राजा शूरसेनः पुत्रकामः स्वया प्रियतमा सह बहूनि प्रयासान् अकरोत्। दीर्घकालेन तस्य पुत्रः जातः—सः भयङ्करवपुः सर्पः आसीत्। तं पुत्रं शूरसेनः रहसि न्यवेशयत्; जनपदेषु कश्चन न जानाति यः राजा-पुत्रः सर्परूपः अस्ति। न च अन्तरङ्गः, न च बहिरङ्गः, माता-पितरौ विहाय, न धात्री, न मन्त्रिणः, न पुरोहितः अपि तद्विद्युः। दृष्ट्वा तं भीषणं सर्पपुत्रं, सः उत्तमः राजा स्वया भार्यया सह सदा दुःखितः आसीत्, चिन्तयन्—"सुतशून्यता श्रेयो यः सर्पः पुत्रः जातः" इति। तथापि सः महांस्सर्पः सदा मानववद्वदति स्म। सः पितरं प्राह—"मम अपि चूडाकर्म कुरु।" एवं दीक्षां वेदाध्ययनं चापि कर्तव्यम्; यावत् न वेदं पठति, द्विजः शूद्रसमः भवति। एवं पुत्रवचनं श्रुत्वा शूरसेनः महता शोकवशेन ब्राह्मणं आहूय संस्कारान् अकारयत्। तदा सः सर्पः वेदं समाप्त्य पित्रे एवमुवाच—"मम विवाहं कुरु, राजन्; पत्न्याः मम इच्छा। अन्यथा तव धर्मः न सम्पद्यते—एषा मम मतिः।" यदि पुत्रानुत्पाद्य सर्वसंस्कारान् वेदविधिना कृत्वा विवाहं न करोति, तदा पितुः पतनस्य न प्रायश्चित्तम् अस्ति। तदा विस्मितः पिता तम् सर्परूपं पुत्रं प्राह—"तेजस्विनः अपि तव शब्देन कम्पन्ते; कः कन्यां दास्यति? वद, वत्स, किं करवानि?" तस्य पितुः वचः श्रुत्वा, सः प्राज्ञः सर्पः प्रत्युवाच—"नाना विवाहाः सन्ति, नरपतिषु—बलात्कारेण, शस्त्रैः, सम्मतेन च।" "यदि मम विवाहः सम्पद्यते, राजन्, तदा त्वं पितृधर्मं सम्पादितवान्; यदि न स्यात्, अहं गङ्गायां म्रियामि—अत्र न संशयः।" एवं पुत्रस्य निश्चयं ज्ञात्वा सः उत्तमः राजा, पुत्रशून्यः अपि, मन्त्रिणः विवाहार्थं आहूय एवं वचः प्राह—"नागेश्वरः मम पुत्रः, युवराजः, गुणनिधिः; धर्मात्मा, बुद्धिमान्, वीर्यवान्, अजितः, रिपुमर्दनः च।" "रथे स्थितः नागः धनुष्मान् पृथिव्यां अप्रतिमः; तस्य विवाहः करणीयः, अहं वृद्धः अस्मि। राज्यभारं पुत्रे समर्प्य अहं निःस्पृहः स्याम्; यावत् पत्न्याः संग्रहो न स्यात्, तावत् पुत्रः मे प्रियः। बाल्यभावं न त्यजति; अतः सर्वे यूयं मम हिते रताः तस्य विवाहाय यत्नं कुरुत।" "यदा पुत्रस्य विवाहः भविष्यति, मम न किञ्चित् चिन्ता; भारः पुत्रे निवेश्य, सिद्धजनाः वने तपस्यन्ति।" मन्त्रिणः तस्य वचः श्रुत्वा, सर्वे सस्मिताः, अञ्जलिं कृत्वा, महातेजसः राजानं प्रीत्या ऊचुः—"तव पुत्रः गुणैः श्रेष्ठः, त्वं च सर्वत्र प्रसिद्धः; कः चिन्ताविषयः पुत्रविवाहे?" एवं मन्त्रिणां वाक्यं श्रुत्वा, सः गम्भीरः राजा तद् रहस्यं न प्रकाशयामास, न च ते तद्बुद्ध्वा। राजा पुनः तान् अपृच्छत्—"कस्य कन्या गुणैः श्रेष्ठा? कस्य महाकुलसम्भूता, धनवती, कः राजा गुणनिधिः?" "कः योग्यः सम्बन्धाय, वीरः, कस्य सम्बन्धः प्रशस्यते?" इति राजवचनं श्रुत्वा, मन्त्रिषु प्राज्ञतमः मन्त्रिणः—श्रेष्ठः, परमगुणवान्, राजहिते रतः, राजमानसं चेष्टया च विज्ञाय—एवं वचः प्राह— "पूर्वदिशि, महाबाहो, विजयः नाम राजा वर्तते, यस्य अश्वा, गजाः, रत्नानि च असंख्येयानि। सः बुद्धिमान् महराजा अष्टपुत्रवान्, सर्वे महाबलिनः धनुर्धराः; तेषां भगिनी भोगवती, लक्ष्मीसमानरूपा, तव पुत्रस्य योग्यपत्नी, इति मम मतिः।" एवं वृद्धमन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, राजा तम् प्रत्युवाच—"कथं तस्य कन्या मम पुत्रस्य भार्या स्यात्? तद् वद।" सः मन्त्रिवरः प्राह—"राजन्, यत् तव मनसि, तत् मया विज्ञातम्; यद् कार्यं शूरसेने कर्तव्यम्, तत्र मां अनुमन्यस्व।" एवं वृद्धमन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा, तं भूषणवस्त्रैः सम्मान्य, सः तम् महतीन्य सेनया सह प्रेषयामास। सः मन्त्रिवरः पूर्वदिशं गत्वा, तं महराजानं सन्दर्श्य, नानाविधैः वाक्यैः, नीतिशास्त्रविधिभिः च सम्मानं चकार। तदा शूरसेनस्य सुतः नागः, राजा, भोगवत्याः कन्यायाः भोगार्थं याचितवान्। विवाहार्थं सः सत्यं मिथ्यं च उक्त्वा, तं राजानं भूषणवस्त्रैः अन्यैः च उपहारैः पूजयामास। सम्मानं लब्ध्वा राजा प्राह—"दास्यामि" इति। ततो वृद्धमन्त्रिवरः राजानं समुपगत्य विवाहकार्यं न्यवेदयत्। ततः स दीर्घकालेन, वृद्धमन्त्रिवरः, पुनः भूषणवस्त्रैः विभूषितः, सर्वैः मन्त्रिभिः सह शीघ्रं बलिनः गत्वा। विवाहार्थं मन्त्रिवरः मन्त्रिसमवृतः सर्वं तस्मै महराज्ञे न्यवेदयत्—"अत्र शूरसेनस्य सुतः, प्रसिद्धः नागः, प्राज्ञः, गुणसागरः, न आगच्छति।