राजन्, क्षत्रियाणां विवाहाः नानाप्रकारेण भवन्ति, अतः बुद्धिमान् त्वं शस्त्राभरणैः सह विवाहं कर्तव्यं इति पुरातनमन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, विजयो राजर्षिः तद्वाक्यं सत्यम् इति निश्चित्य, मन्त्रिणं तस्मिन्काले राजानं इव मनसि स्थितवान्। तदा विजयो राजा शास्त्रविधिना भोगवत्याः विवाहं विस्तारतः कृत्वा, तां पुनः शस्त्रैः सह प्रेषयामास। विजयो महानन्देन स्वमन्त्रिभ्यः गावः सुवर्णं हयान् चान्यं च बहु दत्तवान्। ततः मन्त्रिणः ज्येष्ठमन्त्रिप्रमुखाः तां गृहीत्वा यत्र शूरसेनः तत्र गत्वा, ताम् अनूढां शूरसेनाय निवेदयामासुः। तत्र ते विजयस्यान्यूनि वचनानि निवेद्य, नानाविधानि शोभनानि आभरणानि, दास्यः वस्त्राणि च समर्पितवन्तः। विजयस्यान्ये ये मन्त्रिणः भोगवत्याः सह आगताः, तैः कार्यं सम्यक् सम्पन्नमिति सन्तुष्टाः। शूरसेनः तान् अतिथिसत्कारपूर्वकं मानयित्वा, विजये स्नेहम् दर्शयन्, तान् विससर्ज। विजयस्य या कन्या रूपयौवनसमन्विता सा सदा श्वश्रूश्वशुरयोः सेवां कुर्वन्ती, सौम्यवपुः सम्यक् आसीत्। भोगवत्याः पतिः सर्पाधिपः महावीर्यवान् अतीव भीमः, एकाकी मणिमयानि गृहाणि रम्याणि उपविश्य तिष्ठति। तत्र शीतलसुरभिपुष्पविक्षिप्ते सुखे गृहे, सः सर्पः पुनः पुनः मातरं पितरं च संबोधितवान्— "मम पत्नी राजकन्या, सा मां किमर्थम् नोपसर्पति?" इति। पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा सर्पमाता धात्रीं प्रेषयामास— "गच्छ शीघ्रं भद्रे, भोगवत्यै वद— तव पतिः सर्पः इति; पश्यामः किं वदति सा।" धात्री "एवमस्तु" इति कृत्वा, तस्मिन्काले भोगवत्यै समीपं गत्वा, तां एकाकिनीं दृष्ट्वा आदरेण प्रथमतः इव उवाच— "जानामि भद्रे, तव पतिः दिव्यः; किंतु त्वं कदापि न कस्यचित् उद्घोषय, पतिः न मनुष्यः, सर्प एव।" तस्याः वचनं श्रुत्वा भोगवती प्रत्युवाच— "मानुषेषु पतिः साधारणतया पुरुषः, किंतु दिव्यसम्भूतः पतिः महत् पुण्येन एव लभ्यते।" ततः भोगवती एतानि सर्वाणि वचनानि सर्पाय, तस्याः जनन्यै, राज्ञे च यथाक्रमं निवेदयामास। एतानि वचनानि श्रुत्वा राजा भाग्यगतेन शोकाकुलः अश्रूणि मुमोच। भोगवती पुनः सख्यै पूर्ववत् उवाच— "प्रियं पत्युं दर्शय, यौवनं वृथा गच्छति।" ततः सा सखी तां भीषणं सर्पं, एकाकिनीं, सुरभिपुष्पशय्यायाम् अदर्शयत्। तं भीमं मणिभूषितं पतिं दृष्ट्वा, सा भोगवती कृताञ्जलिः शीघ्रं प्रियं वचः उवाच— "धन्या अहं, कृता अहं, मम पतिः दिव्यः प्रभुः।" इति। एवं उक्त्वा, सा तस्मिन्शय्यायां स्थित्वा, सर्पं स्नेहस्मितैः गीतैः मृदुस्पर्शैः च रमयितुम् आरब्धवती। सा पतिं सुरभिपुष्पैः पानैः च तोषयामास। तस्याः प्रसादेन तस्मिन्सर्पे स्मृतिः पुनरागत। तदा दिव्ययुक्त्या सर्वं अनुस्मृत्य, सर्पः रात्रौ प्रियायै वचः उवाच। राजकन्या पृच्छति— "प्रिय, त्वां दृष्ट्वा अहं किमर्थं न भीता?" सर्प्युत्तरम्— "दैवविधानं कः उल्लङ्घयेत्? स्त्रीणां पतिः एव पन्थाः, विशेषतः।" एवं श्रुत्वा, सर्पः तुष्टः सस्मितमुखः ताम् उवाच— "तव भक्त्या अहं तुष्टः, किं ते कामये ददामि? मम प्रसादेन त्वं सर्वस्मृतिं प्राप्तवती।" सः स्वकथाम् आख्यातवान्— "देवदेवेन कोपेन पिनाकिना शप्तः अहम्, महेश्वरस्य करात् बलवान् सर्पः शेषपुत्रः अभवम्। अहं पतिः, त्वं पत्नी, भोगवती नाम। पूर्वं उमावचनेन शम्भुः रहसि हास्यं कृतवान्। अहं अपि देवसन्निधौ हसितवान्; तदा शम्भुः क्रुद्धः मां शप्तवान्— 'त्वं सर्परूपेण मानवलोके जन्म प्राप्स्यसि, ज्ञानयुक्ता च भविष्यसि।' ततः त्वं मया सह शम्भुं सम्पूज्य, तेन उक्तं— 'गौतम्यां मां पूजय।' यदा त्वं गौतम्यां सर्परूपेण पूजां करिष्यसि, तदा मया ते ज्ञानं दास्ये; तदा भोगवत्याः प्रसादेन शापः निवर्तिष्यते।" "एतस्मात् त्वं च अहं च एषः परिणामः प्राप्तः; अतः मां गौतम्यां नयित्वा, सह पूजां कुरु। तदा शापो द्वयोः अपि निवर्तिष्यति, यावत् शिवं पुनर्याथः; सर्वेषां दुःखितानां शिवः एव परं गतिः।" इति। पत्न्याः वचनं श्रुत्वा, सा तेन सह गौतम्यां जगाम। ततः स्नानं कृत्वा, शिवस्य पूजां सम्यक् अकरोत्। तदा प्रसन्नः भगवान् दिव्यरूपं प्रादर्शयत्। तदा सर्पः पत्नीं गृहीत्वा, पितरौ निवेद्य, शिवलोकगमनाय उद्युक्तः। तद्विज्ञाय, तस्य पिता प्राज्ञः उवाच— "त्वं एव ज्येष्ठपुत्रः राज्यम् अधिगृह्य, पुत्रान् उत्पाद्य, यदा अहं परमां गतिं यास्यामि, तदा शिवपुरीं गच्छ।