ऋषिभिः सततं निगृही्यमाणेऽपि, सत्यम् अवलोकयद्भिः, सुपर्णा च कद्रूश्च तस्मिन्यज्ञे हविषां च सर्वथा दुष्टं आचरणं पुनः पुनः अकुर्वताम्। स्त्रीणां दुश्चरितं कः निग्रहीतुं समर्थः? तयोः उभयोः अप्रशस्तकर्मणि प्रवृत्तयोः दृष्ट्वा, विप्राः सन्तः उद्विग्नाः अभवन्। यः आपमार्गे नद्याः समीपे स्थितः, तत्रैव सुपर्णा कद्रूश्च नद्यौ अभवेताम्। एकदा प्रजापतिः कश्यपः स्वगृहं गतः। तत्र ऋषयः तं सम्प्राप्तं कृतान्तं च तयोः भार्ययोः सम्बन्धं विस्तारतः निवेदयामासुः। तद्वचनं श्रुत्वा, कश्यपः विस्मितः सञ्जातः, चिन्तयामास—"किं करिष्यामि?" स ऋषीन् उवाच—"ते वै वालखिल्याः इति प्रसिद्धाः।" ते ऋषयः ऊचुः—"त्वं कश्यप ऋषिं गत्वा, गौतमीं नाम गङ्गां सम्प्राप्त्य, तत्र महेशानं स्तुत्वा, पुनः भार्ये प्राप्स्यसि।" ब्रह्महत्या-पापात् भीतः देवः महेश्वरः सदा गङ्गायाः मध्ये, मध्यमेेश्वर-संज्ञके, वसति। कश्यपः "एवं अस्तु" इति प्रतिज्ञाय, धर्मनिष्ठः सन्, गङ्गायाम् स्नात्वा, देवदेवं महेश्वरं पवित्रैः स्तोत्रैः स्तुत्वा, प्रार्थयत। स जगद्गुरुः, त्रैलोक्यनाथः, सर्ववस्तुषु गर्वरहितः, सिद्धेश्वरः, विश्वस्य कर्ता, धारयिता च, शिवायाः पतिः, तस्य अनुग्रहः भूयात्। स एव हि स्थावरजङ्गमयोः देहिनां त्रिविधतापैः सूर्यरश्मिभिः च पीडितानां दुःखं निवारयितुं कौशलवान् अस्ति। तव गुणत्रयं सुरैः अपि वर्णयितुं न शक्यते; तव विचित्रं स्वभावं दृष्ट्वा, त्वं सदा सन्तुष्टः, उदारः, श्रेष्ठः सोमवत्। एवं स्तुतः शिवः, गौरीपतिः, तुष्टः सञ्जातः। स शम्भुः, कश्यपाय बहून् वरान् ददौ। पत्न्यर्थिनं तम् उवाच—"एते नद्यः रूपे पत्न्यौ भविष्यतः, याः गङ्गां उत्तमां नदीनां प्राप्त्वा।" ताभ्यां केवलं संयोगेन तव स्वरूपं पुनः लभ्यते; गङ्गायाः प्रसादेन उभे गर्भिण्यौ भविष्यतः। ततः प्रमुदितः प्रजापतिः कश्यपः, पत्न्योः प्राप्त्या, गौतमीतीरे वसन्तीन् ऋषीन् आहूतवान्। सन्तुष्टः सन्, कश्यपः उभयोः केशवपनसंस्कारं कृतवान्, ब्राह्मणांश्च विधिवत् सत्कृत्य पूजयामास। तत्र भोजनानन्तरं, कश्यपगृहे, कद्रू पतिं समीपस्थां, ब्राह्मणान् दृष्ट्वा, नेत्राभ्यां हास्यं कृतवती। तस्याः नेत्रहासात् ऋषयः कोपिताः, ऊचुः—"हे पापे, नेत्रेण हासितवती, तस्मात् पापिन्याः सदृशं तव नेत्रं अस्तु।" ततः कद्रू एकाक्षी अभवत्; सा एव सर्पमाताः इति प्रसिद्धा। तदनन्तरं, कश्यपः ऋषीन् प्रशमयितुं प्रयत्नं कृतवान्। ते प्रसन्नाः ऊचुः—"गौतमीं उत्तमां नदिं सेवया, सहस्रदोषेभ्यः सा रक्षिता भविष्यति।" एवं कश्यपः पत्न्यौ सहितः तत्र आचारं कृतवान्। तस्मात् कालात् तद् तीर्थं 'युग्मसंगम' इति ख्यातम्, सर्वपापहरं, सर्वयज्ञफलप्रदं च। तत्रैव तीर्थे 'पुरूरवस्' इति विख्यातं, वेदविद्भिः ज्ञायते। तस्य केवलं स्मरणेन पापानि नश्यन्ति, दृष्ट्वा तु अतिशयेन। पुरूरवाः ब्रह्मसभां प्राप्तः, तत्र सरस्वतीं दिव्यनदीं ब्रह्मणः समीपे हासमानां ददर्श। तां तेजस्विनीं दृष्ट्वा, स राजा ऊर्वश्यां पप्रच्छ—"काऽयं शोभना साध्वी च स्त्री ब्रह्मसमीपे तिष्ठति? सर्वाः इतः स्त्रियः अतीत्य, इयं सर्वां सभां प्रकाशयति।" ऊर्वशी तं नृपं प्राह—"एषा पुण्या दिव्या सरस्वती, ब्रह्मणः कन्या। सा सदा अत्र आगच्छति गच्छति च।" इति श्रुत्वा, राजा विस्मितः अभवत्, ऊर्वश्यै उवाच—"एनां मम आनय।" ऊर्वशी पुनः दानशीलं नृपं प्राह—"सा आनाय्यते, सर्वं च तस्यै निवेद्यते।" ततः स राजा तुष्टः, ऊर्वशीं तत्र प्रेषयामास। सा गत्वा राजाज्ञां निवेद्य, पुनः ऊर्वशी— सरस्वत्या उक्तं यथोक्तं स्वीकृत्य, तेन सह गन्तुं समनुज्ञातवती। सरस्वतीपुरः स राजा तस्यास्तीरे बहून् वर्षाणि वासं कृतवान्। तस्य पुत्रः सरस्वन्त् अभवत्, तस्य च पुत्रः बृहद्रथः। सरस्वती सदा राजगृहं यायाति, अतः सः सरस्वन्त् इति प्रसिद्धः अभवत्। तस्यै मया शापः दत्तः—"पुनः महानदी भव।" मदीयशापभीता सा वाग्देवी पूर्वदिशं गत्वा गौतमी अभवत्। सा कमण्डलुजातया शुद्धा, लोकरक्षिणी, त्रिविधतापशामिनी, भोगमोक्षप्रदा माता अभवत्। सा गौतमीं देवीं गत्वा, मदीयं शापं आरभ्य सर्वं न्यवेदयत्। गङ्गा अपि मम उवाच—"त्वया सरस्वत्यै शापो न दातव्यः। स्त्रीणां स्वभावो एवं, स्त्रियः पुरुषान् कामयन्ते।" "सर्वाः स्त्रियः स्वभावतः चपलाः, हे ब्रह्मन्। त्वं जगदुत्पत्तिकर्ता पद्मासन, एतद् न जानासि किम्?" "कः कामेन न मोहितः, यः स्वभावतः जायते? अतः मया उक्तम्—'सरस्वती अपि दृश्यता भवतु।'" एवं शापात् सरस्वती मर्त्येषु क्वचित् दृश्यते, क्वचित् अदृश्यते। यत्र यत्र सा देवी गङ्गां संप्राप्ता— तत्र धर्मात्मा राजा पुरूरवाः गत्वा, तपः कृत्वा, सिद्धेश्वरं हरं पूजयामास। तेन गङ्गाप्रसादात् सर्वान् कामान् अवाप। तस्मात् कालात् तत् पुण्यतीर्थं 'पुरूरवस्' इति प्रसिद्धम्।