अन्यलोकज्ञानं च वेदज्ञानं चान्यैः सुलभं, किन्तु यदा शंकरः प्रसीदति तदा किं शेषमवशिष्यते चिन्तनाय? एवं महाज्ञानं लब्ध्वा स काव्यकृत् पितरं गुरुं च उपससाद; तं विद्यासम्पन्नं कविं दैत्याः गुरुम् अकरोत्। अनन्तरं कदाचित् अन्यस्मिन् काले, अन्यस्माद् हेतोः, कचो बृहस्पतेः पुत्रः तस्यात् कवेर् विद्यां प्राप। ततः काचात् बृहस्पतिः अपि, अनन्तरं देवा अपि पृथक् पृथक्, महानां मृतसंजीविनीं नाम विद्यां प्रापुर्य। यत्र काव्यकृत् तां विद्यां प्राप, ज्ञानपूर्वकं महेश्वरं पूजयन्, गौतमीतीरस्योत्तरे तटे, तत् शुक्रम् तीर्थं नाम प्रसिद्धम्। मृतसंजीविनीतीर्थं दीर्घायुष्करं स्वास्थ्यवर्धनं च; तत्र स्नानं दानं वा अक्षयपुण्यदायकम्। यदिन्द्रतीर्थं नाम विख्यातं, तत् ब्रह्महत्या-पापं नाशयति; केवलं तस्य स्मरणेनापि सर्वाणि पापानि क्लेशांश्च विनाशयति। पुरा, हे नारद, वृत्रवधानन्तरं ब्रह्महत्या शचेः पतिं अनुययौ; तां दृष्ट्वा हरिः अपि भीतः अभवत्। तदा वृत्रहा इन्द्रः इतस्ततः पलायमानः, यत्र यत्र गतः तत्र तत्र ब्रह्महत्या तमन्वगच्छत्। स महाह्रदं प्रविश्य पद्मनालं प्राप्तवान्; तत्र सूत्ररूपं गृहीत्वा शचेः पतिः न्यवसत्। ह्रदतीरे अपि तस्य पापं दिव्यसहस्रवर्षाणि स्थितम्; तत्रान्तरे, हे मुनि, देवा इन्द्रविहीनाः अभवन्। देवाः समाहिताः, किं कृत्यं स्याद्यथा इन्द्रः पुनः लभ्येत, इति चिन्तयन्तः, तत्राहं देवांश्च उक्तवान्, यत्र पापस्य स्थानं निश्चितम्। इन्द्रस्य शुद्धये, गौतम्यां तं अभिषिञ्चन्तु; यत्र अभिषेकः स्यात्, तत्रास्यात्मा विशुद्ध्यति पुनः इन्द्रत्वं प्राप्स्यति। ततः ते शीघ्रं गौतम्याः समीपं जग्मुः; तत्र देवराजः देवैः मुनिभिः च सह स्नात्वा स्थितः। सर्वे तं शचेः प्रियं अभिषिक्तुम् इच्छन्तः स्थिताः; तस्मिन्नभिषेके प्रवृत्ते, गौतमः क्रुद्धः वचनमब्रवीत्—"पापिष्ठं महेन्द्रं, यः गुरुपत्न्या सह शयानः, अभिषिञ्चन्ति; अहं तान् सर्वान् क्षणेन भस्मीकुर्याम्—दैत्यशत्रवः शीघ्रं गच्छन्तु।" ऋषेः वाक्यं श्रुत्वा, ते गौतमीं परित्यज्य, इन्द्रं गृहीत्वा शीघ्रं नर्मदां जग्मुः। नर्मदायाः उत्तरतीरे तेषां अभिषेकाय स्थितिः अभवत्; तत्र इन्द्रस्याभिषेके प्रवृत्ते, मान्दव्यः महर्षिः—"यदि अभिषेकः क्रियते, तदा तं भस्मीकुर्याम्"—इति वदन्, तेनामराः तं मान्दव्यं कारणैः स्तुतिभिश्च पूजयामासुः। हे मुनि, यत्र यत्र अयं सहस्राक्षः इन्द्रः अभिषिक्तः, तत्र तत्र भीषणं विघ्नमुत्पद्यते। "तद्, त्वं तद् शमय; प्रसन्नः भूत्वा वरं दद। यत्र पापं निष्कास्यते, तत्र बहून् वरान् दद। वयं सर्वे तत्र दानानि दास्यामः; तत्र देवपतिं यत्र अभिषिञ्चामः, त्वं अनुमन्यस्व। तत् स्थलम् सर्वकामदं स्यात्, धान्यवृक्षफलसम्पन्नं; न कदाचित् वर्षाभावो न च दुर्भिक्षम्।" एवं लोकपूजितः स मान्दव्यः मुनिः अनुमोदितवान्; तत्र अभिषेकः कृतः, पापं च निष्कासितम्। एवं देवमुनिभिः उक्ते, स देशः मालवः अभवत्, देवराजस्य स्थापने, शुद्धजननं च तत्राभवत्। गौमीगङ्गां आनयित्वा, पुण्याय तं अभिषिञ्चन्; देवाः, मुनयः, अहं च विष्णुश्च तत्र समागताः। वसिष्ठः, गौतमः, अगस्त्यः, अत्रिः, कश्यपः, अन्ये च मुनयः, देवाः, यक्षा, नागाश्च तत्र उपस्थिताः। तैः पुण्यतोयैः स्नानाभिषेकः कृतः; पुनः अहं च शचेः पतिश्च कुम्भोदकेन अभिषिञ्चतुः। तत्र जलाभिषिक्तः स नदी पुण्या अभवत्; तत्रैव गङ्गा संलग्ना अभवत्। तत्र संगमः प्रसिद्धः अभवत्, सदा मुनिभिः सेवितः; तस्मात्कालात् स तीर्थसंगमः पुण्यतीर्थत्वेन विख्यातः। तत्र तु सिक्तनद्याः संगमे 'इन्द्रतीर्थम्' इति नाम, तत्र सप्तसहस्राणि शुभतीर्थानि आसीन्। तत्र स्नानदानानि, विशेषतः संगमे, सर्वे अक्षयाः; अत्र किमपि विचारणीयं नास्ति। यः कश्चिद् पुण्यकथां पठति वा शृणोति, स सर्वपापैः मनसा वाचा कायेन च विमुक्तः भवति। पौलस्त्यतीर्थं यदुक्तम्, तद् सर्वसिद्धिदायकं; तस्य शक्तिं वक्ष्यामि, यया राज्यभ्रष्टस्य राज्यं पुनः लभ्यते। उत्तरदिशां स्वामी, श्रीसम्पन्नः सिद्धिसम्पन्नश्च, पूर्वं लङ्कायाः राजा आसीत्, विश्रवसः ज्येष्ठपुत्रः। तस्य भ्रातरः बलिनः अपारतेजसः च आसन्—रावणः, कुम्भकर्णः, विभीषणश्च—अन्योन्यप्रतिस्पर्धिनः। ते अपि विश्रवसः पुत्राः, राक्षस्याः जाताः, राक्षसाः; मया दत्तेन विमानरथेन धनाध्यक्षः भ्रातृभिः सह ययौ। स मम नित्यं भक्त्या आगच्छति; रावणस्य माता क्रुद्धा पुत्रान् अब्रवीत्—"अहं मरणं गमिष्यामि, जीवितुं न शक्नोमि, हे पुत्राः, विकृत्या; देवा दानवाश्च अन्योन्यस्य प्रतिद्वन्द्विनः।" "विजयशौर्यलोभेन परस्परविनाशेच्छया प्रेरिताः, ते न पुरुषाः, न समर्थाः, न विजिगीषवः; यः प्रतिद्वन्द्वं गृह्णाति, तस्य जीवितं निःसारम्।