देवा अग्निं प्रार्थयन्तः वदन्ति—"त्वं देवमुख्येषु मुख्यः, त्वमेव होमानां प्रथमं पात्रम्। यत् किंचित् त्वया समर्प्यते, तद् वयं भोक्ष्यामः, देवश्रेष्ठ!" तेषां वचोभिः संतुष्टः अग्निः सन्तुष्टः अभवत्, यथाक्रमं, इह च परत्र च, यज्ञकर्मसु लौकिककर्मसु च। देवाज्ञया सर्वजन्मवित् अग्निः, महातेजाः, सप्तज्वालायुक्तः, नीलरक्तवर्णः, निर्भयः सर्वत्र समर्थश्च अभवत्। सः जलसम्भूतः, शमीसम्भूतः, यज्ञसम्भूतश्च इति कथ्यते। तम् अग्निं जलात् उद्धृत्य, देवाः तम् तेजस्विनं अभिषिच्य, सः सर्वव्यापी अभवत्, उभयत्र निवसन्। ततः यथागतं, देवाः प्रस्थितवन्तः; स एष अग्नितीर्थः पुण्यः प्रसिद्धः। तत्र सप्तशतानि पुण्यस्थानानि सन्ति, धर्मयुक्तानि। यः संयतः तत्र स्नात्वा ददाति, सः अश्वमेधसंपूर्णफलम् अव्यग्रं प्राप्नोति। तत्रैव दिव्यम् अग्नितीर्थं जातवेदसः अस्ति। तत्र अग्निना प्रतिष्ठितं लिङ्गं नानावर्णसमन्वितम् अस्ति; तस्य देवस्य दर्शनमात्रेण सर्वयज्ञफलम् लभ्यते। वेदवित् तद् तीर्थं 'ऋणमोचन' इति वदन्ति। तस्य स्वरूपं ते कथयामि, शृणु नारद। कक्षीवतः प्रियपुत्रः पृथुश्रवाः नाम एकः आसीत्। विरक्तः सन्, न विवाहम् अकरोत्, न अग्निपूजनं। यद्यपि कनिष्ठः समर्थः आसीत्, सः अपि पितृभयात् न विवाहम् अकरोत्, न अग्निपूजनम् अकरोत्। तदा पितरः पृथक् पृथक् कक्षीवत्पुत्रयोः ज्येष्ठकनिष्ठयोः प्रति उक्तवन्तः—"त्रयाणाम् ऋणानाम् मोक्षाय विवाहः क्रियताम्।" तदा ज्येष्ठः प्रत्युवाच—"न; किम् ऋणम्? केन वा कृतम्?" कनिष्ठः अपि पितॄन् उवाच—"मम विवाहः न युक्तः।" सः उवाच—"ज्येष्ठः सन्, अहम् उत्तराधिकारीभयात् न विवाहं करोमि।" पुनरपि उभौ पितॄन् तद्वद एव ऊचतुः। ततः पितरः ऊचुः—"उभौ कक्षीवत्पुत्रौ गौतम्याः तीर्थं गच्छेताम्। तत्र स्नानं कुर्याताम्, यत् सर्वकामदं।" यः श्रद्धया गौतमीगङ्गां गच्छति, स्नानं दानं च तत्र करोति, सः सर्वान् कामान् प्राप्नोति। तस्य प्रवेशे देशकालजात्याद्यपेक्षा नास्ति। यः ज्येष्ठः, सः एव ऋणमुक्तः भवति, अन्यथा न। ततः पृथुश्रवाः ज्येष्ठः स्नात्वा दत्वा च, त्रैलोक्येभ्यः ऋणात् मुक्तः अभवत्। तस्मात् कालात् तत् तीर्थं 'ऋणमोचनतीर्थ' इति विख्यातम्। तत्र स्नानदानाभ्यां वेदपितृऋणादिभ्यः मुक्तिः लभ्यते, सुखी च भवति। तत्र सुपर्णासंगमं नाम संगमस्थानं अस्ति, कद्रवासंगमं च, यत्र गङ्गातटे महादेवः महेश्वरः तिष्ठति। तत्रैव सप्त होमकुण्डानि—तीक्ष्णं, वैष्णवम्, सौरम्, सौम्यम्, ब्राह्मम्, कौमारम्, वारुणम् च। तत्र अप्सरानदी गङ्गया संयुज्यते; तद् तीर्थं स्मरणमात्रेण पुरुषः कार्यसिद्धिं प्राप्नोति। शृणु, नारद, सर्वपापक्षयस्य कथा। पूर्वं वालखिल्यमहर्षयः, इन्द्रेण बाधिताः, तपः अर्धं त्यक्त्वा, कश्यपं मुनिं ऊचुः—"त्वया पुत्रः जन्यतां, यः इन्द्रस्य मदं नयेत्। वयं तपः अर्धं दास्यामः।" मुनिः प्रत्युवाच—"एवमस्तु।" ततः प्रजापतिः सुपर्णायां गर्भं न्यवेशयत्, शनैः शनैः कद्रव्यां च, या सर्पमाता। तयोः गर्भिण्योः पतिः प्रजापतिः उवाच—"क्वचित् दोषः न भवेत्, अन्यत्र गमनं न कर्तव्यम्। अन्यत्र गच्छतः, शापः भविष्यति, न संशयः।" इति उक्त्वा, सः प्रस्थितः। पतिगमनानन्तरं तौ पत्न्यौ ऋषीणां यज्ञशालां जग्मतुः। ततः तत्र ब्रह्मगणैः पूरिते गङ्गातटे, युवत्यौ सौन्दर्येण मदमत्ते, तत्र गतवत्यौ। ऋषिभिः वार्यमाणे अपि, तौ तत्र यज्ञे च होमकर्मसु च दुराचारम् अकुरुताम्। स्त्रीणां दुराचारनिरोधः कः शक्तः? तयोः दुष्कृत्यं दृष्ट्वा ब्राह्मणाः क्षुभिताः। "यूयं अपमार्गे तिष्ठथः" इति शप्ताः, सुपर्णा कद्रू च तत्रैव नद्यौ अभवताम्। एकदा कश्यपः प्रजापतिः स्वगृहं गतः। तत्र ऋषयः तस्मै तयोः पत्न्योः वृत्तान्तं शापं च व्यास्य उक्तवन्तः। सः श्रुत्वा विस्मयं गतः, चिन्तयामास—"किं कर्तव्यम्?" ऋषीन् उवाच—"ते वालखिल्याः प्रसिद्धाः।" ते ऊचुः—"कश्यपं गत्वा, गौतमीनाम्नीं गङ्गां प्राप्य, महेशानं स्तुत्वा, पुनः पत्न्यौ प्राप्स्यसि।" ब्रह्महत्या-पापभयात्, महेश्वरः सदा गङ्गामध्ये मध्यमेश्वररूपेण तिष्ठति। कश्यपः "एवमस्तु" इति व्रतान्वितः, गङ्गायां स्नात्वा, देवदेवं महेश्वरं स्तुत्वा प्रार्थयामास—"त्रिलोकनाथः शिवः, यस्य किञ्चित् अपि गर्वः नास्ति, सिद्धेशः, विश्वस्य कर्ता धारयिता च, शिवापतिः सः मम प्रसन्नो भवतु।" "त्वमेव सकला देहिनां, स्थावरजङ्गमानां, त्रिविधतापातपसंतप्तानां दुःखनाशने कुशलः।" इति तं स्तुत्वा, कश्यपः महेश्वरस्य प्रसादं प्रार्थयत्।