सा तदा कुलवधूः सखीमिदं प्रार्थयामास—"प्रियं मे पतिं दर्शय, सुभगे, यौवनं मे व्यर्थं गच्छति।" ततो सा तां सखीं तत्रैवैकान्ते सुरभिपुष्पशय्यायामत्यन्तभयानकं सर्पं दर्शयामास। तं भीषणरूपिणं सर्पं, भूषणैः भूषितं पतिं दृष्ट्वा सा कन्या कृताञ्जलिः शीघ्रं प्रियं पतिं समुपेत्य प्राह—"धन्याSस्मि, भाग्यवतीSस्मि, यतः मे पतिः साक्षाद्दैवतमस्ति।" इत्युक्त्वा सा तस्मिन्शय्यायां स्थित्वा तं सर्पं, सुललिताङ्गीं, चेष्टाभिः, गीतैः, मृदुतरस्पर्शैश्च तुष्टाव। सापि सुगन्धिपुष्पैः पानैः च पतिं तुष्टाव; तस्याः प्रसादेन तस्मिन्सर्पे स्मृतिर्न्यवर्तत, मुनिवर। दिव्यनियोगं सर्वं स्मृत्वा सः सर्पः रात्रौ प्रियायै वाक्यमुवाच। राजकन्या तं पत्यं पप्रच्छ—"प्रिय, त्वां दृष्ट्वा मम भयमपि नास्ति कथम्?" तया प्रत्युक्तं—"दैवकृतं कः अतिवर्तेत? स्त्रीणां पतिः सदा एव मार्गः, विशेषतः।" तच्छ्रुत्वा सः सर्पः हृष्टः स्मितमुखः तामुवाच—"तव भक्त्या तुष्टोSस्मि, यदिच्छसि तत् वरं दास्यामि। मम प्रसादेन, सुशोभने, सर्वस्मृतिं प्राप्तवती।" "शिवस्य क्रोधेन, देवदेवेन पिनाकिनाः शापितः अहं, महेश्वरस्य करात्, महाबलः शेषपुत्रः सर्पः अभवम्। अहमेव पतिस्त्वं च पत्नी, भोगवती नाम्ना; पूर्वं उमायाः वचनेन शंभुः रहसि प्रहस्य तुष्टः। शुभे, अहमपि देवानां मध्ये हासं कृतवान्; तदा शंभुः क्रुद्धः मयि शापं दत्तवान्—'त्वं सर्परूपेण मर्त्यलोके ज्ञानसम्पन्ना भविष्यसि।' ततः, भगवति, त्वं मया सह शंभुं तुष्टाव; तदा सः उवाच—'गौतम्यां मां पूजय।' गौतम्यां सर्परूपेण त्वं पूजनं कुर्वन्ती, ज्ञानं दास्यामि; तदा भोगवत्याः प्रसादेन शापो विमुच्यते। अतः, शुभानने, एषः परिणामः मम च तव च जातः; अतः मां गौतम्यां नीत्वा सह पूजनं कुरु। तदा शापो मम तव च विमुच्येत, यावत् शिवं पुनः प्राप्तवतः; सर्वेषां दुःखितानां, शिवः एव परायणम्।" एवं पत्युः वचनं श्रुत्वा सा तेन सह गौतम्यां जगाम; तत्र गौतम्यां स्नात्वा शिवस्य पूजनं चकार। तदा प्रसन्नो भगवान् दिव्यं रूपं दर्शयामास, मुनिवर। तदा सर्पः, मातापितरौ अभिवाद्य, पत्न्या सह शिवलोकं गन्तुमुद्यतवान्; तद्विज्ञाय तस्य पिता प्राज्ञः वाक्यमुवाच—"त्वमेव ज्येष्ठपुत्रः राज्यपदं धारय; अतः राज्यं सम्यक् पालय, पुत्रान् बहून् जनय, मम परलोकगमनानन्तरं शिवपुरीं गच्छ।" पितुः वचनं श्रुत्वा सर्पराजः प्रत्युवाच—"एवं भवतु," इति। ततो यथेष्टं रूपं धारयित्वा धर्मपत्नीं सहितः, तेन सह पितरौ, मातरं, पुत्रान् च सम्यक् राज्यं पालयित्वा, पितरि दिवं गते, पुत्रान् स्वपदे स्थापयामास। ततः पत्न्या, मन्त्रिभिः चान्यैः सह, शिवपुरीं जगाम; तस्मात् कालात् तत् पुण्यस्थलं नागतीर्थं इति प्रसिद्धम्। यत्र नागेश्वरः देवः भोगवत्यां प्रतिष्ठितः, तत्र स्नानं दानं च सर्वयज्ञफलदं भवति। तत् पुण्यस्थानं मातृतीर्थं नाम, सर्वसिद्धिप्रदं जनानां; तस्य पुण्यस्य स्मरणमात्रेण अपि प्राणी व्याधिभिः विमुच्यते। तत्र देवासुरयुद्धं घोरं समजनि; तदा देवाः दानवगणान् जेतुं न शेकुः। तदा अहं त्रिशूलपाणिं देवं तत्र स्थितं देवानां मध्ये उपेत्य, कृताञ्जलिः शनैः विविधैः शब्दैः स्तोतुं प्रचक्रमे। "सर्वैः देवासुरैः सहितैः सागरमथने समुपस्थिते विषोत्पत्तौ, हे महेश्वर, त्वां विना कः तद् विषं पीत्वा शक्तः? यः पुष्पवर्षेण त्रैलोक्यं वशं नेतुं शक्नोति—कामः, यं हरिरपि पूजयति—सः विनष्टः। त्वं जलाधिपं मथित्वा, हे कामारिन्, श्रेष्ठं देवेभ्यः दत्त्वा, विषं स्वीकृत्य नीलकण्ठः अभवः; त्वां विना कः तद् सोढुं समर्थः?" एवं स्तुतः प्रसन्नः भगवान् आदिकर्ता, त्रिनेत्रः, उवाच—"यद् इच्छथ, तत् दास्यामि; श्रेष्ठा देवाः स्ववाञ्छितं वदन्तु।" "वृषध्वज, आगच्छ, दानवोत्थं भीषणं भयं नाशय; शत्रून् हन, देवान् रक्ष, त्वमेव तेषां प्रभुः।" "शम्भो, यदि त्वं हेतुविना सखा न अभवः, सर्वे देहिनः दुःखिताः किं कर्तुं शक्ष्येयुः?" इत्युक्त्वा सः तदानीं देवद्विषां समीपं ययौ; तत्र शंकरः देवद्विषां सह युद्धं चकार। तदा त्रिनेत्रः शिवः, युद्धे श्रान्तः, अन्धकाररूपं धारयन्, ललाटात् स्वेदबिन्दवः भूमौ पतिताः। अन्धकाररूपं धारयित्वा, सः असुरगणान् विनाशयामास; तं रूपं दृष्ट्वा असुराः मेरुशिखरात् पृथिवीं पर्यगच्छन्। एवं हरः, सर्वान् दानवान् विनाश्य, पृथिवीं समुपेत्य, ते भीताः दिशः सर्वाः प्रपेदिरे। तथैव रुद्रः, क्रुद्धः, शत्रून् अन्वगच्छत्; शम्भुः युद्धं कुर्वन्नपि, स्वेदबिन्दवः पुनः भूमौ अपतन्। यत्र यत्र शिवस्य स्वेदबिन्दुः भूमौ पतितः, मुनिवर, तत्र शिवरूपिण्यः मातरः जाताः।