सदा पापयुक्तं त्वां आगच्छन्तं पश्यामि, निष्पापं प्रस्थितं च; अतः देवी त्वां सम्प्रति विशुद्धं कृतवती। तस्मात्, त्वया कर्तव्यं किञ्चित् न अवशिष्टम्, एषा तव माता, विप्र, सा च बन्धकीति ख्याता। तीव्रशोकं सम्प्राप्य, सा अपि पापात् विमुक्ता अभवत्; प्राणिषु स्नेहः स्वभावतः एव जायते, वत्स। सत्सङ्गेन महत् पुण्यं जायते, दिव्येन च मोक्षः लभ्यते; पूर्वकृतपुण्यवशात् सा अतीव शोकाकुला आसीत्। तत्र स्नात्वा, मातृपुत्रौ उभौ विशुद्धौ अभवताम्, हे नारद। स्नानात् तौ उभौ निःसंशयं पापमुक्तौ अभवताम्; तस्मात् सः तीर्थः पापनाशनः इति प्रसिद्धः अभवत्। सः पापनाशकः, गालवत्थ तीर्थः इति च कीर्त्यते; तत्र महत् वा अल्पं वा, उपपातकं वा, सर्वं नश्यति—सः स्थलः पापं शमयति, महत् पुण्यं च ददाति। यत्र रामः दशरथात्मजः सीतया सहितः पितॄन् तर्पयामास, विप्र, तत् तीर्थं पितृत्थं इति विख्यातम्। तत्र स्नानदानपित्र्यकृत्यैः अक्षयम् पुण्यं प्राप्यते; अस्मिन् विषये किञ्चित् सन्देहः न अस्ति। यत्र रामः दशरथात्मजः महर्षिं विश्वामित्रं, राजर्षिं, ऋषिभिः सत्यम् पश्यद्भिः सहितम्, सत्कृतवान्। तत् विश्वामित्रतीर्थं, मुनिभिः पूजितं, पुण्यप्रदं च—तस्य स्वरूपं वेदविद्भिः कीर्तितं अहं कथयामि। कदाचित् भीषणं दुर्भिक्षं प्रववृते; तदा धिमान् विश्वामित्रः शिष्यैः सहितः गौतमीतीरं प्रति जगाम। सः शिष्यपुत्रभार्याः क्षुधया कृशान् दुःखितान् च दृष्ट्वा, महायशाः कौशिकः शिष्येभ्यः एवम् उक्तवान्—येन केन प्रकारेण, यद् यत्र यथा वा, शीघ्रं खाद्यं आनयत; विलम्बं मा कुरुत, अद्य एव आनयत। मुनिवचनात् क्षुधार्ताः शिष्याः त्वरया निर्गत्य, इह तत्र सञ्चरन्तः मृतश्वानम् अपश्यन्। तं शीघ्रं गृहीत्वा, गुरवे न्यवेदयन्; सः तं स्वीकृत्य, "शुभम् अस्तु" इति उक्त्वा, हस्तेन जग्राह। श्वानमांसं छित्वा, जलेन प्रक्षालयित्वा, पक्त्वा, मन्त्रैः सह होमं कुरुत; इति सः आज्ञापयत्। देवर्षिपितृअतिथ्याचार्याणां तर्पणात् पश्चात्, अवशिष्टं वयं खादिष्यामः—इति कौशिकः उक्तवान्। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, शिष्याः तथैव अकुर्वन्; श्वानमांसस्य पक्यमानस्य समये, अग्निः देवदूतः, देवानां निकेतनं गत्वा, सर्वं निवेदयामास। देवाः श्वानमांसस्य मुनिभिः संकटे पाच्यमानस्य श्रुत्वा, इन्द्रः श्येनरूपं गृहीत्वा, आकाशे विहायसा, पूर्णं मांसयुक्तं पात्रं हरन्। तद् दृष्ट्वा, शिष्याः मुनिं ज्ञापयामासुः—"हे मुनिश्रेष्ठ, श्येनः, कुबुद्धिः सन्, पात्रं हरति।" ततः भगवतः कोपः समजनि; सः हरिं शप्तुम् इच्छन् आसीत्। तद् अवगत्य, देवराजः पात्रं मधुना आपूरयत्। हरिः पुनः तद् पात्रं उल्कासु स्थापयामास, मधुना पूरितम्। तद् दृष्ट्वा, विश्वामित्रः कोपाकुलः अभवत्; सः कौशिकः क्रुद्धः एवं वचनम् अब्रवीत्—"श्वानमांसं एव अस्माकं देहि, तत् एव अमृतं; अन्यथा त्वां भस्मीकुर्यामि।" इन्द्रः भयभीतः प्रत्युवाच—"विधिपूर्वकं मधु होमय, पुत्रैः सह पिब; किं तव अशुचिना श्वानमांसभोजनस्य?" विश्वामित्रः अपि उक्तवान्—"न, किं एकस्य भोजनस्य? सर्वे प्राणिनः पीडिताः; किं तेन मधुना, हरि?" यदि सर्वेषां अमृतं स्यात्, तर्हि अहम् अपि पिबेयम्; अन्यथा, देवाः पितरश्च श्वानमांसं खादन्तु। पश्चात्, अहम् अपि तद् खादिष्यामि; मयि मिथ्या न अस्ति।" ततः, भयभीतः सहस्राक्षः मेघान् आहूय, तत्रैव वर्षयामास। सः अमृतोपमं जलं अवर्षयत्; तेन तद् अमृतं विधिपूर्वकं हरिणा समर्पितं, प्राणिनः विशुद्धाः अभवन्। ततः देवांश्च त्रैलोक्यं च तर्पयित्वा, विश्वामित्रः शिष्यैः भार्यया च सह, अवशिष्टं भुञ्जानः अभवत्। तदा तत् तीर्थं परमपवित्रं प्रसिद्धम् अभवत्, यत्र देवराजः आगत्य, लोकान् अमृतेन तर्पयामास। तत्र मांसरहितं पुण्यतीर्थं प्रवर्तितम्, यत्र स्नानदानैः सर्वयज्ञफलप्राप्तिः सुलभा। तस्मात् कालात्, तत् तीर्थं विश्वामित्रतीर्थं, मधुतीर्थं, इन्द्रतीर्थं, श्येनतीर्थं, पर्जन्यतीर्थं इति च स्मृतम्। तत् श्वेततीर्थं नाम त्रिलोके प्रसिद्धं, शुभम्; तस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापात् विमुच्यते। कदाचित् श्वेतो नाम ब्राह्मणः आसीत्, गौतमस्य सखः, अतिथिपूजननिष्ठः, गौतमीतीरे वसन्। सः मनसा, कर्मणा, वाचा च शिवपूजनरतः, सदा शिवध्याननम्रः, द्विजश्रेष्ठः आसीत्। यदा तस्य उत्तमस्य शिवभक्तस्य ब्राह्मणस्य कालः संप्राप्तः, दक्षिणदिक्पतिदूताः तत्र आगच्छन्। हे नारद, ते तस्य गृहम् अपि प्रवेष्टुं न अशक्नुवन्; कालातिक्रमात्, चित्रकः मृत्युम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"किमर्थं श्वेतः, यस्य आयुः समाप्तः, न आगच्छति, मृत्युः? किमर्थं तव दूताः न आगतान्? एषा तव योग्यं न अस्ति।