स महात्मा त्रिशङ्कुः, दृढनिश्चयः सन्, द्वादशवर्षाणि तं व्रतमनुष्ठाय, मांसाभावेऽपि महात्मनः वसिष्ठस्य तद्व्रतं सहनं चकार। तस्मिन्नन्तरे राजपुत्रः कामधुकां गावं दृष्ट्वा, कोपमोहक्लेशक्षुधाभिः प्रेरितः, तां गामाकर्षयत्। राजा, देशधर्मानुसारं, तां गामवधीत्; स च स्वयमेव विश्वामित्रपुत्रैः सह तस्याः मांसं अश्नोत्। स तान् तस्य मांसभोजनाय प्रेरयामास; तद्विदित्वा वसिष्ठोऽपि तस्मिन् कोपं जगाम। स तं क्रूरं त्रिशङ्कुं दण्डेन पतयितुमिच्छन्, ‘‘यदि तव एते द्वौ दण्डौ न पुनः सृज्येते, तदा त्वां पतये’’ इति व्याहरत्। ‘‘पित्रा ते कृतनिग्रहात्, गोवधात्, अशुद्धमांसभोजनात् च, त्रिविधं ते अपराधम्’’ इति तमुवाच। एवं तस्य त्रयाणां दण्डानां दर्शनात्, स महातपाः ‘‘त्रिशङ्कुः’’ इत्युक्त्वा तेन त्रिशङ्कुरिति प्रसिद्धोऽभवत्। स त्रिशङ्कुः, विश्वामित्रपत्नीभ्यः आश्रयं दत्त्वा, तेन तुष्टेन मुनिना वरः प्रदत्तः। वरं वृणीष्वेति प्रेरितः स राजपुत्रः ‘‘अनेनैव शरीरेण स्वर्गं गच्छेयम्’’ इति वरं याचत। द्वादशवर्षीयां अनावृष्टिं समाप्तां दृष्ट्वा, क्षुधाभयस्य च निवारणात्, स पित्राराज्येऽभिषिक्तः, ततः राजसूयं यज्ञं चकार। तत्र देवानां च वसिष्ठस्य च साक्षात्, कौशिकः महातपाः तं शरीरेणैव स्वर्गं प्रापयामास। तस्य भार्या सत्यरथा नाम, कैकेयीवंशजा, हरिश्चन्द्रं पुत्रमजनयत्, स च पापरहितः। स एव राजा हरिश्चन्द्रः त्रिशङ्कुपुत्र इति प्रसिद्धः, स राजसूयं यज्ञं कृत्वा चक्रवर्तीति ख्यातिमगात्। हरिश्चन्द्रस्य पुत्रः रोहितो नाम राजपुत्रः, रोहितात् हरितः, हरितात् चञ्चुः, यः हारित इति कथ्यते। चञ्चोः पुत्रः विजयः, स मुनिश्रेष्ठः, पृथिवीं विजित्य विजय इति प्रसिद्धः। तस्य पुत्रः रुरुकः, धर्मार्थनिपुणः राजा; रुरुकस्य पुत्रः वृकः, वृकात् बाहुः जातः। हैहयतालङ्घादयः तं राजानं बाहुं राज्यात् अपाक्रष्टुम् अर्हन्; तस्य भार्या गर्भिणी सती, और्वस्याश्रमं प्रविश्य तत्रावसत्। स धर्मात्मा गुणवान् च, कृतयुगे वसन्, बाहोः पुत्रः सगरः विषेण सह गर्भितः। सा भार्या, यदव्या जातिः, पतिं अनुसृत्य, पूर्वं सपत्न्या विषं दत्तम्। सा पतिसंस्कारं वनान्तरे कृत्वा, स्वयमुत्पातुमिच्छन्ती, और्वेन भर्गवेन करुणया निरुद्धा। ततः तस्याः गर्भात् विषेण सह जातः महाबाहुः सगरो नाम राजपुत्रः। और्वेण तस्य जातकर्मादिकं कृतं, वेदशास्त्रादीनि शिक्षितानि, ततोऽस्मै अस्त्रं दत्तम्। तत् तेजस्वि अस्त्रं, अमरैरपि अदु:सहं, तेन च स्वबलप्रभावेन च स युद्धाय प्रस्थितः। रुद्रः कोपसमाविष्टः, हैहयान् पशूनिव नाशयामास, लोकप्रसिद्धिं च लेभे। ततः सगरः शाकयवनकम्बोजपारदपहलवान् नाशयितुमुद्यतः। सगरेण तान् निह्यमानान् त एव जनाः वसिष्ठं शरणं गत्वा प्रणेमुः। वसिष्ठः कालज्ञानसम्पन्नः तान् त्रात्वा सगरं निगृह्य निवारयामास। सगरः, गुरुवचनश्रवणात्, स्वप्रतिज्ञां स्मरन्, तान्न हत्वा, तेषां रूपं परिवर्तयामास। शाकानां अर्धशिरोमुण्डनं कृत्वा मोचयामास; यवनकम्बोजयोः सम्पूर्णमुण्डनं चकार। पारदानां केशान् मुक्तान् कृत्वा, पहलवानां श्मश्रूणि धारयित्वा, सर्वान् वेदाध्ययनयज्ञादिभ्यः वञ्चयामास। शाकयवनकम्बोजपारदाः, कौणिसर्पमाहिषकदर्वचोलशाकेरलादयः, एते सर्वे क्षत्रियाः आसन्, किन्तु वसिष्ठाज्ञया सगरेण धर्मात् अपाक्रष्टाः। स धर्मविजयी राजा सगरः, पृथिवीं विजित्य, अश्वमेधाय अश्वं प्राससार, अभिषिक्तश्च बभूव।