स्निग्धेन, श्रद्धया च भावेन शृणु, यः पावनः संगमः तत्र, यत्र स्नातं नदीं संयोज्य, तं तीर्थं 'इन्द्रस्य' इति प्रसिद्धम्। तत्र सप्तसहस्राणि शुभानि तीर्थानि स्थितानि आसन्। तत्र स्नानं दानं च कृतं, विशेषतः संगमे, सर्वे कर्मणि अक्षयाणि भवन्ति; अत्र विचारः न आवश्यकः। यः पुण्यकथाम् एतां पठति वा शृणोति, स सर्वपापैः मुक्तः भवति—मनसा, वाचा, कायेन जातैः पापैः। पौलस्त्यतीर्थस्य वर्णनं कृतम्, यः सर्वसिद्धिं जनाय ददाति; तस्य शक्तिं, यः नष्टराज्यं पुनः प्राप्तुं शक्नोति, अधुना वर्णयामि। उत्तरदिक्पतिः, ऐश्वर्यसंपन्नः, सिद्धिमान्, पूर्वं लङ्कायाः राजा आसीत्, विश्वरवसः ज्येष्ठपुत्रः। तस्य भ्रात्रः रावणः, कुम्भकर्णः, विभीषणः च—ते तेजस्विनः, शक्तिमन्तः, परस्परं प्रतिद्वन्दिनः। ते अपि विश्वरवसः पुत्राः, राक्षसीजाताः; राक्षसाः सन्तः, मया प्रदत्तेन विमानयुक्तेन, धनाध्यक्षः स्वैः भ्रातृभिः सह गतः। सः मम समीपं सततं आगच्छति, भक्तः; किन्तु रावणस्य माता, क्रुद्धा, स्वपुत्रेभ्यः इदं उवाच—"अहं मरिष्यामि, जीवितुं न शक्नोमि, पुत्राः, विकारात्; देवासुराः अपि परस्परं द्वन्द्विनः।" विजयोत्तर्षेण, परस्परविनाशेच्छया प्रेरिताः, तादृशाः जनाः न मनुष्याः, न समर्थाः, न विजयेच्छवः; यः द्वन्द्वं स्वीकुर्यात्, तस्य जीवितं व्यर्थम्। मातुः वचनं श्रुत्वा, त्रयो भ्रात्रः, हे मुने, वनं गत्वा, तपस्यां प्रवृत्ताः, महत्तपः कृतवन्तः। मत्तः त्रयः राक्षसाः, मातुलः मारीचः, मातामहः च, वरान् प्राप्तवन्तः। ततः, मातुः वचनात्, लङ्कां याचितवान्; मातुः दोषात्, राक्षसस्वभावात्, भ्रातृणां मध्ये महान् वैरं अभवत्। अनन्तरं, द्वयोः भ्रातृणां युद्धम् अभवत्, यथा देवासुरयुद्धम्; ज्येष्ठं भ्रातृं शान्तं धनाध्यक्षं विजित्य, रावणः पुष्पकं विमानं, लङ्कां नगरीं, सर्वं च अपहृत्य, त्रिलोकस्य चराचरस्य मध्ये स्वविजयम् उदघोषयत्। सः उवाच—"यः मम भ्रातरं शरणं दास्यति, मया हन्तव्यः।" भ्रात्रा निष्कासितः, वैश्रवणः सर्वत्र शरणं न प्राप्तवान्; ततः, स्वपितामहं पौलस्त्यं गत्वा, प्रणम्य, इदं उवाच— "दुष्टेन भ्रात्रा निष्कासितः, किं करोतु? भाग्येन वा, तीर्थे वा, कुत्र शरणं प्राप्तुं शक्यते?" पौलस्त्यः पौत्रस्य वचनं श्रुत्वा, इदं उवाच—"गौतमीगङ्गां गच्छ, पुत्र, तत्र महेश्वरं स्तुत्वा; गङ्गायाः जलमध्ये, सः प्रवेशं कर्तुं न शक्नोति।" "तत्र शुभसिद्धिं प्राप्स्यसि; मया सह एतत् कुरु।" "एवमस्तु" इति धनाध्यक्षः स्वपत्नीं, वृद्धपितरं, मातरं, पौलस्त्यं च गृहीत्वा तत्र गतः। गौतमीगङ्गां गत्वा, स्नानव्रतैः शुद्धः, शिवं देवेशं, भोगमोक्षप्रदं स्तुतवान्। "त्वमेव, शम्भो, चराचरस्य जगतः ईश्वरः; अन्यः नास्ति। यः मोहात्, अहंकारेण, त्वामपि अवमानयति, सः खलु दयनीयः।" "अष्टमूर्तिभिः सर्वं धारयसि; तव आज्ञया सर्वं अस्ति। बुद्धिमन्तः त्वां वेदरूपं जानन्ति; तव प्राचीनमहिमा अज्ञातः न कश्चन।" "माता हास्येन यद् उक्तवती, तव पुत्रः मलात् जातः, हे देव, सः तव दृष्ट्या विघ्नेश्वरः अभवत्। अहो, तव दिव्यलीला!" गिरिजां अश्रुपरिप्लुताङ्गीं, पतिसंयोगविहीनां दृष्ट्वा, भगवान् उवाच—"मन्मथः, रति च, सोमात् पूर्वसौभाग्यं पुनः प्राप्तवन्तः।" एवं स्तुतिम् कुर्वता, त्रिनेत्रः भगवान् तस्य पुरतः प्रकटितः, तुष्टः, इच्छितं वरं दातुं उदारः अभवत्। धनदः पौलस्त्यः च मौनं धृत्वा स्थितौ; शिवः प्रसन्नः पुनः पुनः "वरं याचस्व" इति उक्तवान्। तस्मिन् समये, दिव्यः शब्दः तत्र निर्गतः, महेश्वरं प्रति धनाध्यक्षपदं प्राप्तव्यम् इति घोषयन्। पौलस्त्यस्य, वैश्रवणपितुः मनः ज्ञात्वा, दिव्यः शब्दः शुभं वचनं उक्तवान्— "यद् भविष्यति, तत् भविष्यति; यद् दत्तं, तत् दत्तवत्; यद् प्राप्तव्यम्, तत् प्राप्तवत्"—इत्येवं दिव्यः शुभः शब्दः श्रुतः। बहुभिः शत्रुभिः, अपमानदुःखेन पीडितः, सः सोमेश्वरं पूज्य, लिङ्गं, दिशापतित्वं, धनसंपदं, अपराधक्षमा, पत्नीं, पुत्रांश्च प्राप्तवान्। शब्दं श्रुत्वा, धनाध्यक्षः देवेशं त्रिशूलधरं प्रति उवाच—"एवमस्तु, यथा उक्तं, तथा भवतु।" देवेशः अपि "एवमस्तु" इति उक्त्वा, दिव्यशब्दं स्वीकृत्य, पौलस्त्याय, विश्वरवसः ऋषये च शुभं वरं दत्तवान्। देवेशः धनाध्यक्षं अभिनन्द्य, तत्रतः निर्गतः; तस्मात् कालात्, तत् तीर्थं पौलस्त्यधनदाख्यं अभवत्। तत्र वैश्रवसः, सर्वकामदः, शुभः स्थितः; यत्र स्नानादिकं कर्म क्रियते, सर्वं महत् पुण्यं ददाति। अग्नितीर्थं नाम, यः सर्वयज्ञफलप्रदः, विघ्ननाशकः; तस्य पुण्यं शृणु। सः जातवेदाः नाम, अग्निभ्राता, देवाय होमवाहकः, गौतमीतीरे स्थितः। मुनिसभायाम्, दीत्यपुत्रः शक्तिमान् मधुः, भ्रातृप्रियः, दक्षप्रियः च, अग्नेः श्रेष्ठं भ्रातरं ऋषीणां देवानां च साक्षात् हत्वा। ऋषयः, देवाः च अपि पश्यन्तः, मधुः जातवेदसं हत्वा; जातवेदसि हते, देवाः होमं न प्राप्नुवन्ति। एवं पावनं तीर्थयात्राकथां, पुण्यवर्णनं च, श्रद्धया शृणु।