राजन्, त्वं स्वपुरोहितैः, ऋत्विजा, पशुना, ब्राह्मणकुमारः शुनःशेपेन, रोहितेन, स्वपुत्रेण च सह गौतमीं नदीं गच्छेत्। तत्र यज्ञं कर्तव्यं, शुनःशेपस्य वधं विना; एवं यज्ञः सम्पूर्णः भविष्यति, अतः त्वं गन्तुमर्हसि, विप्रबन्धो। एतदाकर्ण्य, स राजर्षिः शीघ्रं गङ्गां प्रति जगाम, मुनिना विश्वामित्रेण, पुरोहितेन वसिष्ठेन च सह। वामदेवमुनिना अन्यैश्च तपस्विभिः सह सः गौतमीगङ्गां प्राप्तवान्, तत्र नरमेधायां दीक्षितः। तत्र सः वेदीं, यज्ञशालां, वह्निकुण्डानि, यूपांश्च, पशून् च नियमानुसारं सम्पाद्य, यज्ञकर्म आरब्धवान्। शुनःशेपः पशुरूपेण मन्त्रैः संयम्य यूपे बबन्ध, आपः सिञ्चितः। तं दृष्ट्वा विश्वामित्रमुनिः वाक्यमुवाच— "सर्वे देवाः, ऋषयः, हरिश्चन्द्रः, विशेषतः रोहितः च, अस्मिन् उत्तमे ब्राह्मणे शुनःशेपे अनुमतिं ददातु। यस्मै होमः दीयते, ते सर्वे देवाः पृथक् पृथक् अनुमोदन्तां, विशेषतः शुनःशेपाय। मेदसा, लोम्ना, त्वचा, मांसैः च, मन्त्रैः संस्कृतैः, अयं श्रेष्ठः ब्राह्मणः शुनःशेपः यज्ञे अग्नौ समर्प्यताम्। सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठाः, मामनुमोद्य, गौतमीं गच्छन्तु, स्नात्वा देवतान् पृथक् पृथक् पूजयन्तु। मन्त्रैः स्तवैः च स्तुवन्तः, शुभायासक्ताः, हृष्टाः गच्छन्तु; ऋषयः च देवाः च, हविर्भुजः, एनं रक्षन्तु।" ऋषयः "एवमस्तु" इत्युक्त्वा, सः राजर्षिः अपि अनुमोदितवान्। ततः शुनःशेपः गङ्गां जगाम, या त्रैलोक्यपावनी। स्नात्वा, तान् देवतान् ये हविर्भुजः तान् स्तुत्वा, तदा देवगणाः तुष्टाः सन्तः, विश्वामित्रस्य सन्निधौ, शुनःशेपम् ऊचुः— "शुनःशेपस्य वधं विना अयं यज्ञः सम्पूर्णः भवतु।" तदा वरुणः विशेषतः राजानम् अवदत्; एवं स राज्ञः नरमेधः प्रसिद्धः सम्पन्नः। देवतानुग्रहात्, ऋषिप्रसादात्, पुण्यतीर्थस्य पावन्याः प्रभावात् च, स राज्ञः यज्ञः सम्पूर्णः अभवत्। विश्वामित्रः सभायां शुनःशेपम् पूजयित्वा, देवतानां पुरतः अपि तं सत्कृत्य, स्वपुत्रं कृतवान्। कौशिकः तं ज्येष्ठं पुत्रं कृतवान्, किन्तु अन्ये विश्वामित्रस्य पुत्राः तं नैव अङ्गीकुर्वन्ति। तदा कौशिकः तान् पुत्रान्, ये शुनःशेपात् स्वं ज्येष्ठं मन्यन्ते, शप्तवान्; ये तु न मन्यन्ते, तान् पूजयामास। एतत् सर्वं हे मुनिश्रेष्ठ, यथात्थं त्वया पृष्टं, मया उक्तं; एतत् सर्वं गौतमीदक्षिणे तीरे जाता। तत्र अनेके पुण्याः, प्रसिद्धाः तीर्थस्थानानि, देवगणैः चान्यैः च पूजितानि सन्ति; तेषां नामानि शृणु। तत्र अष्टसहस्राणि चतुर्दश च पुण्यतीर्थानि, हरिश्चन्द्र, शुनःशेप, विश्वामित्र, सारोहितादिभिः आरभ्य। तत्र स्नानदानानि मनुष्ययज्ञफलदायिनि; एषां तीर्थानां माहात्म्यं प्रोक्तम्, मुनिश्रेष्ठ। यः श्रद्धया पठति, पाठयति, शृणोति वा, सः अपुत्रोऽपि पुत्रं लभते, यच्चान्यत् मनःप्रियं तत्। तत्र सोमतीर्थं नाम प्रसिद्धं, पितॄणां हर्षवर्धनं; तत्र यद् पुण्यकर्म जातं, तत् शृणु, नारद। सोमः, अमृतमयः राजा, कदाचित् गन्धर्वेषु आसीत्, न तु देवगणे; तदा देवाः मम समीपं गत्वा, इदं वचः ऊचुः। गन्धर्वैः आनीतः सोमः कदाचित् देवतानां जीवनदः अभवत्; तदा देवगणाः, ऋषयः च, दुःखिताः सन्तः, ऊचुः— "कथं सोमोऽस्माकं स्यात् उपायः क्रियताम्।" तदा वाक् देवगणान् प्रति अवदत्— "गन्धर्वाः सदा स्त्रीषु लोलुपाः; मां दत्त्वा, सोमं प्राप्नुयात्।" अमराः ऊचुः— "वयं त्वां दातुं न शक्नुमः; त्वद्विना वयं न स्थातुं शक्नुमः, न च सोमं विना।" पुनः वाक् अवदत्— "अहं पुनः आगमिष्यामि; तावत् उपायः क्रियताम्, महायज्ञः च सम्पाद्यताम्।" यदि देवगणाः गौतमीदक्षिणे तीरे समागच्छेयुः, तत्र श्रेष्ठदेवाः यज्ञकर्मणि प्रवर्तेरन्। गन्धर्वाः, स्त्रीषु सदा रागिणः, मया सह शपथं कृत्वा, देवगणाः सरस्वत्याः वचः अन्वगच्छन्। तदा देवगिरौ पुण्ये, दिव्यदूतैः देवाः, यक्षाः, गन्धर्वाः, सर्पाः पृथक् पृथक् समाहूताः। तस्मात्, मुनिवर, सः पर्वतः देवगिरिः इति विख्यातः; तत्र देवगणाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किन्नराः च समागताः। देवाः, सिद्धाः, ऋषयः, अष्टौ दिव्यभेदाः च, तत्र गौतमीतीरस्य महायज्ञे मुनिभिः कृतः, समागच्छन्। तत्र, देवसमूहैः परिवृतः, सहस्राक्षः अवदत्। ततः, सरस्वत्याः समीपे, गन्धर्वान् सत्कृत्य, सा अवदत्— "मम सह शपथः क्रियताम्, अमृतात्मा एव पण्यं स्यात्।" तस्याः आज्ञया, गन्धर्वाः, स्त्रीषु लोलुपाः, सोमं देवगणाय दत्त्वा, सरस्वतीं स्वीकृतवन्तः। सोमः अप्सरसो गन्धर्वाः सरस्वती च तस्य स्वामी अभवन्; तथापि वाक् देवी तत्रैव, देवगणस्य समीपे स्थितवती। सा प्रतिदिनं रहस्यम् आगच्छति, "शान्त्या कार्यं भवतु" इति वदन्ती; अतः, नारद, सोमस्य क्रयः एवं सम्पद्यते।