सदा भक्तजनान् प्रति अनुकम्पायुक्तः, सदा दुष्टनाशकः, आद्यस्रष्टा शिवः, नीलकण्ठः, ब्रह्मप्रियः, देवप्रियः—एवं भगवतः स्तुतिः कृतवती। तस्य भक्तः श्वेतः द्विजः, यस्य आयुः समाप्तम् अभवत्, तं गृहीतुं यमः अन्ये च सर्वे शक्तिहीनाः अभवन्; भगवतः परमसन्तोषं तथा भक्तेषु सत्यं दृष्ट्वा। यं शरणं प्राप्नुवन्ति, तं करुणासिन्धुं, मृत्युनापि परीक्षायां न पातयन्ति; एतद् ज्ञात्वा शिवं सर्वे भक्त्या पूजयन्ति। शिवः एव सर्वलोकानां स्वामी—स्मरति वा न, हे शङ्कर? तव विना अन्यः कः इह व्यवस्था स्थापयितुं समर्थः? एवं स्तुतिपूर्वकं देवाः तम् प्रशंस्य, शिवः तत्र प्रकटितः अभवत्, उवाच—'किं दातुम् इच्छथ?' देवाः अपि तं प्रति उक्तवन्तः। वैवस्वतः धर्मः सर्वशरीरिणां अधिपः; स धर्माधर्मनियमनाय लोकपालः स्थापितः। स न मृत्युम् आप्नोति, न च पापकृत्; तस्य विना, स्रष्टुः अपि किञ्चिद् न अस्ति। अतः, हे देवेश, यमं सह तस्य गणैः वाहनैः पुनर्जीवय; महात्मनां याचना व्यर्था न भवतु। ततः भगवन् उवाच—'यदि अद्य देवाः मम वचनम् अनुमोदन्ति, यमं नूनम् जीवयिष्यामि।' ततः सर्वे देवाः 'ते वाक्यं यद् उक्तं तव, हे भगवन्, अनुमोदामः; हरि-ब्रह्माद्याः अपि, येषां विश्वम् अधीनम् अस्ति।' इत्युक्त्वा। ततः भगवन् समस्तामृतान् प्रति उवाच—'मम भक्तः मृत्युम् न गच्छेत्।' अमराः पुनः ऊचुः—'तदा, हे भगवन्, सर्वे देवाः, सर्वे लोकाः, चराचराः, अमराः भविष्यन्ति; मृत्युः-अमृतं भेदः न भविष्यति, हे विश्वसार!' शम्भुः पुनः तान् प्रति उवाच—'मम वचनं शृण्वन्तु; मम भक्ताः, विष्णुभक्ताः, गौतमीसेवकाः—ते।' वयं सदा स्वामिनः; मृत्युः स्वामिनः अधिपत्यं न प्राप्नोति। तेषां विषये यमेन कदापि वार्ता न दीयते। शिवशरणागतान् रोगादिभिः कदापि बाधा न जायत; तदक्षणे एव मोक्षं प्राप्नुवन्ति। अतः, यमसंयुक्ताः सर्वे पूजनीयाः; इति देवगणाः शिवं देवदेवं प्रति उक्तवन्तः। ततः भगवन् स्वामी नन्दिं वाहनं प्रति उवाच। 'गौतमीजलैः मृतं यमं अभिषिञ्च।' ततः नन्दिना यमगणाः अभिषिक्ताः; ते जीविताः भूत्वा दक्षिणदिशं जग्मुः। गौतमीउत्तरतीरे विष्णुः सर्वे देवाः महेश्वरं पूजयन्तः स्थिताः। तत्र अष्टशतानि सहस्राणि, चतुर्दशसहस्राणि, पुनः षट् सहस्राणि, तथा अन्यानि षट् सहस्राणि। दक्षिणतीरे त्रिंशत् सहस्राणि तीर्थानि; एषा श्वेततीर्थस्य पुण्यकथा, हे नारद। यत्र मृत्युः स्वयम् पतितः, तत् मृत्युत्तीरं इति प्रसिद्धम्; तस्य श्रवणेन सहस्रवर्षायुः लभ्यते। तत्र स्नानं दानं सर्वपापं नाशयति; श्रवणं, पाठनं, स्मरणं मलं हन्ति, भोगं मोक्षं च सर्वलोकाय ददाति। तत् शुक्रतीर्थं इति विख्यातम्, यत् सर्वसिद्धिं जनाय ददाति, सर्वपापं हन्ति, सर्वरोगं नाशयति। अङ्गिराः भृगुः च, परमधर्मिष्ठौ ऋषी, द्वौ पुत्रौ उत्पादितवन्तौ, बुद्धिमन्तौ, दीप्तरूपौ। तौ जीवः कविः इति विख्यातौ, मातापित्रोः भक्तौ; पुत्रौ समीपम् आगम्य, पितरौ परस्परं उक्तवन्तौ—'सर्वदा एकः एव गुरुः भवतु; एकः शिक्षयतु, अन्यः विश्रामं कुर्यात्।' अङ्गिराः शीघ्रं भर्गवम् प्रति उवाच—'अहं शिक्षयिष्यामि; भर्गवः सुखेन तिष्ठतु।' एतद् श्रुत्वा भृगुः 'तथास्तु' इति मन्यते, शुक्रं अङ्गिरसे समर्पितवान्। उभौ पुत्रौ पृथक् पृथक् पक्षपातेन शिक्षितौ; दीर्घकालात् अनन्तरं, युवा शुक्रः उवाच—'पक्षपातेन मां सदा शिक्षयसि; पुत्रशिष्ययोः पक्षपातः गुरुणां न युक्तः। मूढाः गुरुशिष्येषु पक्षपातं कुर्वन्ति; विषमचित्तानां पापस्य मापनं न अस्ति।' 'गुरोः तव बुद्धिः ज्ञाता; पुनः पुनः नमः। अन्यं गुरुम् गन्तव्यम्; त्वया अनुमतिः दातव्या।' 'ब्राह्मण, यदि पिता पक्षपातशून्यः, तं गच्छामि; अन्यथा अन्यत्र। स्वामिन्, त्वं पृष्टः, अहं गच्छामि।' गुरुं बृहस्पतिं दृष्ट्वा, अनुमतिं लब्ध्वा, सः निर्गतः; ज्ञानं लब्ध्वा, पिता गन्तुं चिन्तयामास। 'कं पृच्छेयम्? कः सर्वोत्तमः गुरु?' इति चिन्तयन्, सः बुधगौतमं पप्रच्छ। 'कः मे गुरु भवेत्, हे श्रेष्ठऋषे? कः गुरुत्वाय योग्यः? त्रैलोक्यगुरुं गच्छामि।' सः विश्वेश्वरं शम्भुं, जगद्गुरुं, पप्रच्छ—'कथम् गिरिशं पूजयामि?' इति। गौतमः प्रत्युत्तरम् उवाच—'गौतमीतीरे शुद्धः भूत्वा, शम्भुं स्तोत्रैः पूजय; तदा विश्वेश्वरः तुष्टः सन् ज्ञानं दास्यति।' एवं शास्त्रवाक्यक्रमेण, भक्तानां, देवगणानां, तीर्थानां, ऋषिपुत्राणां, गुरुपूजायाः, ज्ञानप्राप्तेः, शिवपूजनस्य च महिमा विविधान् प्रकटितः।