ततः रोहितः पितरं पप्रच्छ—"किमेतत्?" इति। तेन च सर्वमिदं विस्तार्य यथावत् तस्मै निवेदितम्, वरुणः च तद्वचनं श्रुत्वा सावधानः स्थितः। तदा हरिश्चन्द्रः, ऋत्विग्भिः सह, जगन्नाथं विष्णुं पशुना शीघ्रं शुद्धया यजिष्यामीति वरुणं प्रार्थयामास—"वरुण, त्वं तत्र अनुमतिं दातुमर्हसि।" एतदाकर्ण्य जलाधिपः वरुणः क्रोधेन परिपूर्णः सञ्जज्ञे, स च रोगं जलोदरं ससर्ज। ततः हरिश्चन्द्रस्य सुतः रोहितः दिव्यं धनुः गृहीत्वा, रथमारुह्य, शोकविवर्जितः वनं प्रति जगाम। यत्र हरिश्चन्द्रः गङ्गातटे वरुणं पूजयित्वा पुत्रं लेभे, तत्रैव रोहितोऽपि समुपाजगाम। एवं पञ्च वर्षाणि व्यतीतानि; षष्ठे वर्षे तत्र वसन्नेव स राजा पिता रोगपीडित इति शुश्राव। स चिन्तयामास—"कः पुत्रस्य जन्मनः फलम् यदि स पिता दुःखाय भवति?" इति। तस्मिन्नेव तटे, गङ्गायाः समीपे, सः पावनान् ऋषीन् दृष्ट्वा प्रणम्य, तेषां मध्ये श्रेष्ठं मुनिपुत्रं अजिगर्तं त्रिभिः पुत्रैः भार्यया च सह, जीविकाया अभावेन क्षीणं, दुःखार्तं च दृष्ट्वा, स रोहितः प्रणम्य पप्रच्छ—"किमर्थं त्वं कृशः, किमर्थं जीविका नष्टा, किमर्थं च त्वं दुःखितः दृश्यसे?" अजिगर्तोऽपि तदा हरिश्चन्द्रस्य सुतं प्रत्युवाच—"नास्ति कापि शरीरस्य जीविका, बहवः च मम पाल्याः; अन्नाभावेन वयं सर्वे म्रियामः। किं कर्तव्यम्, तद्वद।" एवं श्रुत्वा, राजपुत्रः पुनः तं मुनिं पप्रच्छ—"किमस्ति तव मनसि? सत्यमुक्त्वा वद।" अजिगर्तः उवाच—"नास्ति मम सुवर्णं, रूप्यं, गावः, धान्यं, वस्त्राणि वा, राजेन्द्र; न च मम जीविकायाः कोऽपि उपायः। पुत्राः मम सन्ति, भार्यापि; अहं पञ्चमः। एतेषां कोऽपि अन्नेन न क्रयणीयः।" तदा रोहितः पप्रच्छ—"किं त्वं कर्तुमिच्छसि, ब्रह्मन्? सत्यमेव वद; ब्राह्मणाः सत्यान्विता इति।" अजिगर्तः प्रत्युवाच—"मम त्रिषु पुत्रेषु, अथवा मयि, अथवा भार्यायाम्, यं कञ्चित् इच्छसि, गृहाण; विक्रयात् वयं जीवेम।" पुनः स उवाच—"किमर्थं भार्या? किमर्थं वृद्धोऽहम्? यं कञ्चित् पुत्रं तव इच्छसि, तम् एव ददामि।" रोहितः प्रत्युवाच—"ज्येष्ठं सुतं शुनःपुच्छं न क्रेयं; न च तस्य जननी कनिष्ठं विक्रीयितुमिच्छति। अतः मध्यमं शुनःशेपं क्रेयं; किं मूल्यं?" तदा रोहितः उवाच—"मानुषः पशुः वरुणाय यज्ञे श्रेष्ठः। यदि विक्रयायसि, ब्रह्मन्, तत्त्वतः मूल्यं वद।" अजिगर्तः प्रत्युवाच—"एवं भवतु," इति। तदा सः तस्य पुत्रस्य मूल्यं निश्चितवान्—"सहस्रं गावः, धान्यं, सुवर्णमुद्राः, वस्त्राणि च। एतत् दत्त्वा, राजपुत्र, पुत्रं दास्यामि।" तदा रोहितः तदर्थं धनं वस्त्रैः सहितं दत्त्वा, मुनिपुत्रं कृत्वा पितरं प्रति ययौ, पितरं प्रति उक्तवान्—"मुनिपुत्रः क्रीतः मया।" पिता हरिश्चन्द्रः उवाच—"एतेन मानुषेण पशुना वरुणाय यजस्व, रोगमुक्तो भविष्यसि।" एवं सः पितरं प्रति उक्तवान्। ततः हरिश्चन्द्रः उवाच—"राज्ञा ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याश्च रक्ष्याः; विशेषतः ब्राह्मणाः सर्ववर्णानां गुरवः। ये मम तुल्याः, तेषां पूज्या विष्णोः इव; यदि राज्ञः तेषु अवमानं कुर्वन्ति, तदा स्वकुलनाशः भवति।" "कथं अहं, एतं दरिद्रं पशुं कृत्वा, रक्षितुं शक्नोमि? कथं वा ब्राह्मणं पशुं कुर्याम्? न एष धर्मः।" "वरं मृत्युः, न तु ब्राह्मणं कदापि पशुं कृत्वा। अतः पुत्र, त्वं ब्राह्मणेन सह सुखेन गच्छ।" एवमुक्ते तत्रैव आकाशवाणी अभवत्— "राजन्, त्वं याजकैः, होतृभिः, पशुना, ब्राह्मणबालकेन, रोहितेन, पुत्रेण च सह, गौतमीं नदीं गच्छ।" "तत्रैव यज्ञं कुर्याः; शुनःशेपं न हन्तव्यः। एवं यज्ञः सम्यग्भविष्यति।" एवं श्रुत्वा, स राजा श्रेष्ठः शीघ्रं गङ्गां प्रति जगाम, विश्वामित्रमुनिना, वसिष्ठेन च सह। वामदेवेन ऋषिणा अन्यैः तपस्विभिः च सह सः गौतमीगङ्गां प्राप्तः, तत्र मानवमेधायां दीक्षितः। सः वेदीं, यज्ञशालां, कुण्डानि, यूपांश्च, पशूंश्च सर्वं विधिवत् कृत्वा, यज्ञमादधात्। तत्र शुनःशेपः यूपे मन्त्रैः बद्धः, आपः सिञ्चितः; तं दृष्ट्वा विश्वामित्रः वचनमुवाच— "सर्वे देवाः, ऋषयः, हरिश्चन्द्रः, विशेषतः रोहितः, अस्मिन उत्तमे ब्राह्मणे शुनःशेपे अनुमतिं ददतु।" "यस्मै इयं हविः दीयते, ते सर्वे देवाः पृथक् पृथक् अनुमोदन्तु, विशेषतः शुनःशेपाय।" "सर्वं स्नेहं, रोमाणि, त्वक्, मांसं च, मन्त्रैः सम्यग् संस्कृत्य, एष उत्तमः ब्राह्मणः शुनःशेपः यज्ञे पशुः इव वह्नौ दीयताम्।" "सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठाः मामनुज्ञाय गौतमीं गच्छन्तु, स्नात्वा, पश्चात् देवतानां पृथक् पृथक् पूजां कुर्वन्तु।" एवं स कथा पवित्रा सन्ततिः प्रवहति।