श्वेततीर्थस्य पावनमाहात्म्यं नारदाय कथयन् भगवान् एवमुवाच— अस्य तीर्थस्य दक्षिणे तटे अशीतिसहस्राणि, चतुर्दशसहस्राणि, पुनः षट्सहस्राणि, तथैव अन्यानि षट्सहस्राणि च सन्ति। तत्र दक्षिणे तटे त्रिंशत्सहस्राणि पुण्यस्थानानि सन्ति। अत्रैव श्वेततीर्थस्य पावनं चरितं, यत्र मरणदेवः स्वयमेव पतितः, स एव मृत्युतीर्थः इति प्रसिद्धः। तस्य केवलं श्रवणेन सहस्रसंवत्सरायुः लभ्यते। तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वपापक्षयः स्यात्; तस्य श्रवणेन, कीर्तनेन, स्मरणेन च मलापहः, भोगमोक्षप्रदश्च सर्वेषां लोकानाम्। तत्रैव शुक्रमाहात्म्यं प्रवक्ष्यामि। शुक्रम् तीर्थं नाम सर्वसिद्धिप्रदं, सर्वपापकृदपनोदयम्, सर्वरोगविनाशनं च। अत्राङ्गिरसः भृगुश्च, धर्मज्ञौ ऋषिसत्तमौ, द्वौ पुत्रौ समुत्पादयताम्— जीवः कविश्च, बुद्धिमन्तौ, तेजस्विनौ, पितृभक्तौ च। तौ पुत्रौ समीपमानीय, तयोः पितरावन्योन्यं समालोचयताम्— ‘एक एव सर्वदा गुरुः उभयोः पुत्रयोः स्यात्; एकः शिक्षयेत्, अपरः तु सुखेन स्थातुं अर्हति’ इति। ततः अङ्गिराः शीघ्रं भृगवे उक्तवान्— ‘अहं शिक्षयिष्यामि; भृगुः तु सुखेनास्ताम्।’ भृगुः तद्वचनं श्रुत्वा, ‘एवं भवतु’ इति निश्चित्य, शुक्रम् अङ्गिरसे समर्पितवान्। तत्र पुत्रौ पृथक्पृथक्, पक्षपातपूर्वकं शिक्षितौ। दीर्घकालानन्तरं शुकः ववन्दे— ‘गुरोः, त्वं मां पक्षपातपूर्वकं शिक्षयसि; एषः पक्षपातः पुत्रेभ्यः शिष्येभ्यश्च न युक्तः। मूढाः आचार्याः एवमाचरन्ति; तेषां समानचित्तानां पापस्य न कश्चित् परिमाणम्। भगवन्, त्वं मया सम्यग्ज्ञातः; पुनः पुनः प्रणमामि। अन्यं गुरुम् गन्तुमिच्छामि; त्वया अनुमतिः दातव्या। यदि मे पिता निष्पक्षः, तत्र गच्छेयम्; अन्यथा अन्यत्र यास्यामि। भगवन्, त्वं पृष्टः, अहं गच्छामि।’ इति। शिष्यस्य वचनं श्रुत्वा, बृहस्पतिं दृष्ट्वा, गुरुणा अनुमतिः दत्ता। ज्ञानलाभानन्तरं स्वपितरं प्रति गन्तुं चिन्तयामास। ‘कं पृच्छेयम्? कः श्रेष्ठः गुरुः?’ इति चिन्तयन्, तदा वृद्धं गौतमं पप्रच्छ— ‘कः मम गुरुः स्यात्, मुनिश्रेष्ठ? त्रैलोक्यस्य यः गुरुस्तं वद। तमेव गन्तास्मि।’ गौतमः तस्य प्रश्नं श्रुत्वा, जगन्नाथं शम्भुं, लोकगुरुं, गिरिशं कथयामास— ‘गौतम्यां शुद्धः सन्, शंकरं स्तोत्रैः पूजय; तदा जगत्पतिः तुष्टः सन्, तुभ्यं ज्ञानं दास्यति।’ इति। गौतमवचनानुसारं भृगुनन्दनः गङ्गायाः तीरे स्नात्वा, विशुद्धचित्तः सन्, बालः स शुक्रम् स्तुतिं चकार— ‘अहं बालः, बालबुद्धिः, सोममौलिनाथ! त्वां स्तोतुं न जानामि— नमो नमः। गुरुणा त्यक्तः, न मे बान्धवः, न सखा; त्वमेव मम सर्वथा नाथः, जगन्नाथ— नमो नमः। येषां गुरवः सन्ति, तेषां अपि गुरुस्त्वम्; महानां मध्ये महत्तमः; अहं तु बालः, सर्वव्यापिन्— नमो नमः। ज्ञानार्थं देवदेव, तव मार्गं न जानामि; अनुग्रहम् पश्य, लोकसाक्षिन्— नमो नमः।’ इति। एवं स्तुवतः तस्य, देवदेवः तुष्टः अभवत्। तदा तं वरं वरणीयं दातुमुवाच— ‘ये देवैरपि दुर्लभाः, तान् वरान् वृणीष्व।’ स काव्यः कराभ्यां कृताञ्जलिः, उत्तमचित्तः, देवदेवं प्राह— ‘यदज्ञानं ब्रह्मर्षिभिरपि दुर्लभं, तदज्ञानं त्वत्तो मां दद; त्वमेव गुरुर्देवता च।’ तदा देवश्रेष्ठः शुक्रम् अमरैरपि अज्ञातं मृतसंजीविनीविद्यां ददौ। अन्यं लौकिकं वेदज्ञानं अन्यैः प्राप्यते; शंकरस्य तुष्ट्याः अनन्तरं किं परिशीलनीयम्? महाज्ञानं प्राप्य, स पितरं गुरुं च जगाम; काव्यः स विद्यासम्मानितः, दैत्यगुरुः अभवत्। अनन्तरं, अन्यस्मिन्काले, अन्यकारणेन, कचः बृहस्पतेः पुत्रः, तं मृतसंजीविनीज्ञानं कव्याज्जगाम। काचात् बृहस्पतिः अपि, ततः सुराः अपि पृथक्पृथक्, मृतजीविनीमहाज्ञानं प्राप्तवन्तः। यत्र काव्यः तां विद्यां प्राप, महेश्वरं ज्ञानपूर्वकं पूजयन्, गौतम्याः उत्तरतीरे, तद्वै शुक्रम् तीर्थम् इति प्रसिद्धम्। मृतसंजीविनीतीर्थं दीर्घायुष्यम् आरोग्यं च वर्धयति; तत्र स्नानदानाभ्यां अक्षयपुण्यलाभः स्यात्। ततः परं, यदिन्द्रतीर्थं विख्यातं, तत् ब्रह्महत्या-पापं नाशयति; केवलं स्मरणेनापि पापक्लेशसमूहः विनश्यति। पूर्वं, नारद, वृत्रहत्यायां कृतायां, ब्रह्महत्या शचीपतिं अनुययौ; तां दृष्ट्वा, हरिः अपि संतप्तः अभवत्। वृत्रहन्ता इन्द्रः तदा इतरत्र पलायितः; यत्र यत्र जगाम, तत्र तत्र स पापं तमन्वगच्छत्। स महाह्रदं प्रविश्य, पद्मनालं प्राप्तवान्; तत्र सूत्ररूपं गृहीत्वा, शचीपतिः स्थितवान्।