्रतिष्ठितम्। यः ब्रह्मतीर्थे, गौतम्याः तटे, अविमुक्तक्षेत्रे, ब्रह्मणः शिरः एव पश्यति, तस्य पुण्यलाभः; ब्रह्महतकोऽपि तत्र शुद्धिं प्राप्नोति। तत् पुण्यस्थानं "अविघ्न" इति ख्यातम्, सर्वविघ्ननाशनम्; तत्र यद् अभवत्, तत् अहं ते कथयामि, हे नारद, श्रद्धया शृणु। गौतम्याः उत्तरतीरे दिव्ये यज्ञे प्रवृत्ते, विघ्नदोषात् तस्य समापनं नाभवत्। तदा सर्वे देवगणाः माम्, हरिम्, उपगम्य, कारणं ज्ञात्वा समाधिना मया उक्तम्—"विघ्नेश्वरकृतविघ्नात् अस्य यज्ञस्य समापनं न शक्यते; अतः सर्वे आदिदेवं विनायकं स्तुवन्तु।" "एवं भवतु" इति उक्त्वा, देवगणाः गौतम्याः तीरे स्नात्वा, भक्त्या गणनाथं स्तोतुम् आरब्धाः। स देवः, येन देवैः सदा पूज्यः, नमस्कृत्यः, चिन्त्यश्च, ईशेन विष्णुना ब्रह्मणा चापि, तस्मै विघ्नराजाय शरणं व्रजामः। विघ्नेश्वरात् तुल्यः कश्चित् देवो नास्ति, सर्वकामफलप्रदः सः; तद्विज्ञाय त्रिपुरान्तकोऽपि प्राचीनशत्रुवधपूर्वं तम् अर्चितवान्। अम्बिकासुतः सः, अस्माकं महायज्ञे विघ्नानि शीघ्रं नाशयतु; तं चिन्तयतः सर्वदेहिनां कामाः सिद्ध्यन्ति। यदा तस्य देव्या पुत्रः जातः, तदा सर्वेषां महोत्सवः अभवत्; देवाः तं जातमात्रं विघ्नेश्वरं नमस्कृत्य, स्वकार्यसिद्धिं प्राप्ताः। सः, मातरि निगृह्यमाणः अपि, तस्या उपविष्टः, पितुः शूलिनः जटासु चन्द्रमसं बलात् गुह्यं चकार; तादृशः तस्य क्रीडावैचित्र्यम्। सः मातुः स्तन्यं पीत्वा अपि, तृप्तः सन्, भ्रातरि ईर्ष्याभावं बिभ्रद्, त्वं लम्बोदरः विघ्नेश्वरः अभवः, शम्भुना लम्बोदरनाम्ना ख्यातः। देवगणैः परिवृतः महेशः "नृत्यं प्रारभ्यताम्" इति प्रोक्तवान्; नूपुरध्वनिमात्रेण तुष्टः, सुतं गणाधिपतित्वेन अभिषिच्य। सः, यस्य एके हस्ते पाशः, अन्यस्मिन् कन्धरे परशुः, यो मातरम् अपि अर्चनाभावे विघ्नं करोति, स विघ्नेश्वरात् अन्यः कः? सर्वेषां धर्मार्थकामानां मध्ये प्रथमं देवदैत्यैः पूज्यः, सदा वन्दनीयः, यस्य पूजायां न कदापि नाशः, तं प्रथमं नमामि। यस्मिन पूजिते, यथेष्टफलसिद्धिं दृष्ट्वा, आत्मबलोत्थितं गौरवं अपि अतिक्रान्तं भवति, तं प्रियं भ्रातरं मूषिकवाहनं स्तौमि। यो मातरं नृत्यगीतादिललितैः तुष्ट्वा, तस्या तृप्तौ, तं धन्यं गणेशं शरणं प्रपद्ये। यो देवसहाय्येन, असुरयुद्धेन, स्तुतिप्रणाममन्त्रैः, पितृप्रसादेन च सदा समृद्धिम् आप्नोति, तं धन्यं गणेशं शरणं प्रपद्ये। यो पुरा पुरातनशत्रून् युद्धे प्रत्युद्यतः, पित्रा तुष्टः पूजितश्च, पुनः विघ्नविनाशं कृतवान्, तं गणेशं नमामि। एवं स्तुत्वा, विघ्नेश्वरः देवगणान् प्रत्युवाच। "मत्तः अस्मिन् यज्ञे, असुरारेर्यज्ञे, विघ्नविनाशः भविष्यति।" यदा देवयज्ञः समाप्तः, गणेशः देवांस्त्र पुनरुवाच—"ये मां भक्त्या संयम्य चानेन स्तोत्रेण स्तोष्यन्ति, तेषां दारिद्र्यदुःखं न भविष्यति।" ये चात्र श्रद्धया यत्नेन च स्नानदानादिकं कुर्वन्ति, तेषां सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं यास्यन्ति। तस्मिन्नेव क्षणे, देवाः "एवं भवतु" इति प्रत्युवाचुः। यज्ञे समाप्ते, देवाः स्वस्वस्थानानि जग्मुः। तस्मात् कालात् आरभ्य, तत् पुण्यस्थानं "अविघ्न" इति प्रसिद्धम्, सर्वकामदं, सर्वविघ्ननाशनं च।