तस्याः आगच्छन्त्याः, प्रातिथेयीं तस्मिन्नेव क्षणे उल्कापातेन निरुद्धा। सा भयाकुला स्वमाश्रमं प्राप्तवती, किन्तु तत्र स्वं पतिं न ददर्श। विस्मिता सा अग्निं पप्रच्छ—“क्व गतः सः?” तदा अग्निः तस्यै देवतानां आगमनं तस्य शरीरस्य याच्ञां च विस्तारतः न्यवेदयत्। अस्थिग्रहणं तस्य प्रयाणं च श्रुत्वा, सा अतिव्यथिता बभूव; शोकविह्वला चिन्तया चाकुला शनैः भूमौ निपपात, अग्निना एव सान्त्विता। अग्निः पुनः उवाच—“मनुष्यलोके जातस्य विनाशः दुःखकारणं नास्ति। गावः ब्राह्मणाः देवाश्च—एतेषां कृते साधवः प्राणानपि त्यजन्ति। ये जीवाः संसारचक्रे धर्मयुक्तं शरीरमवाप्य, देवब्राह्मणार्थं प्राणान् त्यजन्ति, ते धन्याः। शरीरिणः सर्वे प्राणा नूनं गच्छन्ति—अत्र संशयो नास्ति; ब्राह्मणगवां देवदारिद्र्यहेतोः ये प्राणान् त्यजन्ति, ते प्रभवः स्मृताः। यद्यपि तां निरोद्धुमिच्छामि स्म, सा मयि शरणं गता दिव्यं अस्त्रं स्वीकृतवती; अन्यस्य मनो वा, विधेः संकल्पो वा, को वेद, नृणां विचित्रकर्मणाम्?” एवं उक्त्वा, सा अग्निं सम्यगुपास्त्वा, स्वपतेः चर्मकेशौ गृहीत्वा, यत्र गर्भः स्थितः तत्र प्रविश्य, प्रातिथेः उदरं विदार्य, शिशुं हस्ते जग्राह। सः बालकः पित्रा बन्धुभिश्च वियुक्तः, मातृविहीनश्च, सर्वे भवन्तः, भूतगणाः, ओषधयः, लोकपालाश्च, शिशुं रक्षन्तु। यः कश्चन एष शिशुः द्वाभ्यां विहीनः, स्वशरीरमात्रवृद्धः, तस्य रक्षका ब्रह्मादिभिः अपि पूज्याः। एवमुक्त्वा, सा पतिसम्मता प्रातिथेयी, शिशुं पिप्पलवृक्षान् समीपे न्यस्य, प्रणम्य, त्यक्तवती। अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य, यज्ञपात्राणि गृहीत्वा, प्रातिथेयी अग्नौ प्रविवेश, स्वपत्न्या सह स्वर्गं ययौ। तदा य आश्रमे वसन्ति, वृक्षा वनचरा अपि, सर्वे बाष्पपूरिताः, मुनिना दधीचिना पुत्रवत् पालिताः स्म। वयं तयोः विना जीवितुं न शक्नुमः—इति पशवः, विहंगमाः, वृक्षाश्च परस्परं वदन्ति स्म। ये जनाः स्वर्गं गतपितृमातृकाणां पुत्रेषु स्नेहं दर्शयन्ति, ते एव सिद्धाः। न दधीचिः, न प्रातिथेयीः, यथापूर्वं अस्मान् पश्यतः—पितरौ न, मातरौ न; वयं पापिनः, धिक् अस्मान्। इदानीं प्रभृति निश्चितं—दधीचिप्रातिथेयीपुत्रः धर्मपुत्रः सदा भविष्यति। एवं उक्त्वा, सर्वा ओषधयः वृक्षैः सह सोमराजानं गत्वा, परमं अमृतं याचितवन्तः। सोमः ताः अतुल्यं सोमरसं दत्वा, ताः देवप्रियं तद् अमृतं शिशवे ददुः। तेन तृप्तः, शिशुः शुक्लपक्षे चन्द्रवत् ववृधे; पिप्पलवृक्षैः पोषितः, सः बालः, पिप्पलादः, महान् अभवत्, विस्मितः पिप्पलवृक्षान् अपृच्छत्। “मानुषा मानुषेभ्यः, खगाः खगेभ्यः, ओषधयः बीजैः जायन्ते—एषु लोकेषु भेदो न दृश्यते; अहं तु वृक्षसंनिवासः, हस्तपादयुक्तः जीवमानः कथं जातः?” तदा सर्वे वृक्षाः ओषधयः च, दधीचेः निधनं धर्मपत्नीं चाग्निप्रवेशं क्रमशः न्यवेदयन्। देवैः अस्थिसंग्रहमपि श्रुत्वा, सः शोकात् व्याकुलः भूत्वा, भूमौ न्यपतत्। पुनः वृक्षैः धर्मयुक्तैः वचोभिः सान्त्वितः, सः शान्तचित्तः, ओषधिवृक्षान् उवाच— “पितृहन्तारं हनिष्यामि; अन्यथा जीवितुं न योग्यः। पुत्रः हि पितुः मित्रारिपक्षे तिष्ठति। स एव पुत्रः, अन्यः पुत्ररूपेणापि शत्रुः; पितुः मित्राणि शत्रूनपि त्रायन्ति।” एवं उक्ते, वृक्षाः तम् उपगृह्य सोमं प्रति जग्मुः; तस्य वचांसि सोमाय न्यवेदयन्। सोमः तानि श्रुत्वा पिप्पलादं प्रोवाच— “ममाज्ञया, पुत्र, सर्वविद्यां, तपःसिद्धिं, शुभवाक्यं, धैर्यं, सौन्दर्यं, बलं, बुद्धिं च स्वीकुरु।” पिप्पलादः ससौम्यं वनस्पतिपतिं ससन्मानं पप्रच्छ— “यावदहं पितृवधस्य प्रायश्चित्तं न करोमि, तावत् सर्वमिदं व्यर्थमेव। तद् ब्रूहि—कत्र, कदा, केन देवता, केन मन्त्रे, केन तीर्थे मम संकल्पः सिद्ध्यति?” दीर्घं ध्यानं कृत्वा, सोमः प्रत्युवाच—“भोगमोक्षौ यत् किमपि, सर्वं महेश्वरात् जायते—नात्र संशयः।” सः पुनः पप्रच्छ—“कथं महेश्वरं पश्येयम्? अहं बालः, बालबुद्धिः, न च तपःशक्ति अस्ति।” सोमः उवाच—“गौतमीं गच्छ, हरिं स्तुहि, चक्रपतिं। यदि प्रभुः तुष्टः, लघुना अपि सन्तुष्टः स्यात्। यदि तुष्टः, महादेवः, करुणामयः शिवः प्रत्यक्षं प्रादुरस्यति। शम्भुः तत्रैव प्रकटः, यत्र विष्णुना पूजितः। तत्र विष्णवे वरं दत्तवान्, चक्रं देवैः पूजितम्। तत्र गच्छ, गौतम्यां दण्डके। तद् तीर्थं चक्रेश्वरं वनस्पतयः विदुः। तत्र गत्वा, शङ्करं सर्वहृदया स्तुहि; तुष्टचित्तः सः सर्वकामान् दास्यति।” एवं सोमस्याज्ञया, महर्षिः पिप्पलादः यत्र रुद्रः, लोकनाथः, चक्रदात्ता तत्र जगाम। पिप्पलवृक्षाः बालकस्य कृपया स्वाश्रमं प्रत्यपद्यन्त। सः गौदावर्यां स्नात्वा, त्रिलोकनाथं प्रणम्य, पिप्पलादः शुद्धहृदया शिवं सर्वभावेन स्तुतवान्। “ये धैर्यवन्तः सर्वकर्माणि त्यक्त्वा, कामान् परित्यज्य, मनः इन्द्रियाणि जित्वा, मोक्षाय यतन्ते, ते तं आदि-देवं शम्भुं शरणं गच्छन्ति। तस्मै नमः।