प्रथमं तु भगवान् विश्वामित्रः स्वशिष्यैः स्वपत्नी च सह, देवताः त्रैलोक्यं च सम्पूज्य, तेषां अवशिष्टं भागं स्वयम् उपभुञ्जानः तत्र स्थितवान्। तस्मात् कालात् प्रभृति, यत्र देवानां अधिपतिः स्वयं तत्रागत्य, लोकेभ्यः अमृतं दत्तवान्, स तीर्थः परमपवित्रः इति प्रसिद्धः अभवत्। तत्रैव मांसशून्यः सः पुण्यतीर्थः समुत्पन्नः, यत्र स्नानदानादिभिः सर्वयज्ञफलप्राप्तिः सुलभा जाता। तस्मात् प्रभृति, स तीर्थः विश्वामित्रतीर्थं, मधुतीर्थं, इन्द्रतीर्थं, श्येनतीर्थं, पर्जन्यतीर्थं च इति विविधनामभिः ख्यातः। स एव तीर्थः श्वेततीर्थं इति त्रैलोक्यविख्यातः, पुण्यः, यस्य नामश्रवणमात्रेण सर्वपापविमुक्तिः स्यात्। तत्र गौतमीतीरस्य समीपे श्वेतः नाम ब्राह्मणः, गौतमस्य प्रियः सखा, अतिथिपूजने शिवाराधने च नित्यनिष्ठः, वसति स्म। सः मनसा, कर्मणा, वाचा च शिवस्याराधने निरतः, नित्यं शिवध्यानपरायणः, द्विजश्रेष्ठः। यदा तस्य शिवभक्तस्य ब्राह्मणस्य पूर्णायुः समाप्तः, तदा दक्षिणदिक्पतिनः दूताः तं नेतुं समायाताः। किन्तु, हे नारद, ते गृहं प्रविष्टुं नाशक्नुवन्। कालोऽतिक्रान्तः सन्, चित्रकः मृत्युम् अपृच्छत्—"श्वेतस्यायुः समाप्तं, किमर्थं स न आगतः? तव दूताः कुतः न आगताः? एषा तव न शोभा।" तदा मृत्युः कोपेन स्वयम् तत्र आगतः। दूताः बहिर्वर्तमाने दृष्ट्वा, सः पप्रच्छ—"दूताः, किमेतत्?" ते ऊचुः—"श्वेतः शिवेन रक्षितः, तं द्रष्टुं न शक्नुमः। यस्मिन्नेव गिरिशः अनुग्रहं करोति, तस्य कः भयम्?" ततः मृत्युः पाशहस्तः प्रविश्य, तं ब्राह्मणं गन्तुम् उद्यतः। किन्तु श्वेतः न मृत्युम् न यमदूतान् चापश्यत्, स शिवपूजननिरतः। तत्रैव तं पाशहस्तं मृत्युम् दृष्ट्वा, तत्र स्थितः दण्डधरः विस्मितः इत्युवाच—"मृत्युः, दण्डिनं किमर्थं पश्यसि?" मृत्युः प्रत्युवाच—"श्वेतं नेतुम् आगतः अस्मि, तस्मात् द्विजश्रेष्ठं पश्यामि।" दण्डधरः—"त्वं गच्छ," इति उक्त्वा, मृत्युः श्वेतं प्रति पाशं प्राक्षिपत्। तदा दण्डधरः शिवप्रदत्तदण्डेन मृत्युम् आहतवान्, स मृत्युः भूमौ पतितः। मृत्योर् वधं दृष्ट्वा, दूताः शीघ्रं यमाय निवेदितवन्तः। ततः धर्मराजः यमः, महाक्रोधेन चित्रगुप्तं, स्वबलं, दण्डं, रक्षांसि च आहूय, महिषं, प्रेतान्, भूतान्, रोगान्, नेत्ररोगं, उदरव्याधिं, कर्णशूलं, ज्वरत्रयं, पापानि, नरकान् च समाहूय, शीघ्रं गच्छन्तु इति उक्त्वा, तदनन्तरं स्वयम् शीघ्रं प्रस्थितवान्। एवं समन्तात् परिवृतः, यमः तत्र श्वेतस्य समीपं गतः। तं समीपगतम् आलोक्य, नन्दीशः आयुधधारी तत्र स्थितः अब्रवीत्। विनायकः, स्कन्दः, भूतनाथः, दण्डधरः च अपि तत्र आसन्। तदा सर्वलोकभीषणं युद्धं समभवत्। स्वयम् कार्त्तिकेयः शक्त्या यमस्य दूतान् निहत्य, दक्षिणदिक्पतिम् अपि हत्वा, विजयी अभवत्। यमदूताः ये शेषाः आसन्, आदित्याय निवेदितवन्तः। आदित्यः देवैः सह, तं महदद्भुतं वृत्तान्तं श्रुत्वा, लोकपालैः सह मम समीपमागच्छत्। अहं विष्णुः, इन्द्रः, अग्निः, वरुणः, सोमः, सूर्यः, अश्विनौ, लोकपालाः, मरुतः, अन्ये च बहवः, सर्वे यमस्य समीपं गतवन्तः। दक्षिणदिक्पतिः यमः गङ्गातटे मृतः, तत्र सागराः, नद्यः, नागाः, अनेके च भूतगणाः आसन्। तत्र देवेश्वराः यमं द्रष्टुं समागताः। यमबलवधं दृष्ट्वा, देवाः भीताः, कृताञ्जलयः, शम्भुं पुनः पुनः स्तोतुं आरब्धवन्तः— "भक्तवत्सल! दुष्टनाशन! आदिप्रजापते! नीलकण्ठ! ब्रह्मप्रिय! सुरप्रिय! तुभ्यं नमः। तव भक्तं द्विजश्रेष्ठं श्वेतं नेतुं, यमः सर्वे च अशक्ताः। तव परितोषं, भक्तेषु सत्यं च दृष्ट्वा, वयं विस्मिताः। ये त्वां शरणं गच्छन्ति, तेषां मृत्युदर्शनमपि न भवति। अतः सर्वे त्वां परमभक्त्या पूजयामः। त्वमेव जगतां नाथः, शङ्कर स्मर; त्वदन्यः कः इह धर्मस्थापनाय समर्थः?" एवं स्तुतः शिवः तत्र साक्षात् प्रादुरभूत्, "किं दास्यामि?" इति उक्तवान्। देवाः अपि तं प्रार्थितवन्तः—"वैवस्वतः धर्मः सर्वदेहिनां स्वामी, स धर्माधर्मनियमाय लोकपालत्वेन प्रतिष्ठितः। न स मृत्युम् आप्नोति, न च पापी, न च कश्चन तं विना लोकेऽपि सृष्टिकर्तुः किञ्चित् अस्ति। अतः प्रभो, देवैः सह यमं तस्य गणं वाहनं च जीवन्तं कुरु। महात्मनां याचना निष्फला न भवतु।" तदा भगवाञ्शिवः—"यमं नूनं जीवयिष्यामि, यदि अद्य देवाः मम वचनं अनुमोदन्ति।" इति उक्त्वा, सर्वे देवाः हरिब्रह्मादिसहिताः, "यद् उक्तं भगवता, तत् वयं स्वीकुर्मः, यस्य वशे विश्वं स्थितम्," इति प्रत्युवाचुः।