यत्र स्वयं विष्णुः शक्तिमन्तं शंकरं चक्रस्य कृते सम्यक् उपास्तवान्, तत् पुण्यस्थानं चक्रतीर्थमिति प्रसिद्धम्। यत्र च शम्भुः विष्णुना तुष्टः अभवत्, तत् पिप्पलमिति विख्यातम्—तस्य माहात्म्यं तु नागेश्वरोऽपि वर्णयितुं न शक्नोति। चक्रपतिश्च पिप्पलनाथश्च—एवमेव तयोर्नाम्नो हेतुर्विद्यते। एतदहं ते, नारद, श्रद्धया शृणुष्व, यथा वेदेन साक्षात् उक्तम्। अत्र कश्चन महर्षिः दधीचिनामकः पुण्यात्मा आसीत्। तस्य भार्या महाप्रज्ञा, कुलीनाभवन्, पतिसत्ता समन्विता च। सा लोपामुद्रा नाम्ना प्रसिद्धा, तस्याः भगिनी गभस्तिनी नाम्ना, या वडवेत्यपि कथ्यते। सा सदा दधीचये प्रियतमाभूत्, तस्य महत्तपः कृतवती। दधीचिः अपि गृहकार्येषु नित्यं लग्नः, अग्निसमानतेजाः, स्वपत्नीप्रेम्णा संतुष्टः, शान्तः, कुम्भयोनिवत् आसीत्। भगीरथ्याः तटे सन्निविष्टः, देवातिथिसत्कारे रतः, स्वपत्नीसंयोगे प्रमुदितः, सदा शमशीलः आसीत्। तस्य प्रभावेन, महर्षे, न नारा न दैत्याः न दानवाः तं देशं आगच्छन्, यत्र अगस्त्याश्रमः आसीत्। तत्र देवाः समागच्छन्—रुद्राः, आदित्या, अश्विनौ, इन्द्रः, विष्णुः, यमः, अग्निश्च—दैत्यांश्च जित्वा। विजयेन प्रमुद्य, मरुद्गणैः स्तूयमानाः, देवराजाः दधीचिं दृष्ट्वा प्रणेमुः। दधीचिः हृष्टः, देवतान् पृथक् पृथक् सत्कृत्य, स्वभार्यया सहितः गृहकार्याणि सम्यक् अकार्षीत्। तान् सः कुशलं पृष्ट्वा, देवा अपि तेन सह संवादं कृतवन्तः। देवाः दधीचिं तस्य भार्यया सह संतुष्टाः पुनः पुनः अभ्यभाषन्त। सः मुनिः उपविष्टः, प्रमुदितचित्तः, देवैः पुनः पुनः प्रणम्यमानः आसीत्। तदा देवाः ऊचुः—"हे मुनिवर, यत् अस्मासु दुर्लभं, तदस्ति न हि, यदा भूमौ त्वदादयः करुणासिन्धवः कल्पवृक्षा इव दृश्यन्ते। पुण्यतीर्थस्नानं, जीवेषु दया, साधूनां दर्शनं—एवमेव प्राणिनां फलम्। यद् वयं त्वां प्रति वदामः, स्नेहात् एव; दैत्यांश्च जित्वा, श्रेष्ठान् राक्षसान् हत्वा, अत्र आगतवन्तः स्म। त्वां दृष्ट्वा विशेषतः प्रमुदिताः स्म; अस्माकं शस्त्रभारं सोढुं न शक्यम्, न च तद् फलम्।" "हे मुनिश्रेष्ठ, शस्त्राणां स्थापने स्थानं न दृश्यते; स्वर्गे अपि शत्रुशस्त्राणि ज्ञात्वा, तानि हरन्ति। शस्त्राणि अधः पातालं नीतानि। अतः, तव पुण्याश्रमे शस्त्राणि स्थापनीयानि। अत्र, विप्र, न दानवैः न च उग्रैः राक्षसैः किञ्चिदपि भयम्; तव आज्ञया एष क्षेत्रः रक्षितः, तपसा तुल्यः न कश्चन।" "शत्रवः जिताः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठ; पूर्वं दैत्यगणाः अस्माभिः शस्त्रैः हताः; इदानीं, कार्यसिद्धये, एतानि गुरुशस्त्राणि तव समीपे स्थापनीयानि। वयं दिव्यसुखानि रम्याङ्गनाभिः सह नन्दनवने अनुभवामः; ततः स्वकार्यं कृत्वा स्वस्वलोकं यामः, शस्त्राणि तु रक्ष्यन्ते।" एवं वाक्यं श्रुत्वा दधीचिः देवतान् प्रति उवाच—"एवं भवतु" इति। प्रियया पत्न्या निरोधितः अपि, "किं देवकार्यम् विरुद्धं कर्तव्यम्?" इति अवदत्। ये शास्त्रज्ञाः, परमार्थनिष्ठाः, लौकिककर्मसु अनासक्ताः, तेषां अन्येषां दुःखे किम्? न हि ते सुखं वाञ्छन्ति, निहितेऽपि निहितेऽपि। ये देवद्विषः, ते वैरानुबन्धं कुर्वन्ति; ब्राह्मणश्रेष्ठ, शृणु—शस्त्राणि नष्टानि वा अन्यत्र नीतानि वा, देवाः कोपं यान्ति, यश्च तानि गृह्णाति, सः शत्रुः भवति। अतः, वेदविदां श्रेष्ठ, परद्रव्ये स्वामित्वं न उचितम्; यावत् मैत्री, तावत् वस्तु तिष्ठति, नष्टे वा हृते वा, ते अन्ये शत्रवः भवन्ति। यदि दातुं शक्तिः अस्ति, तर्हि याचकाय दातव्यम्; अन्यथा, साधवः परोपकाराय वचसा, मनसा, कर्मणा च प्रवर्तन्ते। पतिसंवादं श्रुत्वा, सा प्रियाभार्या मौनं समुपागता, विदित्वा—"न हि पुरुषाणां भाग्यं विना किञ्चिदस्ति" इति। ततः, श्रेष्ठदेवाः, तेजस्विनः शस्त्राणि निक्षिप्य, स्वं स्वं लोकं ययुः। दधीचिं प्रणम्य, दैत्यशत्रवः, शस्त्राणि निक्षिप्य, कार्यसिद्धये, स्वलोकं गतवन्तः। देवेषु गतेषु, महर्षिः धर्मात्मा, हृष्टः, स्वभार्यया सह तत्र वासं कृतवान्। अतीते चिरकाले—सहस्रं वर्षाणि दिव्यानि—देवाः शस्त्राणां विषये न किंचित् उक्तवन्तः, न चिन्तितवन्तः, न च किञ्चित् कृतवन्तः। दधीचिः अपि स्वपत्नीं उवाच—"सुमुखि, अद्य दैत्यशत्रवः मां द्वेष्टि; देवाः स्वशस्त्राणि प्रत्यनयितुम् इच्छन्ति न; किं कर्तव्यम्, ब्रूहि।" सा सस्नेहम् अवदत्—"नाथ, त्वमेव युक्तं वेत्सि; दैत्याः तपसा बलसम्पन्नाः, ते शस्त्राणि हरिष्यन्ति।" ततः, तेषां शस्त्राणां रक्षार्थं, सः मन्त्रैः पुण्यतोयैः संस्कारं कृत्वा, तद् जलं सर्वशस्त्रैः युक्तं, पुण्यतेजसा युक्तं, पपौ। ततः कालप्रभावात् तानि शस्त्राणि शक्तिहीनानि अभवन्, शनैः शनैः विनष्टानि। देवाः समागत्य दधीचिं ऊचुः—"महद् आपद् अस्माकं शत्रुभ्यः प्राप्ता।" "हे महर्षे, देवरक्षितानि शस्त्राणि अस्मभ्यं देहि।" दधीचिः प्रत्युवाच—"दैत्यशत्रुभयात्, युष्माभिः च शीघ्रं न प्रत्यागम्य, शस्त्राणि पितृभिः पीतानि, मम शरीरे स्थितानि। किम् उचितं, तद् वदन्तु।" इति श्रुत्वा, देवाः सस्मितं तं प्रति ऊचुः। "ऋषिवर, शस्त्राणि च शरीरे च अस्मभ्यं दातव्यम् इति वक्तुं शक्यम्, अन्यत् किञ्चिद् न; तेषां विना, सदा पुष्टशत्रुभिः वयं पराजिताः स्याम। क्व गच्छामः, ऋषिवर?" "अद्य देवतानां न मृत्युलोके, न पाताले, न स्वर्गे वासः सम्भवति; त्वमेव, ब्रह्मन्, तपसा युक्तः, एषां विषये वक्तुं अर्हसि।" ततः ब्राह्मणः अवदत्—"मम अस्थिभ्यः निर्मितानि शस्त्राणि देवाः गृह्णन्तु, न संशयः।" देवाः ऊचुः—"किम् अस्माकं तेन? शस्त्रहीनाः वयं स्त्रीत्वम् आपन्नाः।" पुनः स महर्षिः अवदत्—"योगेन शरीरे त्यक्त्वा, परमशस्त्राणि, उत्तमस्वरूपाणि, मम अस्थिभ्यः निर्मीयन्ताम्।