देवानां प्रिये देवेश्वरि, इला इति राजा तव अनुमतिं विना वनं प्रविष्टवान्। तस्य दोषस्य क्षमां याचन्ति सर्वे, त्वं तस्य पुंस्त्वं पुनः दातुं समर्था सि। तदा सा देवी सर्वान् प्रत्युवाच—"एवं भवतु"—इति, भवस्य इच्छायाः अनुगुण्या स्थित्वा। ततः स भगवाञ्, या सदा भगवत्याः वचननिष्ठः, उवाच—"अत्राभिषेककर्मणा अस्य राज्ञः पुंस्त्वं लभ्यते।" तदा बुधपत्नी स्नानानन्तरं यदा जलं स्रवति स्म, तस्मात् यक्षिण्याः प्राप्तं नृत्यं, गीतं, सौन्दर्यं च। तानि सर्वाणि गङ्गायाः जलप्रवाहैः प्रविष्टानि। तेषां नृत्यानां, गीतानां, सौभाग्यस्य च प्रभावात् एता नद्यः समुत्पन्नाः। ताः पुण्यनद्यः गङ्गां समागत्य त्रिसंगमं पुण्यतीर्थं जाताः। तत्र स्नानदानाभ्यां देवेश्वर्याः फलप्राप्तिः भवति। तदा गौरीशम्भुयोः कृपया इला पुंस्त्वं पुनः प्राप्य, महान् ऐश्वर्यलाभाय अश्वमेधयज्ञं अकार्षीत्। स राजा श्रेष्ठः वसिष्ठं पुरोहितं, भार्यां, पुत्रान्, मन्त्रिणः, सेनां, कोशं च आहूय, दण्डकावने चत्वारिंशद्भिः सेनाभिः सह राज्यं स्थापयामास। सा नगरी तत्र "इलायाः" इति प्रसिद्धा अभवत्। पूर्वजातान् पुत्रान्, ये सूर्यवंशस्य परम्परां वहन्ति, तान् सिंहासने प्रतिष्ठाप्य, अनन्तरं स्नेहेन तं ऐलम् अभिषिच्य। स इला, चन्द्रवंशस्य प्रवर्तकः, सर्वेषां मुनीनां ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च अभवत्। तत्रैव, मुनिवर, इलायाः यज्ञाः सम्पन्नाः, यत्र सः पुंस्त्वं प्राप, यत्र च पुत्राः संमिलिताः। हे नारद, यत्र ताः नद्यः, यक्षिण्या दत्तनृत्यगीतसौभाग्ययुक्ताः, गङ्गायाः संगमे समागताः। तत्र, प्रिय, षोडशसहस्राणि पुण्यतीर्थानि उभयतटे स्थितानि, यत्र शम्भुः, इलायाः स्वामी, निवसति। तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वयज्ञफलप्राप्तिः स्यात्। तद् तीर्थं "चक्रतीर्थ" इति प्रसिद्धम्, ब्रह्महत्यादिपापनाशकं, यत्र चक्रधरो देवः चक्रं प्राप्तवान्, यत्र हरिः अपि तथा। यत्र विष्णुः स्वयम् चक्रकामना शंकरं पूजयामास, तद् तीर्थं "चक्रतीर्थ" इति कथ्यते। एतस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। यदा दक्षस्य यज्ञः आरब्धः, सर्वे देवाः संमिलिताः। दक्षः तु दूषितचित्तः, शिवं शर्वं महेश्वरं न आमन्त्रयत्, तेन देवाः अपमानिताः। तदा दक्षदुहिताः, आमन्त्रणाभावकारणं श्रुत्वा, अहल्याया वक्तव्यम् अपि श्रुत्वा, देवानां स्वामिनी कोपमग्ना अभवत्। सा चिन्तयामास—"एवं पापं पितरं हन्याम्, न कदापि क्षमये। मम पत्योः निन्दावचनं पित्रा उक्तं श्रुत्वा, अहं तदपमानं न सहिष्ये।" "याः स्त्रियः पत्युः निन्दां शृण्वन्ति, तासां पापस्य सीमा का? यथापतिः, तथा स्त्रीणां परमगतिर्भवति। विशेषतः सर्वेश्वरस्य, महादेवस्य, जगद्गुरोः निन्दायाम् एवं श्रुत्वा, अहं न एतद् शरीरं धारयिष्यामि।" इति उक्त्वा, सा महापुण्या देवी, तीव्रकोपसमन्विता, देहं त्यक्तुम् उद्यता। शिवे एव चेतः स्थित्वा, सा योगेन बलात् शरीरं त्यक्तवती। तदा महेश्वरः, नारदात् सर्वं वृत्तान्तं श्रुत्वा, जया-विजयौ पप्रच्छ। तौ उभौ देवाय दक्षयज्ञविनाशं न्यवेदयताम्। दक्षदुहितुः विनाशं श्रुत्वा, महेश्वरः उग्रकोपेन, भूतगणैः परिवृतः, दक्षयज्ञं प्रति प्रस्थितः। तं यज्ञं देवैः, ब्रह्मणा च अग्रतः, दक्षेण पवित्रभावेन रक्षितं, सर्वतः परिवृतं दृष्ट्वा। तत्र वसिष्ठादिमुनिभिः, इन्द्रादित्यवसुभिः च सर्वतः रक्षितम्। ऋग्यजुःसाममन्त्रैः, "स्वाहा" इति घोषैः, श्रद्धया, पुष्ट्या, तुष्ट्या, शान्त्या, लज्जया, सरस्वत्या च शोभितम्। पृथिव्याः, दिवः, रात्रेः, क्षमायाः, उषसः, आशायाः, जयेः, बुद्ध्याः च सहितम्, सर्वतः अलङ्कृतम्। तत्र त्वष्ट्रा दिव्यशिल्पिना सुरभिः, नन्दिनी, कामधेनुश्च कल्पवृक्षः, पारिजातः, कल्पलतादयः च उपस्थिताः। यत् यत् सर्वेभ्यः काम्यतम्, तत् तत्र यज्ञे आसीत्; स्वयं इन्द्रः, पूषा, हरिश्च तं रक्षन्ति स्म। "इदं दत्तव्यम्, भोक्तव्यम्, कर्तव्यम्, सुखेन धार्यं च"—इति सर्वतः वचनैः दक्षस्य यज्ञः पूजितः। तत्र प्रथमं विरभद्रः भद्रकालीसहितः, शोकार्तः क्रोधेन च युक्तः, अग्रे गतः। अनन्तरं त्रिशूलधनुर्धरः महादेवः प्रकटितः। तदा महेश्वरः, महाभूतसमूहैः सहितः, यज्ञमण्डले समन्तात् परिवृतः स्थितः। ते तत्र यज्ञं विनाशयितुं आरब्धवन्तः; महाः कोलाहलः अभवत्। केचन तत्रतः पलायितवन्तः, केचन शिवं प्रति जग्मुः। केचन देवेशं स्तोतुं आरब्धवन्तः, केचन शंकरं प्रति कोपिताः। तदा यज्ञं विनष्टं दृष्ट्वा, पूषा समुपेत्य, तस्य दन्तान् विरभद्रेण निष्कृष्टाः। इन्द्रः अपि तत्क्षणं तेन निर्गमितः; भगस्य नेत्रे अपि तेन उद्धृतौ। विरभद्रः भास्करं बाहुभ्यां गृहीत्वा परिभ्रम्य भूमौ चिक्षेप। ततः सर्वे देवगणाः विष्णुं शरणं जग्मुः।