हिम्स्रस्य तटस्थेऽपि पापं दिव्यसहस्रवर्षाणि तिष्ठति स्म। तस्मिन्नेव काले, हे मुनिश्रेष्ठ, देवा इन्द्रविहीनाः अभवन्। तदा देवाः निर्व्यथाः सन्तः, इन्द्रस्य पुनः प्राप्तये किम् उपायं स्यात् इति विचारयामासुः। तत्राहं देवांश्च संबोध्य, तस्य पापस्य विनियोगाय देशं निर्दिष्टवान्। इन्द्रस्य शुद्ध्यर्थं गौतमीं स्नानाय समाश्रित्य, यत्र सः अभिषिक्तः स्यात्, तत्र तस्यात्मा विशुद्धो भविष्यति, पुनरिन्द्रत्वं लप्स्यते इति निश्चितम्। एवं संकल्प्य, शीघ्रं ते सर्वे गौतमीं प्रति जग्मुः। तत्र देवेश्वरः सः, देवर्षिभिः सह, स्नानं कृतवान्। सर्वेऽपि तत्र शचीपतेः अभिषेकाय स्थिताः। तस्मिन्नभिषेकसमये, गौतमः क्रुद्धः इदं वचनमुवाच— “गुरुपत्न्या सह शयानं पापिनं महेन्द्रं अभिषेकयितुमिच्छन्ति। अहं तान् सर्वान् क्षणेन भस्मसात् कर्तुं शक्तः। असुरशत्रवः शीघ्रं गच्छन्तु।” ऋषेः वचनं श्रुत्वा, ते गौतमीं त्यक्त्वा, इन्द्रं गृहित्वा शीघ्रं नर्मदां जग्मुः। तत्र नर्मदायाः उत्तरतीरे अभिषेकाय स्थिताः। अभिषेकसमये, पूज्यः माण्डव्यऋषिः उवाच— “यदि अभिषेकः क्रियते, तर्हि अहं तं भस्मसात् करिष्यामि।” तदा अमराः माण्डव्यं तर्कैः स्तुतिभिश्च पूजितवन्तः। हे मुनिवर, यत्र यत्र अयं सहस्राक्ष इन्द्रः अभिषिक्तः, तत्र तत्र घोरतमं विघ्नं जायते। तस्मात्, तद्विघ्नशान्तये, हे शुभे, त्वं प्रसादं कुरु, वरं च दत्तुमर्हसि। यत्र वयं पापं निष्कासयामः, तत्र बहून् वरान् दातुमर्हसि। वयं सर्वे तस्मिन्नेव देशे दानानि दास्यामः; यत्र देवेशस्य अभिषेकः भविष्यति, तत्र त्वया अनुमतिः दातव्या। स तत् स्थानं सर्वकामदं, धान्यवृक्षफलसम्पन्नं भविष्यति; तत्र वृष्ट्यभावः न भविष्यति, न च दुर्भिक्षम्। तदा लोकपूजितः माण्डव्यऋषिः तेषां वचः स्वीकृत्य, तत्रैव अभिषेकं कृतवान्, पापं च तत्रैव निष्कासितम्। एवं देवर्षिभिः उक्ते, तस्य देशस्य नाम मालव इति प्रसिद्धं जातम्, देवेशस्य प्रतिष्ठायाः पश्चात्, शुद्धात्मनः जन्मनः च। ततः गौतमीगङ्गां आनीय, पुण्यार्थं तत्र तं अभिषेकम् अकुर्वन्; अहं देवाः, ऋषयः, विष्णुश्च तत्र सन्निहिताः आसन्। वसिष्ठः, गौतमः, अगस्त्यः, अत्रिः, कश्यपः, अन्ये ऋषयः, देवाः, यक्षाः, नागाश्च तत्र उपस्थिताः। तेन पुण्यतोयेन स्नानमभिषेकं च कृतवन्तः। पुनः अहं शचीपतिश्च कुम्भोदकेन तस्य अभिषेकं कृतवन्तौ। तत्र जलाभिषेकात् नदी अपि पुण्या जाता। तत्रैव गङ्गा सम्प्रयुक्ता। सः संगमः तत्र ऋषिसंयुतः सदा प्रसिद्धः जातः; तस्मात् कालात् सः पुण्यः संगमः तीर्थरूपेण प्रसिद्धः अभवत्। तत्र संगमे, तस्य पुण्यनदीसिक्तस्य, “इन्द्रस्य” इति तीर्थं प्रसिद्धम्, यत्र सप्तसहस्राणि पुण्यतीर्थानि स्थितानि। तत्र स्नानदानादिकं कृत्वा, विशेषतः संगमे, सर्वं कर्म अक्षयमेव; अत्र विचारः न आवश्यकः। यः कश्चित् पुण्यकथां पठति वा शृणोति, स सर्वैः मनःकायवाङ्मयैः पापैः विमुक्तो भवति। एवं पौलस्त्यतीर्थस्य वर्णनं कृतम्, यः सर्वसिद्धिदायकः। तस्य शक्तिं वक्ष्यामि, या नष्टराज्यप्रदायिनी अस्ति। पूर्वं धनदः, उत्तरदिग्पतिः, ऐश्वर्यसम्पन्नः, लङ्कायाः राजा, विश्रवसः ज्येष्ठपुत्रः आसीत्। तस्य भ्रातरः बलवन्तः, अपारतेजसः—रावणः, कुम्भकर्णः, विभीषणश्च—अन्योन्यप्रतिद्वन्द्विनः। तेऽपि राक्षसीपुत्राः, विश्रवसः सुताः, राक्षसाः च; मया दत्तेन विमानसेन, धनदः भ्रातृभिः सह ययौ। स मम सदा भक्त्या आगच्छति, उपगच्छति च। रावणस्य माता, क्रुद्धा, पुत्रेभ्यः इदं वचनमुवाच— “रूपहीनत्वात् अहं म्रियामि, न जीविष्यामि। देवासुराः अपि अन्योन्यप्रतिद्वन्द्विनः। जयैश्वर्याभिलाषात्, परस्परविनाशेच्छया, ते न मानवा, न समर्थाः, न विजिगीषवः; यः प्रतिद्वन्द्वं स्वीकुरुते, तस्य जीवने अर्थः नास्ति।” मातुर्वचनं श्रुत्वा, त्रयः भ्रातरः, हे मुने, वनं गत्वा, महान् तपः उपनिन्युः। मत्तः तैः त्रिभिः राक्षसैः, मातुलः मारीचः, मातामहश्च, वराः प्रापिताः। ततः, मातुः वचनेन, स लङ्कां याचितवान्। मातुः दोषात्, भ्रातॄणां मध्ये, राक्षसस्वभावात्, महद्वैरं जातम्। ततः, भ्रातृद्वयोर्युद्धं अभवत्, देवासुरयुद्धवत्। ज्येष्ठं शांतमधनदं विजित्य, रावणः पुष्पकं विमानं, लङ्कां नगरीं, सर्वं च अपाहरत्। त्रिषु लोकेषु, चराचरेषु, स्वविजयं घोषयामास। सः घोषयामास—“यो मम भ्रातरं शरणं दास्यति, तं मया हन्तव्यम्।” भ्रात्रा निष्कासितः, वैश्रवणः कुत्रापि शरणं न प्राप। ततः सः पितामहम् पौलस्त्यं गत्वा, प्रणम्य, इदं वचनमुवाच— “दुष्टेन भ्रात्रा निष्कासितः, किमहं करणीं? कुतः शरणं वा प्राप्नुयाम्, दैवेन वा तीर्थेन वा?” पौत्रस्य वचनं श्रुत्वा, पौलस्त्यः इदं वचनमुवाच— “गौतमीगङ्गां गच्छ, पुत्र, तत्र महेश्वरं स्तुहि; गङ्गायाः मध्ये, स तत्र प्रविशितुं न शक्नोति। तत्रैव त्वं मया सह पुण्यसिद्धिं प्राप्स्यसि—एवं कुरु।