एवं भगवतः त्रिनेत्रस्य, सर्वसृष्टिकर्तुः, संतोषः संजातः। तदा स भगवाञ्छम्भुः, देवश्रेष्ठान् प्रति प्रीत्या वचः प्रोवाच—"यद्वाञ्छथ, तत्सर्वं दास्ये। देवगणाः, स्वकामान् ब्रूत।" तदा देवाः प्रणम्य प्रार्थयन्ते—"वृषध्वज प्रभो, आगच्छ, दानवानां घोरभीतिं नाशय; शत्रून् निहन्य, देवगणान् रक्ष। त्वमेव तेषां स्वामी, नाथः च।" "शम्भो! यदि त्वं हेतुरहितमित्रत्वेन न व्यवहरसि, तर्हि दुःखपीडिताः सर्वे देहिनः किं कुर्वन्ति?" इति स्तुत्वा, तेन भगवता त्वरया तत्र गच्छति, यत्र देवद्विषः स्थिताः। तत्र शंकरस्य देवद्विषां च भीषणं संग्रामः अभवत्। तत्र त्रिनेत्रः शिवः, युद्धक्लान्तः, तमोरूपं धारयन्, ललाटात् स्वेदबिन्दून् पातयन्, असुरगणान् नाशयामास। तस्य तमोरूपदर्शनात्, असुराः मेरुशिखरात् भूमिं प्रति पलायन्त। हरः सर्वान् दानवान् विनाश्य, भूमौ आगतः; ते भीताः सर्वदिशः प्रधावन्त। रुद्रः क्रुद्धः, शत्रूननुसृत्य, पुनः शम्भुः युद्धे स्वेदबिन्दून् पातयन्। यत्र यत्र तस्य स्वेदबिन्दवः भूमौ पतिताः, तत्र तत्र शिवरूपाः मातरः जाताः। सर्वाः मातरः महेश्वरं प्रार्थयन्ति—"असुरान् भक्षयामः।" तदा भगवाञ्छिवः, सर्वैः देवगणैः परिवृतः, वचः प्रोवाच— "ये राक्षसाः स्वर्गात् भूमिं गताः, ये च अधःपातालं प्राप्ताः, सर्वे मम वचनं शृण्वन्तु। यत्र यत्र शत्रवः गच्छन्ति, तत्र तत्र मातरः अपि यान्तु; ये भीतयाऽधःपातालं गताः, तत्रापि शत्रुभिः सह यान्तु।" ततः मातरः भूमिं विदार्य, यत्र दैत्यदानवाः स्थिताः, तत्र गच्छन्ति; तान् सर्वान् भीषणशत्रून् हत्वा, देवद्विषः विनाशयन्ति। देवाः पुनः उपागच्छन्, तेनैव मार्गेण मातरः अपि निर्गच्छन्ति; यावत् यान्ति, तावत् प्रत्यागच्छन्ति। देवाः तत्रैव, गौतमीतीरं शरणं गत्वा, स्थितवन्तः, यावत् मातरः देवैः सह तस्मात् देशात् निर्गच्छन्ति। स एव देशः, यत्र मातरः उत्पन्नाः, पुण्य क्षेत्रं, विजयवर्धनं; प्रत्येकस्य मातुः तीरं पृथक्। तत्र बहुषु स्थलेषु, पातालगमनकूपाः आसन्; देवैः मातृभ्यः वरः दत्तः—"शिववत् लोके पूजनं भवतु।" "शिववत् सदा पूजनं मातृभ्यः भवतु" इति उक्त्वा, देवाः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छन्, मातरः तत्रैव स्थिताः। यत्र यत्र देव्यो वसन्ति, तत् मातृतीर्थं कथ्यते; तत्र देवाः अपि सेवां कुर्वन्ति—किं पुनर् मनुष्यादयः। तत्र स्नानं, दानं, पितृभ्यः तर्पणं च—एतत् सर्वं अक्षयम्, यथा शिवेन उक्तम्। यः कश्चित् एतत् मातृतीर्थकथां शृणोति, स्मरति, वा पठति, स दीर्घायुष्मान् सुखी च भवति। अत्राप्यन्यत् तीर्थं विद्यते, यत् देवैरपि दुष्प्राप्यम्—ब्रह्मतीर्थं नाम, यत् लोकानां भोगमोक्षप्रदं। यदा देवसेना स्थितवती, दानवाः पातालं प्रविशन्ति, तदा मातरः अपि ताननुगच्छन्ति। तत्र मम पञ्चमं मुखं, भीषणं गर्दभाकृतिं, देवसेनायाम् अवस्थितं, वदति—"दानवाः, किं पलायध्वे? मा भैष्ट; शीघ्रं आगच्छत, सर्वान् देवगणान् क्षणेन भक्षयिष्यामि!" एवं मम भक्षणे प्रवृत्तिं दृष्ट्वा, देवाः भीताः विष्णुम् ऊचुः—"रक्षस्व, विष्णो, जगन्नाथ! एष ब्रह्मणो मुखम्। चक्रपाणे, शिरः चिच्छेद्यते।" "यदि शिरः छिद्यते, तर्हि सर्वं चराचरं भक्षयिष्यति। अत्र मन्त्रं पठामः, देवाः—शृणुत। त्रिनेत्रः गर्दभशिरः छेत्तारः, स च तद् धारयिष्यति—न संशयः। सर्वैः इति स्तुतः शंभुः।" क्षणिकं यज्ञं दृश्यफलम्, कर्तुः अशक्तं; तस्मात् निष्फलं ज्ञात्वा, लोकः, जटिं फलदायकं निश्चित्य, अन्येषु कर्मसु प्रवृत्तः। तदा देवेशः, देवकार्यसिद्ध्यर्थं, लोकहिताय, "एवं भवतु" इति देवगणान् प्रति उक्तवान्। तत् भीषणं, लोमहारिणं, पापकृत् शिरः, नखशस्त्रैः छिन्नम्; तद् कुत्र स्थापनीयम्? इति पृष्टम्। तत्रैव, एला देवगणान् प्रति अवदत्—"अहं शिरः धारयितुं न समर्था; पातालं गमिष्यामि।" सागरः अपि अवदत्—"क्षणेन शुष्ये।" पुनः देवाः शिवं प्रति ऊचुः—"त्वमेव ब्रह्मशिरः धारय, लोकानुग्रहाय।" छिन्नं चेत्, लोकविनाशः; न छिन्नं चेत्, दोषः। एवं चिन्तयित्वा, सोमेशः तत् शिरः धारयामास। तद् दुष्करं दृष्ट्वा, देवाः गौतमीतीरं गत्वा, जगन्नाथं भक्त्या स्तुवन्ति। तत्र देवेषु, ब्रह्मशिरः, भीषणं, तान् भक्षयितुं समुपेत्य, नखाग्रेण छिन्नं, शशिशेखरः, त्यागदोषं अपि अनुद्यान्य, करुणया तत् धारयामास। तत्रैव, ये सर्वे देवाः ब्रह्मणः समीपे आसन्, तं परमदिव्यकर्मणं दृष्ट्वा, जगन्नाथं स्तुवन्ति। तस्मात् कालात्, तत् तीर्थं "ब्रह्मतीर्थम्" इति प्रसिद्धम्; अद्यापि तत्रैव ब्रह्मणः चतुर्मुखरूपं प्रतिष्ठितम्।