सत्यव्रतः पितुर्निर्देशेन मौनव्रतम् उपगम्य द्वादशवर्षीयं दीक्षां कृत्वा वने वसतः पितुः काले तिष्ठन् आसीत्। तस्मिन् समये वसिष्ठः ऋषिः ऋत्विग्भिः आचार्यैः च सह अयोध्यां राज्यं अन्तःपुरं च रक्षितवान्। किन्तु सत्यव्रतः तदा युवान् सन्, दैववशात्, वसिष्ठे प्रति सदा अधिकं कोपं बिभ्रत्। यदा तस्य प्रियः पुत्रः पित्रा राज्यात् निष्कास्यते स्म, वसिष्ठः मुनिः तं न निरोद्धुम् अर्हति इति बहुषु हेतुषु सन्तः अपि तं न निरोद्धवान्। सप्तमे पादे विवाहमन्त्राणां संपूर्णता वर्तते, किन्तु सत्यव्रतः तद् न कृतवान्; अतः सः सप्तमे पादे परित्यक्तः अभवत्। धर्मज्ञः वसिष्ठः तं न रक्षितवान्—हे द्विजातयः! तस्मिन् काले सत्यव्रतः वसिष्ठे मनसा कोपितः अभवत्। वसिष्ठः पुनः धर्मविवेकेन युक्तः सन् एवं कृतवान्; सत्यव्रतः तस्य मौनसंकेतं न बुबोध। पितुः महात्मनः अप्रसन्नतया द्वादशवर्षाणि वर्षा-देवता वर्षं न प्रेषयत्। एवं पृथिव्यां कष्टं व्रतम् आरभ्य कुलस्य शान्त्यर्थं तद् अनुष्ठितम् अभवत्, हे ब्राह्मणाः, यथा तद् सफलं स्यात्। वसिष्ठः पुनः तं पित्रा परित्यक्तं अपि न निरोद्धवान्, चिन्तयन्— "अहं स्वयम् अस्य पुत्रं अभिषेचयिष्यामि" इति। सः दृढनिश्चयः सन्, द्वादशवर्षाणि तद् व्रतम् अतीत्य स्थितवान्, यदा महात्मनः वसिष्ठस्य मांसम् उपलभ्यम् नासीत्। तदा सत्यव्रतः कामधेनुं पश्यन्, कोपमोहक्षुधाश्रमैः प्रेरितः तां गाम् अकर्षत्। राजा देशधर्मानुसारं तां हत्वा, स्वयम् अपि विश्वामित्रस्य पुत्रैः सह तस्याः मांसं भुक्तवान्। तान् अपि भक्षयितुम् अकार्षीत्; तद् श्रुत्वा वसिष्ठः अपि तस्मिन् कोपितः अभवत्। वसिष्ठः तम् उवाच—"क्रूर, एतेन यूपेन त्वां निपातयेयं, यदि एते तव द्वौ यूपौ पुनः न सृज्येते।" पितुः अप्रसन्नतया, गोवधेन, अशुद्धभक्षणेन च, तव अपराधः त्रिविधः जातः। एवं तस्य त्रीन् यूपान् दृष्ट्वा महातपा वसिष्ठः तम् "त्रिशङ्कु" इति व्याहरत्; तेन सः त्रिशङ्कु इति ख्यातिम् उपागमत्। ततः सः विश्वामित्रपत्नीभ्यः आश्रयम् अकरोत्; तस्मात् सन्तुष्टः मुनिः त्रिशङ्कवे वरम् अदात्। वरं वृणु इति प्रार्थितः सः राजपुत्रः अयाचत—"एवमेव देहेन स्वर्गं गच्छेयम्" इति। द्वादशवर्षीयं दुष्क्षुद्भयं समाप्ते, तस्य पित्र्ये राज्ये अभिषिक्तः सन्, राजसूयं यज्ञं च अकरोत्। देवानां च वसिष्ठस्य च साक्षात् कौशिकः महातपा त्रिशङ्कुं देहेनैव स्वर्गं प्रति उद्धृतवान्। तस्य भार्या सत्यरथा नाम, कैकेयी सुताऽभवत्, या हरिश्चन्द्रं निष्पापं पुत्रं अजनयत्। स एव राजा हरिश्चन्द्रः त्रिशङ्कुपुत्र इति प्रसिद्धः, सः राजसूयम् अकरोत्, चक्रवर्ती च अभवत्। हरिश्चन्द्रस्य रोहितः नाम पुत्रः अभवत्; रोहितात् हरितः, हरितात् चञ्चुः, स हारित इति कथ्यते। चञ्चोः विजयो नाम सुतः अभवत्, सः सर्वां पृथिवीं विजित्य विजयो नाम्ना ख्यातः। तस्य पुत्रः रुरुकः, धर्मार्थकुशलः राजा, रुरुकस्य वॄकः, वॄकात् बाहुः अभवत्। हैहयाः तालङ्घाश्च तं राजानं निर्हृत्य, तस्य भार्या गर्भिणी सन् और्वस्य आश्रमं प्रविष्टा। सः धर्मात्मा सन्, कृतयुगे वसन्, बाहोः सुतः सगरः विषेण सह गर्भे स्थितः अभवत्। और्वस्य आश्रमं प्राप्तः, भार्गवस्य रक्षितः, सगरः तस्मात् भार्गवात् अग्न्यस्त्रं प्राप्तवान्। सः तेन अस्त्रेण स्वबलं च आश्रित्य, तालङ्घान् हैहयान् च हत्वा पृथिवीं विजित्य, धर्मनिष्ठः सगरः शाकान्, पल्लवान्, क्षत्रियान्, पारदान् च स्वधर्मात् निष्कासितवान्। कथं सगरः विषेण सह जातः? किमर्थं च सः शाकादीन् बलिनः क्षत्रियान् धर्मात् निष्कासितवान्? कोपितः धर्मात्मा राजा शाकादीन् स्वकुलधर्मात् निष्कास्य, इदं सर्वं विस्तारतः ब्रूहि इति। पूर्वं बाहोः राज्यं, व्यसनपरस्य, हैहयैः, तालङ्घैः, शाकैः च हृतम्। यवनाः, पारदाः, काम्बोजाः, पल्लवाश्च, एते पञ्चगणाः हैहयानां पक्षे युद्धाय समागताः। तदा बाहुः राजा राज्यभ्रष्टः, दुःखिता भार्यया सह वनं गतः, तत्र प्राणान् त्यक्तवान्। तस्य भार्या, यादवकन्या, गर्भिणी सन्, पत्युः अनुगता; पूर्वं तस्याः सहभार्यया विषं दत्तम्। सा वने पत्युः चितां कृत्वा, तत्रैव प्रवेक्ष्यन्ती आसीत्, किन्तु और्वः भार्गवः तां करुणया निरोद्धवान्। तस्य आश्रमे तस्या विषेण सह पुत्रः जातः, महाबाहुः सगरः नाम राजपुत्रः। और्वः तस्य जातकर्मादि संस्कारान् कृत्वा, वेदशास्त्राणि अध्याप्य, तस्मै अस्त्रं दत्तवान्। तद् अग्न्यस्त्रं, अमरैरपि दुर्दम्यम्, तेन च स्वबलस्य च प्रभावेन सः युद्धाय निर्गतः।