देवानां गणाः पुनः पुनः तं ब्राह्मणश्रेष्ठं पिप्पलादं प्राञ्जलिं संप्रत्यभाषन्त। सः प्रथमतः शंभुं देवांश्च प्रणम्य, उमा-पिप्पलादौ नमस्कृत्य वाक्यमुवाच— “मम इच्छास्ति यदा कदा च माता-पितरौ द्रष्टुं, तयोः शब्दं श्रोतुं च। धन्याः ते लोके ये मातृपितृवशे तिष्ठन्ति। सदा सेवायामेकचित्तः, तयोः पादयोः आज्ञां प्रतीक्षमानः, इन्द्रियाणि, शरीरं, कुलं, बलं, बुद्धिं, सौन्दर्यं च समर्पयेत्। द्वयोः कर्तव्यं संपाद्य, पूर्णत्वं प्राप्नोति; पशवः पक्षिणश्च मातरं दृष्टुम् सहजमेव। मम तु तद् दुःसाध्यम्—किं पापस्य परिणामोऽयम्? यदि मम दुःखं महदस्ति, सर्वेषां किमेवमेव न स्यात्? सुलभं न भवति; मत्समः पापिष्ठो नास्ति। यदि केवलं दृष्टिर्मम तयोः लभ्येत, हे देवश्रेष्ठ, मनसः, वाचा, कायेन च यद् यत् कर्म, तस्य फलम् अवश्यं लभ्येत। ये जनाः जन्मनः परं मातरं पितरं न पश्यन्ति, तेषां पापानि को गणयितुं शक्नुयात्?” ऋषेः वचः श्रुत्वा, देवाः परस्परं मन्त्रयन्तः, दिव्यरथं समारुह्य, शुभदंपती—पिप्पलादस्य मातरं पितरं च—समीपं नयन्ति। तौ च पुत्रदर्शनलालसा, अद्यैव त्वया दृष्टौ भविष्यतः। दुःखं लोभं मोहं च त्यक्त्वा, चित्तं प्रशमय। “पश्य पश्य!” इति देवश्रेष्ठः दधीचमुक्त्वा, सुवर्णाभरणैः भूषितौ तौ दिव्यरथं समारुह्य गतौ। शुभौ तव मातरं पितरं दिव्यस्त्रीभिः वीजनैः सेव्यमानौ, किन्नरैः स्तूयमानौ। तौ दृष्ट्वा, पिप्पलादः शिवसन्निधौ, हर्षाश्रुपूर्णलोचनः, किञ्चित् वाक्यं जगाद। अन्ये पुत्राः कुलं उद्धरन्ति, मातरं पितरं च तारणाय यतन्ते; अहं तु मातुः गर्भे केवलं दुःखहेतुः अभवं। तथापि मोहवशात् अद्यापि तौ पश्यामि, अल्पबुद्धिः सन्। तौ दृष्ट्वा, पिप्पलादः शोकात् वाक्यं वक्तुं न अशकत्; देवाश्च पिप्पलादस्य मातरं पितरं च संबोधितवन्तः— “भवतः पुत्रः त्रिषु लोकेषु धन्यः, यस्य कीर्तिः स्वर्गं प्राप्ता। शिवः साक्षात् त्वया अनुभूतः, देवाश्च त्वया तुष्टाः। एवं पुत्रेण कुलं कदापि न हीयते।” ततः दिव्यपुष्पवृष्टिः तस्य शीर्षे पतिता, देवाः जयजयकारं चक्रुः, महर्षिः पिप्पलादः प्रकटितः। ततः दधीचिः, पुत्राय आशीर्वादं दत्त्वा, भार्यया सहितः शंभुं, गङ्गां, देवांश्च प्रणम्य, पुत्रं प्रति वाक्यमुवाच— “पत्नीं प्राप्य, शिवभक्तिं कुरु, गङ्गां सेव। पुत्रान् विधिवदुत्पाद्य, यज्ञान् दानैः सह सम्पाद्य, कर्तव्यं निःशेषं कृत्वा, स्वर्गे चिरकालं वस।“ “एवं करिष्यामि,” इति पिप्पलादः दधीचिं प्रत्युवाच। दधीचिः पुत्रं भार्यां च पुनः पुनः सान्त्वयित्वा, देवानां अनुमत्याऽपि पुनः स्वर्गं जगाम। ततः सर्वे देवाः पिप्पलादं सस्नेहमूचुः— “मायां शमय, शुभं ते अस्तु; यः महाअग्निः उत्पन्नः सः।“ पिप्पलादः प्रत्युवाच— “शक्तोऽहं तं निग्रहीतुं नास्मि; न च मिथ्यावदामि। यूयं स्वयमेव तां मायां सम्बोधयत।” मां दृष्ट्वा, सा महातपस्विनी विपरीतं करिष्यति; इति तं श्रुत्वा, देवाः तस्याः समीपं गत्वा शमाय वाक्यं प्रब्रुवन्। अग्निः उवाच— “यथेष्टं भवतु, उभयं आनयत; सर्वभक्षाय एव अहं निर्मितः, द्विजाः। मत्तः अग्निः उत्पन्नः; अन्यथा कथं स्यात्? पञ्चमहाभूतानि, स्थावरजङ्गमानि च, सर्वे मुखं मम प्रविशन्तु; किञ्चित् अपि न अवशिष्यते।” देवाः पुनः विचिन्त्य, उभौ प्रति वाक्यमूचुः— “क्रमेण सर्वं भक्षयताम्।” एवं अग्निः अपि देवांश्च उवाच— “युष्माकं इच्छया, सर्वं मम भोजनम्।“ सः अग्निः नदीरूपेण गङ्गायाः सह अभवत्, महर्षे। स महद्भयंकरमग्निः, अमरैः वह्निरिति कथितः, प्राणिनां आद्यः अग्निः इति ज्ञातः। आपः ज्येष्ठाः ज्ञेयाः, तथा त्वं आद्यः। तत्र समुद्रं, जलपतिं, ज्येष्ठं, भोजनं कुरु। यथावयं वदामः, यथेष्टं गच्छ सुखं भुङ्क्ष्व। अग्निः अमरान् प्रति उवाच— “कथं तत्र गच्छेयम्, आपः प्रति? यदि मां तत्र नयथ, महाजले—” ते अपि ऊचुः— “कथं त्वं, अग्ने, तत्र गमिष्यसि?” अग्निः देवांश्च प्रत्युवाच— “साध्वी कन्या मां वहतु।” सुवर्णपात्रे मां स्थाप्य, यत्र यत्र मार्गः स्यात्, तत्र तत्र वहेत्। इति श्रुत्वा, ते सरस्वतीं कन्यां प्रति ऊचुः— “शीघ्रं शिरसा वह, वह्निं वरुणालयं प्रति।” सरस्वती उवाच— “एकाकिनी न शक्नोमि; चतसृभिः सह शीघ्रं वरुणालयं नेतुं शक्नोमि।” तस्याः वाक्यं श्रुत्वा, देवाः पृथक् गङ्गां, यमुनां, नर्मदां, तपतीं च ऊचुः। ताभिः सहिताः, सरस्वती सुवर्णपात्रे अग्निं स्थाप्य, शिरसा वहन्त्यः, वरुणालयं जग्मुः। तत्र, यत्र देवानां पतिः सोमनाथः, प्रभासे, चन्द्रेण शोभितः, देवैः सह वसति, तत्र अग्निं स्थापयामासुः। पञ्चनद्यः, सरस्वत्याद्याः, अग्निं प्रकटयन्त्यः, स महानग्निः तत्र स्थित्वा शनैः जलं पिबति। ततः सर्वे देवगणाः शिवं, देवानां श्रेष्ठम्, अभ्यभाषन्त।