तदा भगवān् सर्वदेवसमूहं समुपविष्टं संबोधितवान्—“मम भक्तो मृत्युपथं न गच्छेत्।” अमराः पुनः प्रोचुः—“भगवन्, यदि तव भक्ताः मृत्युम् न गच्छेयुः, तदा सर्वे देवाः, सर्वे लोकाः, चराचराणि च, अमरत्वं प्राप्नुयुः; तदा मृत्यमरयोः भेदः न स्यात्, हे विश्वसार! तव सन्निधौ।” शम्भुः पुनः तान् उवाच—“मम वचनानि शृण्वन्तु—ये मम भक्ताः, विष्णु-भक्ताः, गौतमीसेवकाः च, तेषां विषये अहं वदामि। वयं सदा स्वामीः; मृत्युः स्वामिनः अधीनः न भवति। यमेन तेषां विषये कदापि वार्ता न दातव्या। ये शिवशरणार्थिनः, तेषां रोगाद्युपद्रवः कदापि न भवति; तेषां तत्क्षणमेव मोक्षः। अतः, यमसम्बद्धान् सर्वान् सत्कर्तव्यः—इति देवगणाः शिवं देवदेवं प्रोचुः।” ततः भगवān् स्वामी नन्दिं स्वं वाहनं संबोधितवान्। “गौतमीजलैः मृतं यमं अभिषेकं कुरु।” नन्दिः यमपार्षदान् गौतमीजलैः अभिषिच्य, ते जीविताः अभवन्, दक्षिणदिशं प्रति जग्मुः। गौतमीस्य उत्तरतीरे विष्णुः सर्वे देवाः च महेश्वरं पूजयन्तः स्थिताः। तत्र अष्टि-हजाराः, चतुर्दश-हजाराः, षट्-हजाराः, पुनः षट्-हजाराः सन्ति। दक्षिणतीरे त्रीणि दश-हजाराणि पुण्यतीर्थानि सन्ति; एषा श्वेततीर्थस्य पुण्यकथा, हे नारद। यत्र मृत्युः स्वयम् पतितः, तद् मृत्युतीरं इति प्रसिद्धम्; तस्य श्रवणमात्रेण सहस्रवर्षायुः लभ्यते। तत्र स्नानं दानं च सर्वपापानि नाशयति; श्रवणं, कीर्तनं, स्मरणं च मलं नाशयन्ति, भोगं च मोक्षं च सर्वेषु लोकेषु ददाति। तत् शुक्रतीर्थं इति प्रसिद्धम्, यत् सर्वसिद्धिदं, सर्वपापविनाशकम्, सर्वरोगनाशकम्। अङ्गिराः भृगुः च, धर्मिष्ठौ ऋषी, द्वौ पुत्रौ उत्पादितवन्तौ, बुद्धिमन्तौ, तेजस्विनौ। तौ जीवः कविः च इति प्रसिद्धौ, मातापित्रोः भक्तौ। पुत्रौ समीपं आगच्छन्तौ दृष्ट्वा, मातापितरौ परस्परं ऊचतु—“सर्वदा एकः आचार्यः भवतु; एकः शिक्षयतु, अन्यः विश्रामं कुर्यात्।” अङ्गिराः शीघ्रं भर्गवाय उवाच—“अहं शिक्षयामि; भर्गवः सुखेन तिष्ठतु।” भृगुः तद्वचनं श्रुत्वा, “एवं स्यात्” इति चिन्तयन्, शुक्रं अङ्गिरसे समर्पितवान्। उभौ पुत्रौ पृथक् पृथक् पक्षपातेन शिक्षितौ। दीर्घकालानन्तरम्, बालः शुक्रः उवाच—“पक्षपातेन मां शिक्षयसि; पुत्रशिष्ययोः पक्षपातः आचार्यस्य उचितः न। मूढाः आचार्याः शिष्येषु पक्षपातं कुर्वन्ति; विषमबुद्धीनां पापस्य सीमा नास्ति। आचार्य, त्वं मया सुप्रतितः; पुनः पुनः नमः ते। अन्यं आचार्यं गन्तव्यम्; त्वया अनुमतिः दातव्या।” “यदि पिता पक्षपातविहीनः, तदा तं गच्छेयम्; अन्यथा अन्यत्र गच्छेयम्। स्वामिन्, पृष्टः त्वं, अहं गच्छामि।” तदनन्तरं, बृहस्पतिं आचार्यं दृष्ट्वा, अनुमतिं लब्ध्वा, सः प्रस्थितवान्। ज्ञानं प्राप्य, पितरं गन्तुं चिन्तितवान्। “कं पृच्छेयम्? कः श्रेष्ठः आचार्यः?” इति स्मरन्, वृद्धं गौतमं पप्रच्छ। “कः मम आचार्यः स्यात्, हे श्रेष्ठ ऋषे? कः योग्यः आचार्यः? त्रैलोक्यस्य आचार्यं गच्छेयम्।” सः विश्वेश्वरं शम्भुं, जगद्गुरुं, सम्बोधितवान्—“गिरीशं कथं पूजयेत्?” इति पृष्टे, गौतमः प्रत्युवाच—“गौतमीस्नानेन शुद्धः भूत्वा, स्तोत्रैः शंकरं पूजय; तदा प्रसन्नः भगवन् ज्ञानं दास्यति।” गौतमवचनानुसारं, भृगुवंशजः गङ्गां गत्वा, स्नानं कृत्वा, विशुद्धः सन्, बालकः स्तुतिं अकरोत्—“अहं बालः, बालचेताः, शशांकधारिन् प्रभो! तव स्तुतिं न जानामि—नमः ते। त्यक्तः आचार्येन, मित्रं नास्ति, सहचरः नास्ति; त्वमेव सर्वथा नाथः, विश्वनाथ—नमः ते। आचार्यवतां आचार्यः, महतो महताम्; अहं लघुबालः, सर्वव्यापिन्—नमः ते। ज्ञानार्थं, देवेश, तव पथं न जानामि; कृपया मां पश्य, विश्वसाक्षिन्—नमः ते।” एवं स्तुत्वा, देवेशः तेन तुष्टः अभवत्। “यत् इच्छसि वरं वृणीष्व; देवैरपि दुर्लभम्।” कविः नम्रचित्तः, सम्हृतकरः, देवेशं उवाच—“यत् ज्ञानं ब्रह्मादिभिः ऋषिभिः अप्राप्यं, तद् ज्ञानं त्वत्तः याचामि; त्वमेव मम गुरुर्देवः।” देवश्रेष्ठः शुक्राय मृतसंजीविनीं ज्ञानं दत्तवान्, यत् देवैरपि अज्ञातम्, तेन याचितम्।