श्रूयतां दिव्यं पौराणिकं चरित्रम्। विराजस्य पुरुषस्य पत्न्यां शतरूपायां वीरः सुतः समजनि। तस्मात् वीरात् काम्या जाता, तस्यां च प्रियव्रत उत्तानपादश्च अभवन्। सा काम्या, कन्यानां श्रेष्ठा, कर्दमस्य प्रजापतेः दुहिता बभूव। काम्यायाः चत्वारः पुत्राः—सम्राट्, कूक्षिः, विराट्, प्रभुश्च—समुत्पन्नाः। अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादं पुत्ररूपेण स्वीकृतवान्। तस्मात् उत्तानपादात् सुनृता नाम धर्मस्य दुहिता, सुन्दरनितम्बिनी, अश्वमेधयज्ञे जाता, शुभा ध्रुवस्य माता अभवत्। उत्तानपादः सुनृतायाम् ध्रुवं, कीर्तिमन्तं, आयुष्मन्तं, वसुम् इति चत्वारः पुत्रान् उत्पादितवान्। ध्रुवः, द्विजश्रेष्ठाः, महतीं कीर्तिं वाञ्छन्, त्रिसहस्राणि दिव्यानि वर्षाणि कठोरं तपः अकरोत्। तस्य तपसा तुष्टः ब्रह्मा तस्मै स्वतुल्यं स्थानं दत्तवान्—सप्तर्षीणां पुरतः अचलमवस्थानं। तस्य गौरववैभवमाहात्म्यं दृष्ट्वा, देवानां दानवानां चाचार्यः उशना पूर्वं श्लोकमिदं प्रोवाच—“किमेतत्तपसो बलम्! किमेतत् श्रुतम्! किमद्भुतम्! अद्य सप्तर्षयः ध्रुवं पुरतः स्थाप्य स्थिताः।” ध्रुवात् श्लिष्टिः, भव्यश्च अभवताम्। श्लिष्टेः सुच्छायायां पञ्च निर्मलाः पुत्राः अभवन्—रिपुः, रिपुंजयः, वीरः, वृकलः, वृकतेजाश्च। बृहती रिपोः चक्षुषः सर्वतोद्योतमानं पुत्रं प्रसूतवती। पुष्करिण्यां, वीरण्यस्य—प्रजापतेः पुत्रस्य—भार्यायां चाक्षुषो मनुः जातः। वैराजप्रजापतेः दुहितरि नड्वलायां, मनोः दश महाबलिनः पुत्राः अभवन्—कुत्सः, पुरुः, शतद्युम्नः, तपस्वी, सत्यवाक्, कविः, अग्निष्टुत्, अतिरात्रः, सुध्युम्नः—एते नव। दशमः अभिमन्युः नड्वलायाम् अभवत्। पुरोः अग्नेय्यां षट् प्रसिद्धाः पुत्राः अभवन्। अङ्गात् सुमनाः, स्वातिः, क्रतुः, अङ्गिराः, मयश्च अभवन्। अङ्गस्यैव सुनिथायां वेणः एक एव पुत्रः अभवत्। वेणस्य दुष्टकर्मणः कारणात् महाक्रोधः उत्पन्नः। लोकहितार्थं, ऋषयः तस्य दक्षिणबाहुं मन्थित्वा, तत्रात्यद्भुतः राजा जातः। तम् दृष्ट्वा ऋषयः हर्षेण ऊचुः, “अत्र खलु प्रजाः।” सः महाकर्मा महाकीर्तिं प्राप्स्यति; धनुष्कवचधारी, ज्वलनसमानतेजाः, जातः। वेणपुत्रः पृथुः राजवंशे जातः, पृथिवीं रक्षितवान्। स एव प्रथमः राजा राजसूयेन अभिषिक्तः। तस्मात् सूतमागधौ कौशलिनौ जातौ। तेन, मुनिश्रेष्ठ, पृथिवी-धेनुः कृष्यर्थं दुग्धा। भूतानां जीविकामिच्छन्तः, देवाः, मुनिगणाः, पितरः, दानवाः, गन्धर्वाः, अप्सरसां समूहः, सर्पाः, साधवः, ओषधयः, पर्वताः च—एते सर्वे पृथिवीं स्वस्वपात्रे दुग्धवन्तः। या या इच्छां चक्रुः, तां तां पयः सा ददौ; तेनैव सर्वे जीवितं प्राप्नुवन्। पृथोः द्वौ पुत्रौ धर्मिष्ठौ, यज्ञान्ते अन्तर्धानौ जातौ। अन्तर्धानस्य शिखण्डिन्यां हविर्धानः अभवत्। हविर्धानस्य अग्नेय्यां षट् पुत्राः धिषणाः अभवन्—प्राचीनबर्हिः, शुक्रः, गयः, कृष्णः, व्रजाजिनः च। प्राचीनबर्हिः पुण्यात्मा महाप्रजापतिः अभवत्। हविर्धानात् ये जाताः, तैः प्रजाः पोषिता इति मुनिश्रेष्ठ। प्राचीनबर्हिः पृथिव्यां चराणां अधिपतिः अभवत्। सः समुद्रदुहितरं पत्नीत्वेन स्वीकृत्य, दीर्घतपसः अन्ते सवर्णायां प्रजापतिं जनयामास। सवर्णायाः प्राचीनबर्हिः दश पुत्रान् अलभत—सर्वे प्रचेतसः नाम, धनुर्वेदविदः। ते प्रचेतसः अविचलधर्मचर्यया, दशसहस्रवर्षाणि, समुद्रजलाशये घोरं तपः अकरोत्। तेषां तपस्यतः पृथिव्यां, वृक्षाः अनन्यरक्षकाः सर्वत्र व्याप्ताः; ततो जीविनां ह्रासः अभवत्। वातः न चलितुं शक्तः, आकाशः वृक्षैः आच्छादितः; दशसहस्रवर्षाणि प्राणिनः न सञ्चलितुम् अशक्नुवन्। एवं स्थिते, प्रचेतसः, तपसा बलवन्तः क्रोधात्, वदनात् वातं वह्निं च निष्पातयामासुः। तदा वातः वृक्षान् उप uprootya शोषितवान्, तदनन्तरं प्रचण्डाग्निः तान् दग्धवान्; एवं वृक्षविनाशः अभवत्। वृक्षविनाशे ज्ञाते, केवलं शेषशाखाः स्थिताः, सोमः प्रजापतीनां समीपं गत्वा अब्रवीत्— “क्रोधं निगृह्यत, राजानः, सर्वे प्रचेतसः; पृथिवी वृक्षशून्या जाता—वह्निवातौ प्रशमयत। एषा कन्या, दीप्तवर्णा, वृक्षेषु रत्नवत्, भविष्यद्विद् मया गर्भे धृता। सा मारिषा नाम, वृक्षार्थे सृष्टा; एषा भवतां पत्नीरूपेण, सोमवंशवर्धिनी अस्तु। भवतां तेजसः अर्धेन, मम च अर्धेन, तस्यां दक्षः प्रजापतिः प्राज्ञः जायते। सः भवद्भ्यां दत्ततेजसा, वह्निसमः, अस्मिन् दग्धप्रायप्राणिषु, सृष्टिं पुनः स्थापयिष्यति, वर्धयिष्यति च।” एवं प्रचेतसां चरितं दिव्यं श्रुत्वा, वंशप्रवाहः, तपोबलं च, धर्मनिष्ठां च अस्माभिः स्मृतम्।