पिप्पलादस्य पुण्ययशसोः पितरौ, धर्मात्मानौ सुतदर्शनकाङ्क्षिणौ, दिव्याङ्गनाभिः समीर्येते स्म, किन्नरैश्च स्तूयमाने। स पिप्पलादः, स्वजननीं पितरं च दृष्ट्वा, शिवस्य सन्निधौ साश्रुपूर्णलोचनः प्रहर्षविषण्णः सञ्जातः, कथञ्चित् ताभ्यां सन्ददर्श। स चिन्तयामास—अन्ये पुत्राः कुलधर्मपालकाः स्वपितरौ त्रायन्ते, अहं तु मातृगर्भे केवलं दुःखहेतुः अभवं; तथापि मन्दबुद्धित्वात् मोहवशात् अद्यापि तौ पश्यामि। तौ दृष्ट्वा, शोकवेगात् सः वाक्यं वक्तुं न शशाक; तदा देवाः पिप्पलादमातापितरौ समभाषन्त। "धन्यः खलु त्वं, वत्स, सर्वेषु लोकेषु, यस्य कीर्तिः स्वर्गान् व्याप्य वर्तते। शिवः त्वया साक्षात् अनुभूतः, देवाः च त्वया सान्त्विताः; एवंविधेन पुत्रेण कुलं कदापि न हीयते।" इति तैः उक्ते, दिव्यपुष्पवृष्टिः स्वर्गात् तस्य शीर्षे पपात, देवाश्च जयध्वनिं प्राकुर्वन्, यदा स महर्षिः प्रादुरासीत्। ततः दधीचिः स्वपत्नी सहितः पुत्राय आशीर्वादं दत्त्वा, शम्भुं गङ्गां च देवान् च प्रणम्य, पुत्रं प्रति वाक्यमुवाच—"पत्नीं सम्प्राप्य, शिवभक्तः भव, गङ्गां सेवस्व, विधिवत् पुत्रानुत्पादय, यथाशक्ति यज्ञैः दानैः च धर्मं पालय; ततः कृतकृत्यो भूत्वा, वत्स, चिरकालं स्वर्गं गच्छ।" पिप्पलादः तस्मै "एवं करिष्ये" इति प्रत्यवदत्। दधीचिः पुनः पुनः पुत्रं भार्यां च सान्त्वयन्, देवैः अनुमतिः प्राप्त्वा, स्वर्गं पुनरारूढः। देवाः पिप्पलादं सस्नेहमूचुः—"मायाम् उपशमय, शुभं ते अस्तु; या महानलः उत्पन्नः सः।" पिप्पलादः प्रत्युवाच—"न अहं तं निग्रहीतुं समर्थः; न च मिथ्यावादी। यूयं स्वयम् तां मायाम् उपवदध्वम्।" मम दर्शनात् सा अतिदारुणा विपरीतम् आचरिष्यति; इति तस्मात् देवाः तस्याः समीपं गत्वा सान्त्वनवचनानि प्रोचुः। तदा सा मायाः अवदत्—"यथेष्टं वह्निं चापि आनयत; अहं सर्वभक्षणाय सृष्टा, द्विजश्रेष्ठाः।" इति, "मम मुखम् प्रविशन्तु सर्वे; न किञ्चिद् अप्रयुक्तं भविष्यति।" इति च। देवाः पुनः तौ उभौ समीपमुपविवेशुः—"उभौ यथाक्रमं सर्वं भक्षयताम्।" इति। ततः अग्निः अपि देवान् प्रति अवदत्—"युष्माकं इच्छया, सर्वं मम आहारः।" स महाअग्निः नदीरूपेण गङ्गया सह संयुक्तः अभवत्। स महाभीषणो वह्निः, यः पूर्वं आसीत्, अमरैः 'वह्निः' इति ख्यातः, सः प्राणिनां मूलाग्निरिति विज्ञातः। जलानि ज्येष्ठानि, तथा त्वमपि प्रथमः; तत्र समुद्रं जलपतिं ज्येष्ठं आहाररूपेण कुरु। यथावयं वदामः, यथेष्टं गच्छ भुङ्क्ष्वेति। अग्निः पुनः अमरान् प्रति अवदत्—"कथं तत्र जलानि गमिष्यामि? यदि मां तत्र महाजले न्यस्यथ, तर्हि..." ते अपि ऊचुः—"कथं त्वं, अग्ने, तत्र गमिष्यसि?" अग्निः अपि तान् देवांश्च अवदत्—"साध्वी कन्या मां वहतु।" "मां सुवर्णपात्रे स्थापयित्वा, या मे मार्गः, तत्र मां नेतु।" इति श्रुत्वा, देवाः सरस्वतीं कन्यां प्रति ऊचुः—"त्वं शीघ्रं शिरसा वह्निं वरुणालयं नय।" सरस्वती देवान् प्रति अवदत्—"एकाकिनी न शक्नोमि धारयितुम्; चतसृभिः सह शीघ्रं नेतुम् शक्नोमि।" इति। देवाः तस्याः वचनं श्रुत्वा पृथक् पृथक् गङ्गां, यमुनां, नर्मदां, तापतीं च प्रोचुः। ताभिः सहित्या सरस्वती सुवर्णपात्रे वह्निं स्थाप्य, शिरसि धारयित्वा, वरुणस्यालयं गता। तत्र, यत्र देवानां नाथः सोमनाथः, प्रभासे चन्द्रमण्डलेन भूषितः, विश्वनाथः देवैः सहितः वर्तते, तत्र तं वह्निं न्यवेशयत्। ताः पञ्चनद्यः सरस्वतीपूर्विकाः वह्निं उत्पाद्य, महाग्निः तत्रैव जलं शनैः पिबन् स्थितः। ततः सर्वे देवगणाः शिवं देवश्रेष्ठं प्रार्थयन्तः ऊचुः—"सर्वेषां च गवां च, किमस्थिशुद्धिकरं ब्रूहि।" शिवः तान् प्रति अवदत्—"गङ्गायां सम्यक् स्नानेन, देवाः गवश्च पापात् विमुच्यन्ते; अत्र न संशयः।" यानि मुनिनां शरीरेभ्यः अस्थीनि, तत्र क्षालितानि, स्नानमात्रेण शुद्धानि जातानि। यत् पुण्यतीर्थं देवाः पापात् मुक्ताः, तद् पापनाशनं; तत्र स्नानदानाभ्यां ब्रह्महत्या अपि नश्यति। यत्र गवां शुद्धिः सा 'गोतीर्थ' इति प्रसिद्धा; तत्र स्नानात् गोमेधफलं प्राज्ञः लभते। यत्र तानि पुण्यानि ब्राह्मणास्थीनि, तत् 'पितृतीर्थ' इति विख्यातं, यत् पितॄणां मुदं वर्धयति। यः कश्चन, भस्म, अस्थि, केश, नखानि वा, तत्र क्षिप्तानि, तानि तत्रैव चन्द्रसूर्यतारकपर्यन्तं तिष्ठन्ति। अपि च पापकृत् अपि तत्र स्वर्गवासं प्राप्नोति; एवं चक्रेश्वरतीर्थात् त्रयः तीर्थाः अभवन्। तत्र, हे नारद, देवाः गवश्च शुद्धाः सन्तः शम्भुं प्रार्थयन्तः ऊचुः—"स्वस्थानानि गच्छामः; अत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः। यावत् सूर्यः अत्र, सर्वे देवाः अपि प्रतिष्ठिताः।" "भो जगन्नाथ, अस्माकं गमनं अनुमन्यस्व; सूर्य एव हि अस्य जगतः नित्यात्मा, चराचरस्य च।