तदा देवाः धृतचित्तं दधीचिं प्रार्थयामासुः—"एवं कुरु" इति। तस्मिन्नेव क्षणे तस्य प्रियाया भार्याया अग्निसमायाः, स्नेहवतीया, सन्निधिः नासीत्, हे मुनिश्रेष्ठ। देवाः तां तत्र न दृष्ट्वा शीघ्रं भीताः स मुनिं पुनः पुनः प्रार्थयामासुः—"एवं कुरु" इति। स च, स्नेहपूर्णः सन्, दुर्लभं प्राणत्यागं स्वयमेव स्वीकृत्य, "एषः काये यथेष्टं रमध्वम्" इत्युक्त्वा, जीवनं परित्यक्तवान्। एवं उक्त्वा, स महर्षिः पद्मासनं स्थाप्य, नासाग्रदृष्टिः, प्रशान्तः, दीप्तिमान् अभवत्। प्राणायामेन वह्निमध्ये च मनः स्थापयित्वा, शनैः शनैः प्राणान् हृदयाकाशे निवेशयामास। ततः तं ब्रह्मरूपं, ध्यानार्हं, अमेयमव्यक्तं परमं पदं चित्तं स्थापयित्वा, स महात्मा ब्रह्मसाक्षात्कारं प्राप्तवान्। तस्य शरीरं निर्जीवमवलोक्य, देवाः, अमराश्च, त्वरया त्वष्टारं प्रार्थयामासुः—"शीघ्रं शस्त्राणि बहूनि कुरु" इति। स तु तान् उवाच—"कथं कर्तव्यमेतत्, हे देवाः? ब्राह्मणशरीरे क्रूर्यं कर्तुं भीतोऽस्मि, न च शक्नोमि। तथापि, उत्तमानि शस्त्राणि कर्तव्यानि।" "वज्रस्य शीर्षं भवद्भ्यः क्रियते। गावः देवैः सह शस्त्राणि दास्यन्ति। किल त्वरितं दधीचेशरीरं विदारितं, अद्य शुद्धानि अस्य अस्थीनि लभध्वम्।" इत्युक्त्वा, देवाज्ञया तानि अस्थीनि संगृह्य, दत्वा, देवाः शीघ्रं प्रस्थिताः, गावश्च स्वगृहं प्रतिनिवृत्ताः। ततः देवाय शस्त्राणि कृत्वा, त्वष्टा अपि तेषामाज्ञया प्रस्थितः। दीर्घकालात् अनन्तरं, शीलवती धर्मपत्नी, गर्भिणी, शीघ्रं पत्युः आश्रमं प्रति जगाम। सा जलपूर्णं घटं हस्ते गृहीत्वा, फलं पुष्पं च उमायै समर्प्य, वह्निं, पतिं, आश्रमं च द्रष्टुम् उत्सुकया शीघ्रं प्रविष्टा। तस्याः आगच्छन्त्याः, प्रतिथेयी, उल्कापातेन तत्रैव निरुद्धा। भयाकुला सा स्वाश्रमं प्राप्तवती, पितरं तत्र न दृष्टवती। विस्मिता सा अग्निं पप्रच्छ—"कुतः गतः सः?"। तदा अग्निः तस्यै देवागमनं, तेषां च शरीरे निवेदनं विस्तारतः शशंस। अस्थिहरणं, तस्य गमनं च श्रुत्वा, सा दुःखेन संतप्तमना अभवत्। शोकविह्वला, चिन्तया पीडिता, शनैः भूमौ पतिता, अग्निना सांत्विता। लोके जन्मनः विनाशः दुःखाय न भवति; गवां, ब्राह्मणानां, देवानां च हितार्थं साधवः प्राणानपि त्यजन्ति। ये जनाः संसारचक्रे धर्मयुक्तं शरीरं लब्ध्वा, देवानां वा ब्राह्मणानां वा निमित्तं प्राणान् त्यजन्ति, ते धन्याः। शरीरिणां प्राणाः नूनं गन्तव्याः—अत्र न किंचित् संशयः। ब्राह्मणगवां, देवानां, दीनानां वा कृते ये त्यजन्ति, ते एव ईश्वराः। अहं ताम् निग्रहीतुं यत्नं कृतवती, सा त्वग्न्यायुधं स्वीकृतवती; अन्यस्य मनो वा, विधेः वा गूढभावं को वेत्ति? एवं उक्त्वा, वह्नीन् सम्यक् पूज्य, सा पतिस्नुषां त्वक् रोम च गृहीत्वा, गर्भे स्थितं शिशुं प्रतिथेः उदरं विदार्य, हस्ते जग्राह। स शिशुः, पित्रा, बन्धुभिः, मातृविहीनश्च, सर्वैः भूतैः, औषधिभिः, लोकपालैः च रक्षितव्यः इति सर्वे प्रार्थिताः। यः शिशुं पित्रोः मृत्युनाऽनाथं, स्वशरीरेणैव वर्धितं पश्यन् रक्षति, सः ब्रह्मादिभिः अपि पूज्यः। इति उक्त्वा, सा पतिसंनता शिशुं पिप्पलवृक्षान् समीपे स्थाप्य, प्रणम्य, त्यक्तवती। वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य, हविषां पात्राणि गृहीत्वा, प्रतिथेयी वह्नौ प्रविश्य, पत्युः सह स्वर्गं गता। आश्रमवासिनः, वृक्षा, मृगाः च, सर्वे रोदनं कृतवन्तः—दधीचिना पुत्रवत् पालिता इति। वयं दधीचिना विना, प्रतिथेया विना, जीवितुं न शक्नुमः—इति पशवः, विहंगमाः, वृक्षाश्च अन्योन्यं वदन्ति। ये जनाः स्वर्गस्थितपितरौ मातरौ च येषां, तेषां पुत्रेषु स्नेहं दर्शयन्ति, ते एव सिद्धाः। न दधीचिः न प्रतिथेयी अपि पूर्ववत् पश्यतः; न पिता न माता—धिक्, वयं पापिनः। अधुना नूनं अस्माकं सर्वेषां दधीचिप्रतिथेयोः पुत्रः धर्मपुत्रः स्यात्। एवं उक्त्वा, सर्वे औषधयः वृक्षैः सह सोमराजानं गत्वा, परमं सोमं प्रार्थयामासुः। सोमः ताभ्यः परमं सोमं दत्त्वा, तेन सोमेन ताः औषधयः तं शिशुं, देवप्रियं सोमं, ददुः। तेन तृप्तः, स शिशुः शुक्लपक्षे चन्द्रवद् वर्धमानः, पिप्पलवृक्षैः पोषितः, पिप्पलादः नाम्ना, वर्धमानः, विस्मितः पिप्पलवृक्षान् उवाच। "मानुषात् मानुषाः, पक्षिणः पक्षिणः, बीजात् औषधयः जायन्ते—लोके भेदो न दृश्यते; अहं तु वृक्षमध्ये जातः, हस्तपादयुक्तः, प्राणयुक्तश्च कथम्?" इति। एवं श्रुत्वा, सर्वे वृक्षाः औषधिभिः सह, दधीचेश्च मृत्युः, साध्वी च वह्निप्रवेशः, सर्वं क्रमशः तस्मै शशंसुः। स तु सर्वं श्रोत्वा, देवैः अस्थिसंग्रहं श्रुत्वा, शोकाकुलः भूमौ पतितः। पुनः वृक्षैः धर्मयुक्तैः वाक्यैः सान्त्वितः, स आश्वास्य, ताः औषधयः वृक्षांश्च उवाच। "पित्रुघ्नान् हनिष्यामि; अन्यथा जीवितुं न युक्तः। पुत्रः पितुः मित्रद्विषोः समानं व्रजति।" स एव पुत्रः, अन्यः पुत्राभासः शत्रुरुच्यते। पितुः मित्राणि दुष्टानपि उद्धरन्ति इति श्रुतिः। वृक्षाः तम् उपनेयुः सोमं प्रति, तस्य वचनं सोमाय निवेद्य, सोमः पिप्पलादं प्रति उवाच— "मम आज्ञया त्वं सर्वविद्यां, तपः, शुभवाक्यं, धैर्यं, सौन्दर्यं, बलं, बुद्धिं च प्राप्नुहि, पुत्र।" इति। पिप्पलादः सस्मार औषधिपतिं च। स उवाच—"एतत् सर्वं निष्फलम् यदि पित्रुवधस्य प्रायश्चित्तं न करिष्यामि। ततः तद् प्रथमं ब्रूहि।