युवनाश्वः नाम महान् पुत्रः बभूव, स मनुष्येन्द्रः। तस्य पुत्रः आसीत् माण्डातृ, यः त्रिलोकविजयी बभूव। माण्डातुः भार्या आसीत् चैत्चरथी नाम बिन्दुमती, शशबिन्दोः कन्या, या पृथिव्यां रूपेण अनुपमा, सती पतिसत्ता च। सा दशसहस्रभ्रातॄणां ज्येष्ठा आसीत्। तस्यां माण्डातृ द्वौ पुत्रौ जनयामास—पुरुकुत्सं धर्मज्ञं, तथा मुचुकुन्दं राजानं। पुरुकुत्सस्य पुत्रः आसीत् त्रसदस्युः, पृथिव्याः स्वामी। तस्मात् नर्मदायां सम्भूतः जातः। सम्भूतस्य पुत्रः आसीत् त्रिधन्वा, रिपूनां संहरणकर्ता। त्रिधन्वनः पुत्रः त्रैय्यारुणः, विद्वान् बलवान् च। तस्य पुत्रः सत्यव्रतः नाम राजकुमारः आसीत्, यः महाबलशाली। सत्यव्रतः दुष्टचेतसा विवाहमन्त्रेषु विघ्नं कृतवान्, येन अन्यस्य भार्या, या पूर्वं विवाहिताऽपि, हृता। कामेन, बाल्येन, मोहात्, प्रमादेन, चापलात् च, नगरस्य कस्यचित् कन्यां स उत्कर्ष्य बलात् गृहीतवान्। तस्मात् पापकर्मणः त्रैवेद्यः पुरोहितः तम् त्यक्तवान्, क्रुद्धः पुनः पुनः उच्चैः उक्तवान्—"अपसार्यताम् एषः!" इति। त्यक्तः सः पितरं पुनः पुनः पप्रच्छ—"क्व गच्छेयम्?" इति। पिता अवदत्—"चाण्डालेषु वस" इति। "त्वया जातेन पुत्रः न मम अभिलषितः, कुलदूषक!" इति सः अपि उक्त्वा, पितुः आज्ञया, सः नगरात् निर्गतः। महर्षिः वसिष्ठः तम् न निरोद्धुम् अइच्छत्। एवं सत्यव्रतः चाण्डालाश्रमसंनिकटे न्यवसत्, ब्राह्मणाः। त्यक्तः सः वीरः तत्र एव वासं कृतवान्, तस्य पिता अपि वनं गतः। तदा तस्मिन् देशे इन्द्रेण वर्षा न दत्ता। द्वादशवर्षाणि, हे ब्राह्मणाः, तस्य पापस्य परिणामेन, तत्र दुर्भिक्षमभवत्। तस्मिन् देशे महातपस्वी विश्वामित्रः स्वकुटुम्बेन सह, सर्वं त्यक्त्वा, सागरतीरे महत्तपः अकरोत्। तस्य भार्या, आत्मनः मध्यपुत्रं ग्रीवायां बद्ध्वा, शेषपुत्राणां पोषणाय, तं शतगवां मूल्येन विक्रेतुम् उद्युक्ता। सत्यव्रतः धर्मात्मा महाबाहुः तम् ऋषिपुत्रं विक्रयणाय बद्धं दृष्ट्वा, तं विमोचयामास, तस्य भरणं च स्वीकृतवान्। विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थं दयया च, सः कुमारः गालव इति विख्यातः, ग्रीवाबन्धनात्। तेन वीर्येण कौशिकः मुनिः विमुक्तः। सत्यव्रतः भक्त्या, दयया, व्रतेन च, विश्वामित्रस्य कुलं बहु वर्षाणि यावत् पालयामास। वनसमीपे मृगव्यान्, वराहान्, महिषान् च हत्वा, तेषां मांसं वृक्षे न्यधात्। सः मौनव्रतं द्वादशवर्षीयदीक्षां च आस्थाय, पितुः आज्ञया, तत्र एव स्थितवान्, यदा राजा अपि वने वसति स्म। वसिष्ठः मुनिः, ऋत्विग्भिः आचार्यैः च सह, अयोध्यां राज्यं च अन्तःपुरं च रक्षितवान्। सत्यव्रतः तु, तरुणभावात्, दैवयोगेन च, वसिष्ठे सदा अधिकं रोषं धारयामास। प्रियः पुत्रः पित्रा राज्यात् अपसारितः, तदा मुनिना बहुषु हेतुषु सति, सः न निरोधितः। सप्तमे पादे विवाहमन्त्राणां सम्पूर्णिः, किन्तु सत्यव्रतः तं न सम्पादितवान्; तस्मात् सः सप्तमे पादे त्यक्तः। धर्मवित् वसिष्ठः तं न रक्षितवान्—एवं सत्यव्रतः तस्मिन् काले मुनौ रोषं चकार। वसिष्ठः तु धर्मविवेकात् एव एवं कृतवान्, किन्तु सत्यव्रतः तस्य मौनं न बुबोध। पितुः अप्रसन्नतया, द्वादशवर्षाणि वर्षदेवः वर्षं न दत्तवान्। अतः, कुलस्य शुद्ध्यर्थं, कष्टं व्रतम् अत्र भूमौ आचरितम्, ब्राह्मणाः, येन तद् सम्पूर्णं स्यात्। वसिष्ठः तं त्यक्तं न वारयामास, चिन्तयन्—"अहम् एव तस्य पुत्रं अभिषेचयिष्यामि" इति। सः दृढनिश्चयः द्वादशवर्षाणि तं व्रतं सहनम् अकरोत्, यद्यपि महात्मनः वसिष्ठस्य मांसं न लभ्यते स्म। कदाचित् सः कुमारः कामधेनुं दृष्टवान्, या सर्वकामदुघा आसीत्। रोषेण, मोहात्, क्षुधया च, सः तां जग्राह। राजा देशधर्मेण तां हत्वा, स्वयं च विश्वामित्रपुत्रैः सह, तस्याः मांसं अश्नोत्। तैः तद् भोजितम्; श्रुत्वा वसिष्ठः अपि तस्मिन् क्रुद्धः अभवत्। "नूनम् त्वां क्रूरं दण्डेन पतयिष्यामि, यदि तव एते त्रयो दण्डाः पुनः न सृज्यन्ते" इति। पितुः अप्रसन्नता, गवां वधः, अपवित्रभोजनम् च—एतेन तव त्रिविधं पातकम्। एवं तस्य त्रीन् दण्डान् दृष्ट्वा, महातपाः उक्तवान्—"त्रिशङ्कुः" इति; तेन सः त्रिशङ्कुरिति प्रसिद्धः अभवत्। तस्य विश्वामित्रपत्नीभ्यः भरणं कृतम्; अतः प्रसन्नः मुनिः त्रिशङ्कवे वरं दत्तवान्। वरं वृणु इति प्रोक्ते, सः कुमारः एवं वव्रे—"अनेनैव शरीरे स्वर्गं गच्छेयम्" इति। द्वादशवर्षीयदुर्भिक्षे समाप्ते, भयं च शान्ते, सः पितुः राज्ये अभिषिक्तः, ततः राजसूयमखं च अकरोत्।