सत्यव्रतः पितुः वचनेन, "त्वत्तः पुत्रकामना मम नास्ति, कुलपांसन," इति श्रुत्वा, नगरात् निर्गत्य गतवान्। तं वसिष्ठः महर्षिः न निरोद्धुम् इच्छत्, तस्मात् सत्यव्रतः निष्क्रान्तः, चाण्डालवासस्य समीपे न्यवसत्। पित्रा परित्यक्तः स वीरः तत्र वासं कृतवान्, पितरि अपि वने गतवति। तदा तस्मिन देशे इन्द्रेण वर्षा न दत्ता। द्वादश संवत्सराणि, हे ब्राह्मणाः, तस्मात् पापात् तत्र दुर्भिक्षम् अभवत्। तत्र एव महातपस्वी विश्वामित्रः स्वकुटुम्बेन सह, सर्वं त्यक्त्वा, सागरतीरे महत्तपः अकरोत्। तस्य भार्या, स्वपुत्रं मध्यदेशे ग्रीवायां बद्ध्वा, शेषपुत्राणां भरणाय, तमेकं शतगवां मूल्येन विक्रेतुम् उद्युक्ता। तं ग्रीवायां बद्धं विक्रयार्थं द्रष्ट्वा, सत्यव्रतः धर्मात्मा, महाबाहुः, तं मुनिपुत्रं विमोच्य, स्वयम् तस्य भरणम् अङ्गीकृतवान्। विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थं करुणया च, स महात्मा बालकः ग्रीवाबन्धनात् 'गालवः' इति विख्यातः। कौशिकः मुनिः तेन वीर्येण मुक्तः। सत्यव्रतः भक्त्या, दयया, व्रतेन च, विश्वामित्रस्य कुटुम्बं पालयन्, नियमेन स्थितवान्। मृगान् वराहांश्च महिषांश्च, विश्वामित्राश्रमपार्श्वे वसन्तान्, हत्वा, स मांसं वृक्षे न्यधत्त। मौनव्रतं द्वादशवर्षीयदीक्षां च स्वीकृत्य, पितुः आज्ञया स्थितवान्, यदा राजा वने वसति स्म। वसिष्ठः मुनिः ऋत्विग्भिः आचार्यैः च सह अयोध्यां राज्यं अन्तःपुरं च रक्षितवान्। किं तु सत्यव्रतः, तरुण्याः दैवयोगाच्च, वसिष्ठे सदा अधिकं कोपं धारयामास। स्नेहितपुत्रस्य राज्यात् पित्रा निष्कासने, बहुषु हेतुषु सति, वसिष्ठः तं न निरोद्धुम् इच्छत्। सप्तमे पदे विवाहमन्त्राणां सिद्धिः, किन्तु सत्यव्रतः तन्न न सम्पादितवान्; अतः स सप्तमे पदे परित्यक्तः। धर्मज्ञः वसिष्ठः माम् न रक्षितवान्, इति तदा सत्यव्रतः वसिष्ठे मनसा कोपं चकार। वसिष्ठः तु धर्मविवेकेन तदाचरितवान्; सत्यव्रतः तु तस्य मौनमनोरथं न बुबोध। पितुः महात्मनः अप्रसादात् द्वादशवर्षाणि वर्षा नाभूत्। एवं कष्टव्रतम् इदानीं पृथिव्यां कुलस्य प्रायश्चित्तार्थं कृतम्, ब्राह्मणाः, यद् अनुष्ठितम्। वसिष्ठः तं न निरोद्धुम्, पित्रा परित्यक्तम् अपि, चिन्तयन्, "अहमेव तस्य पुत्रं अभिषेचयिष्यामि" इति। स दृढनिश्चयः, द्वादशवर्षम् तद्व्रतं सहन्वान्, वसिष्ठाय महात्मने मांसाभावे अपि स्थितवान्। तदा स राजपुत्रः कामधुग्गां दृष्ट्वा, कोपमोहक्लेशक्षुधाभिः पीडितः, तां जग्राह। राजा तु देशधर्मेण तां हत्वा, स्वयं विश्वामित्रपुत्रैः सह तस्य मांसं अश्नोत्। तेषां भोजनं कारितवान्; तद् वसिष्ठः श्रुत्वा, सापि कोपं जग्राह। वसिष्ठः उवाच—"त्वां, क्रूर, एतेन शूलेन पतयेयं, यदि तव त्रयः शूलाः पुनः न सृज्येरन्।" पित्रुदोषात्, गोवधात्, अपकृतभोजनात्, त्रिविधं तव अपराधम्। एवं तस्य त्रयः शूलान् दृष्ट्वा, महातपाः उवाच—"त्रिशङ्कुः," इति; तेन स त्रिशङ्कुः इति प्रसिद्धः। तेन विश्वामित्रपत्नीभ्यः भरणं कृतम्; तस्मात् तुष्टः मुनिः त्रिशङ्कवे वरं दत्तवान्। वरदानाय प्रेरितः स राजपुत्रः, "स्वदेहेन स्वर्गं गच्छेयम्," इति वरम् अयाचत्। द्वादशवर्षीयदुर्भिक्षे समाप्ते, क्षुत्तृष्णाभये नष्टे, स पित्र्ये राज्ये अभिषिक्तः, ततः राजसूयमेव अकरोत्। देवानां वसिष्ठस्य च साक्षात्, कौशिकः महातपाः तं देहेन स्वर्गं निनाय। तस्य भार्या सत्यरथा नाम, कैकेयीवंशोद्भवा, तस्मै पुत्रं हरिश्चन्द्रं निष्पापं अजनि। स एव राजा हरिश्चन्द्रः त्रिशङ्कुपुत्र इति विख्यातः; स राजसूययाज्यः चक्रवर्ती अभवत्। हरिश्चन्द्रस्य पुत्रः रोहितः नाम राजपुत्रः; रोहितात् हरितः, हरितात् चञ्चुः, यः हारित इति कथ्यते। चञ्चोः पुत्रः विजयो नाम, स मुनिश्रेष्ठः; स सर्वां पृथिवीं विजित्य, विजय इति प्रसिद्धः। तस्य पुत्रः रुरुकः, धर्मार्थकुशलः राजा; रुरुकस्य पुत्रः वृकः, वृकात् बाहुः अभवत्। हैहयाः तालङ्घाश्च तं राजानं अपास्य, तस्य भार्या गर्भिणी और्वराश्रमम् प्रविष्टा। स धर्मात्मा, सत्प्रवृत्तः, कृतयुगे वसन्, बाहोः सुतः सगरः विषेण सह गर्भे स्थितः। और्वराश्रमम् आगत्य, भर्गवेन रक्षितः, स राजा सगरः भर्गवात् अग्न्यस्त्रं प्राप्नोत्। स तालेङ्घान् हैहयान् च हत्वा, पृथिवीं विजित्य, धर्मात्मा सगरः शाकान्, पहलवान्, क्षत्रियान्, पारदान् च धर्मात् अपास्य, विजयी अभवत्।