तदा दधीचिः स्वधर्मपत्नीं शीलवतीं सान्त्वयन् उवाच—"सुश्रोणि, सुरशत्रवः मयि वैरं कृतवन्तः, सुराः चात्र न्यस्तानि शस्त्राणि पुनः न ग्रहीतुं इच्छन्ति। कथं कर्तव्यं भवेत्, त्वं मे ब्रूहि।" सा धर्मपत्नी सस्नेहम् उक्तवती—"नाथ, त्वमेवात्र यथोचितं जानासि। दैत्याः तपसा बलसम्पन्नाः सन्तः शस्त्राणि हरिष्यन्ति।" ततः दधीचिः तानि शस्त्राणि रक्षितुं मन्त्रैः पवित्रैः जलैः च संस्कृत्य यज्ञं चकार। तत् जलं सर्वशस्त्रसमन्वितं पुण्यतेजस्वि च सः पपौ। कालस्य प्रभावात् तानि शस्त्राणि शक्तिहीनानि सञ्जग्मुः, शनैः शनैः विनष्टानि च। तदा देवाः समागत्य दधीचिं प्राहुः—"सुरशत्रुभ्यः महद् आपद् आगता।" "यानि शस्त्राणि सुरैः त्वयि न्यस्तानि, तानि नः देहि, महर्षे।" दधीचिः प्रत्युवाच—"सुरशत्रुभयात्, चिरं च प्रत्यागमनाभावात्—" "तानि शस्त्राणि मया पीतानि, मम शरीरे अधुना स्थितानि, यथोक्तं। किं कर्तव्यं तत्र, तद् देवाः निर्दिशन्तु।" इति श्रुत्वा देवाः सविनयम् ऊचुः— "महर्षे, वदामः—'शरीरशस्त्रयोः दानं देहि' इति, अन्यद् न वक्तुं शक्यते। शस्त्रविहीनाः वयं सदा पुष्टशत्रुभिः अभिभूयेमहि। क्व गच्छेम, मुनिश्रेष्ठ?" "अद्यैव नः न मानुषेषु, न पाताले, न स्वर्गे निवासः अस्ति। तपसा युक्तः त्वमेव ब्राह्मणश्रेष्ठः, अत्रोत्तरं वक्तुं समर्थः।" तदा ब्राह्मणः उवाच—"मम अस्थिभ्यः सुराः शस्त्राणि गृह्णन्तु, न संशयः।" देवाः ऊचुः—"किं तेन? शस्त्रविहीनाः वयं स्त्रीत्वं प्राप्ताः, सुरेश्वर।" पुनः दधीचिः उवाच—"योगयुक्तः अहमिदानीं शरीरत्यागं करिष्यामि। मम अस्थिभ्यः उत्तमानि शस्त्राणि कल्पयन्तु।" देवाः ऊचुः—"एवम् अस्तु।" तस्मिन् समये तस्य प्रिया पत्नी, अग्निसमा स्नेहयुक्ता, तत्र नाभूत्, मुनिश्रेष्ठ। देवाः, तां दृष्ट्वा न तिष्ठन्तीम्, शीघ्रं भीताः मुनिं ऊचुः—"कुरु।" सः प्रेमपूरितः, दुष्प्राप्यं जीवनं त्यक्त्वा, "इदं शरीरं यथेष्टं भुञ्जध्वम्," इति उक्त्वा, पद्मासनं आस्थाय, नासाग्रदृष्टिः, प्रशान्तः, तेजस्वी, प्राणायामादिभिः वायुम् हृदयाकाशे निनाय। मनः अनन्ते परे पदे, ब्रह्मरूपे, ध्यानार्हे, स्थापयित्वा, महात्मा ब्रह्मसायुज्यं प्राप। तस्य शरीरं मृतं दृष्ट्वा, देवाः, अमराः च, शीघ्रं त्वष्टारं ऊचुः—"त्वरया बहूनि शस्त्राणि कुरु।" सः उवाच—"कथं कर्तव्यम्, सुराः? ब्राह्मणशरीरे क्रूरता मया न शक्या। तथापि उत्तमानि शस्त्राणि कर्तव्यानि।" "वज्रस्य शीर्षं भवद्भ्यः करिष्ये। गावः च देवैः सह शस्त्राणि यच्छन्तु।" क्षणेन दधीचेशरीरं विदारितम्, तस्य शुद्धानि अस्थीनि अद्य भवन्तः प्राप्स्यन्ति।" देवाज्ञया तथा कृत्वा, अस्थीनि समाहृत्य, देवेभ्यः अददुः। देवाः, तेजसा पूर्णाः, शीघ्रं ययुः, गावः च स्वस्थानं जग्मुः। शस्त्राणि निर्माय, त्वष्टा अपि देवाज्ञया प्रस्थितः। दीर्घे काले, शीला समन्विता, गर्भिणी धर्मपत्नी शीघ्रं पतिस्थानं जगाम। जलपूर्णं घटं गृहीत्वा, फलपुष्पैः उमां नमस्कृत्य, शीघ्रं अग्निं, पतिं, आश्रमं च द्रष्टुम् आगच्छत्। आगच्छन्ती सा, प्रतिथेय्याः पतनं उल्कायाः दृष्ट्वा, भयाकुला स्वाश्रमं प्राप्तवती, पतिं तत्र न अद्राक्षीत्। विस्मिता सा अग्निम् अपृच्छत्—"क्व गतः?" अग्निः तस्यै देवागमनं, शरीरदानं च विस्तारतः अवदत्। अस्थिग्राहणं, तस्य गमनं च श्रुत्वा, सा दुःखसन्तप्ताः, शोकचिन्ताभिः पीडिता, शनैः भूमौ पतिता, अग्निना सान्त्विता। "मर्त्यलोके जातं सर्वं नश्यति, दुःखं न। गावः, विप्राः, देवाः च, तेषां कृते साधवः प्रियतमं जीवनं त्यजन्ति।" "ये सत्त्ववन्तः, धर्मयुक्तं शरीरं लब्ध्वा, देवानां, विप्राणां वा कृते प्रियतमं जीवनं त्यजन्ति, ते धन्याः।" "शरीरिणः सर्वे प्राणा अवश्यं गच्छन्ति—न संशयः। एतत् ज्ञात्वा, विप्रगवां, देवदीनानां कृते त्यजन्ति ये, ते नाथाः।" "यद्यपि मया तां वारयितुं यत्नः कृतः, सा मयि शरणं गता दिव्यं शस्त्रं स्वीकृतवती। परस्य चेतः, कर्तुर् वा विचित्रं कर्म, को वेत्ति?" इति उक्त्वा, अग्निं सम्यगुपास्य, सा पतिस्निग्धा, त्वचा केशैः सह, गर्भे प्रविश्य, प्रतिथेः उदरं विदार्य, शिशुं हस्ते जग्राह। पितृबान्धवमातृविहीनं तं शिशुं, सर्वे भूतगणाः, औषधयः, लोकपालाश्च रक्षन्तु। यो बालं पितृमातृविहीनं, स्वशरीरेणैव वर्धितं, पश्यति रक्षति च, सः ब्रह्मादिभिः पूज्यः। एवं उक्त्वा, सा पतिसंमतीं कृत्वा, बालं पिप्पलवृक्षान्निकटे स्थाप्य, प्रणम्य, तं त्यक्तवती। अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य, पात्राणि गृहीत्वा, प्रतिथेयी अग्नौ प्रविश्य, पत्या सह स्वर्गं गता। तदाश्रमे स्थिताः, वृक्षाः, मृगाः, सर्वे च रोदितुम् आरब्धाः, दधीचिना पुत्रवत् पालिताः। तयोः विना, वयं जीवितुं न शक्नुमः—इति पशवः, पक्षिणः, वृक्षाः च अन्योन्यं ऊचुः। ये जनाः स्वर्गं गतपितृमातृकानां बालान् स्नेहेन पालयन्ति, ते एव सिद्धाः। न दधीचिः, न प्रतिथेयी, यथापूर्वं नः पश्यतः; न पिता, न माता—पापिनः वयं, धिक्। अधुना, सर्वेषां नः निश्चयः—दधीचिप्रतिथेयोः पुत्रः शाश्वतः धर्मपुत्रः। एतद् उक्त्वा, सर्वा औषधयः, वृक्षैः सह, सोमराजानं प्राप्ताः, परमं सुधां याचितवन्तः। सोमः ताः अनुत्तमां सुधां अददात्; ताः देवप्रियां तां सुधां बालाय अददुः। तेन तृप्तः, शुक्लपक्षे चन्द्रवत् वर्धितः, पिप्पलैः पालितः, सः बालः पिप्पलादः, विस्मितः, पिप्पलवृक्षान् इदं वाक्यम् अब्रवीत्।