पुरूरवाः मातरं प्रार्थयन् उवाच—“मातरं, तद् एव प्रथमं मम वद।” इला तं पुत्रं प्रत्युवाच—“कथं अहं एतत् गोपनीयम् विषयं वदामि? तथापि, पुत्र, ते वक्ष्यामि। शोकसागरं मग्नानां पितृभ्यः पुत्र एव उत्तमः तरणः।” मातुः वचनं श्रुत्वा, पुरूरवाः विनयेन मातरं पादौ स्पृशन् उवाच—“मातरं, यथावत् वद।” ततः सा पुरूरवसे इक्ष्वाकुवंशस्य वृत्तान्तं, तत्र स्वस्य जन्म, नाम, राज्यप्राप्तिं, प्रियपुत्रान् च विस्तरेण कथयामास। सा वसिष्ठं कुलपुरोहितं, प्रियं पतिं, स्वस्य स्थितिं, वनगमनं, मन्त्रिणः पुरोहितं च अपि अवदत्। नगरात् प्रेषणं, मृगयायाः प्रियता, हिमालयगुहानां गमनं, यक्षाधिपतिगृहवासं च अपि कथयामास। उमा-वाटिकायाः प्रवेशं, स्त्रीभावस्य पूर्णतां, महेश्वरस्य आज्ञया तत्र पुरुषप्रवेशस्य निषेधं च अपि उल्लिखितवती। यक्षिण्याः वचनं, वरप्रदानं, बुधस्य आगमनं, पुत्रजन्मनः उल्लासं, सर्वं च विस्तारपूर्वकं अवदत्। एवं सर्वं श्रुत्वा, पुरूरवाः मातरं उवाच—“किं करवानि? किम् कृत्वा पुण्यं प्राप्नुयाम्?” सः पुनः उवाच—“यदि त्वं अनेन तुष्टा, तत् पर्याप्तम्; यदि अन्यत् किमपि मनसि अस्ति, तत्रापि आज्ञापय। अहं उत्तमं पुरुषत्वं इच्छामि, परमं राज्यं, तव पुत्राणां विशेषतः तव अभिषेकं च इच्छामि। दानं दातुम्, यज्ञं कर्तुम्, मोक्षमार्गं चिन्तयितुम् इच्छामि; एतत् सर्वं तव पुत्रस्य कृपया साधयितुम् इच्छामि। कथय, केन उपायेन पुरुषत्वं लभ्यते? तपसा वा अन्येन उपायेन वा? सत्यम् वद। इला उवाच—“गच्छ, पुत्र, पितरं बुधं पृच्छ; सः सर्वं जानाति, तव हिताय उपदिश्यति।” मातुः वचनं श्रुत्वा, ऐलः त्वरितं पितरं बुधं उपगम्य, प्रणम्य, मातुः स्वस्य च प्रयोजनं निवेदयामास। बुधः उवाच—“अहं इलां जानामि, पुनर्जन्मं, उमा-वने प्रवेशं, शम्भोः आज्ञां च। अतः शम्भोः कृपया उमायाः प्रसादेन च, शापः निवर्तते, पुत्र, केवलं तयोः पूजया—न अन्यथा।” पुरूरवाः पृच्छति—“कथं तं देवम्, शिवां मातरं वा पश्येयम्? तीर्थयात्रया वा तपसा वा? पितः, प्रथमं वद।” बुधः उवाच—“गच्छ गौतमीं, पुत्र; तत्र शिवः सदा तिष्ठति, उमया सह, शापनाशकः वरदः च।” पितुः वचनं श्रुत्वा, पुरूरवाः हृष्टः अभवत्; सः गौतमीं गङ्गां, त्रैलोक्यपावनीं, तपस्यै गच्छति। पुरुषत्वं इच्छन्, मातुः प्रेरणया, हिमवतः पर्वतं, मातरं, पितरं, गुरुम् च नमस्कृत्य, तपस्यै त्वरितं गच्छति। सोमपुत्रः इला अपि पुत्रं अनुसृत्य, सर्वे हिमवतः महापर्वताद् गौतमीं अगच्छन्। तत्र स्नात्वा, किञ्चित् तपः कृत्वा, परमं स्तवनं चक्रुः; तस्य भवे देवदेवस्य स्तवनक्रमं शृणु। प्रथमं बुधः स्तुतिं कृतवान्, ततः इला अनन्तरं; तदनन्तरं पुरूरवाः पुत्रः गौरीं देवीं शङ्करं च स्तुतवान्। तौ स्वर्णसदृशरूपौ, स्वस्याङ्गात् केशरं समर्प्य, स्कन्दं गणेशं च पूजितवन्तौ—तौ शरण्यौ मम शरणं स्यात्। तौ शङ्करौ, ये embodied beings त्रीविधदुःखेन दग्धाः स्मरन्ति, त्वरितं परमं सुखं प्राप्नुवन्ति—तौ शरण्यौ मम शरणं स्यात्। अहं क्लिष्टः, मनः संतप्तम्; दुःखात् अन्यः रक्षकः नास्ति, देव, तव पादद्वयं परमपावनं—तौ शरण्यौ मम शरणं स्यात्। यतः सर्वं उत्पद्यते, यस्मिन् अन्ते सर्वं विलीयते; गौरी हरा च, जगतां शरणं, विश्वस्य सारः—तौ मम शरणं स्यात्। तौ पादौ, यौ महोत्सवे देवसभायां भगवता पर्वतनन्दिन्याः याचनेन शिवेन स्नेहात् गृहीतौ—तौ शरण्यौ मम शरणं स्यात्। ततः शिवः उवाच—“किं वरं इच्छसि? तव कार्यं सिद्धम्; शुभं ते! देवेष्वपि एतत् दुर्लभम्।” पुरूरवाः उवाच—“देवानां देवी, देवेश्वरि, राजा इला विना तव अनुमत्याः वनं प्रविष्टः; एतत् क्षमस्व, त्वं तस्य पुरुषत्वं पुनः कर्तुं समर्था।” सर्वेषां प्रति, सा देवी “तथास्तु” इत्युक्त्वा, भवस्य इच्छानुसारं स्थितवती; ततः भगवन्, देवीवचनपरायणः, उवाच—“अत्र अभिषेककर्मणा एषः राजा पुरुषत्वं पुनः प्राप्स्यति।” बुधपत्नी स्नात्वा, तस्य शरीरात् जलं निर्गतम्; यक्षिण्याः नृत्यं, गीतं, सौन्दर्यं च लब्धम्। एतत् सर्वं गङ्गायाः जलेषु प्रविष्टम्; तस्माद् नृत्यगीतसौभाग्यात् एताः नद्यः उत्पन्नाः। ता पावनाः नद्यः गङ्गायाः संनिपत्य, त्रिसंगमाः अभवन्; तत्र स्नानं, दानं च, देवराज्यफलप्रदं भवति। ततः गौरीशम्भुकृपया पुरुषत्वं पुनः प्राप्य, इला महद् ऐश्वर्यं प्राप्तये अश्वमेधयज्ञं अकरोत्। सः श्रेष्ठराजा वसिष्ठं पुरोहितं, पत्नीं, पुत्रान्, मन्त्रिणः, सेनां, कोशं च आह्वयामास। तस्मिन् समये, दण्डके चतुर्विधां सेनां, राज्यं च स्थापयामास; तत्र नगरं इलानाम्ना प्रसिद्धम्। पूर्वजः पुत्रान्, ये सूर्यवंशं प्रवर्तयन्ति, तत्र अधिरोप्य, पश्चात् तं ऐलम् स्नेहात् अभिषिक्तवान्।