शृणु, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मर्षे! एकदा महर्षिः स्वस्य शस्त्राणि निक्षिप्य, पुत्रस्य साहस्यम् अभिप्रेष्य, उवाच—“मम पुत्रः, द्विजोत्तम, निःसंशयं धुन्धुं हन्ता भविष्यति।” तं पुत्रं धुन्धुसंहाराय नियुक्त्य, स राजर्षिः, दृढनिश्चयः, पर्वतं प्रति प्रस्थितः। ततः बलवान् कुवलाश्वः, शतपुत्रैः सह, उत्तङ्केन सह, धुन्धुं विनाशयितुम् उद्यतः। उत्तङ्कस्य आज्ञया, लोकहिताय, भगवाञ् विष्णुः तं कुवलाश्वं स्वतेजसा प्रविश्य, तस्य साहाय्यम् अकरोत्। अपराजितः स कुवलाश्वः यदा गन्तुं आरभत, आकाशे महान् नादः उत्पन्नः—“अद्य धुन्धुमारः अजेयः भविष्यति।” देवाः दिव्यगन्धान् माल्यञ्च तस्य उपरि वर्षयन्ति स्म, दिव्यदुन्दुभ्यः निनदन्ति स्म। विजयी कुवलाश्वः वीरपुत्रैः सह, अनन्तशिलायां खननं आरभत। तस्य पुत्राः यदा रेतः खनन्ति स्म, धुन्धुः पश्चिमदिक् अवरुद्धः, तत्र लुप्तः, दृष्टः। तदा धुन्धुः, क्रोधात् मुखात् अग्निं निष्पतयन्, लोकान् उल्मुकयन् इव, उदकेन महाबलात् प्रक्षिपन्, महासमुद्रस्य उच्छ्वासः इव, जलप्रवाहं निर्मम। तदा तस्य पुत्राणां शतम्, तरङ्गमृत्तिकायां, धुन्धुना दैत्येन दग्धम्, त्रयः एव अवशिष्टाः। तेन तेजस्विना धुन्धुमारराजेन, महाबलेन धुन्धुं दैत्यं समीपं गतः। स योगी राजा, योगबलात् जलस्य वेगं स्वीकृत्य, जलप्रभावेन अग्निं शमयामास। तदा स राजा, महाकायं जलनिवासिनं दैत्यं हत्वा, कार्यसिद्धिः प्राप्तः, उत्तङ्कस्य समीपं गतः। उत्तङ्कः तं महात्मानं राजानं वरं दत्त्वा, अक्षयम् ऐश्वर्यं, शत्रुनिर्जितम्, प्रदत्तवान्। धर्मे च नित्यसन्तोषम्, स्वर्गे च अनन्तवासम्, ये पुत्राः दैत्येन हताः, तेषां स्वर्गे नित्यलोकान् दत्तवान्। त्रयः पुत्राः शेषिताः—दृढाश्वः ज्येष्ठः, चन्द्राश्वः, कपिलाश्वः च अनुजौ। दृढाश्वस्य पुत्रः हर्याश्वः, हर्याश्वस्य निकुम्भः, कषत्रधर्मनिष्ठः। निकुम्भस्य पुत्रः संहताश्वः, युद्धकुशलः; संहताश्वस्य पुत्रौ अकृशाश्वः, कृशाश्वः च। तस्य कन्या दृषद्वती, त्रैलोक्ये सत्सु पूजिता; तस्य पुत्रः प्रसैनजित्। प्रसैनजितः गौर्यां पतिसंनिष्ठायां पत्न्यां प्राप्तवान्; तया पतिसापत्त्या, बाहुदा नदी अभवत्। तस्य पुत्रः युवनाश्वः, नरपतिः; युवनाश्वस्य पुत्रः मान्धाता, त्रैलोक्यविजयी। तस्य पत्नी चित्ररथी, शशबिन्दोः कन्या, बिन्दुमती, पृथिव्यां रूपेण अप्रतिमा। सा पतिसंनिष्ठा, दशसहस्रभ्रातृणां ज्येष्ठा; तस्य मान्धातुना द्वौ पुत्रौ जातौ—पुरुकुत्सः धर्मज्ञः, मचकुन्दः राजा; पुरुकुत्सस्य पुत्रः त्रसदस्युः, भूमिपतिः। नर्मदायां संभूतः तस्य पुत्रः; संभूतस्य त्रिधन्वन्, शत्रुनाशनः। त्रिधन्वन् राजा तस्य पुत्रः त्रैय्यरुणः, विद्वान्, महाबलः; तस्य पुत्रः सत्यव्रतः, बलवान् राजकुमारः। तेन, दुष्टचेतसा, विवाहमन्त्रेषु विघ्नं कृतवान्, अन्यस्य पत्नीं, पतितां, अपहृतवान्। कामेन, बाल्येन, मोहेन, प्रमादेन, आकाङ्क्षया, नगरस्य कन्यां, कामवशात्, अपहृतवान्। तस्य पापस्य कारणात्, त्रैवेद्यब्राह्मणः, क्रुद्धः, तं त्यक्त्वा, “निष्क्रान्तः भवतु!” इति पुनःपुनः उक्तवान्। त्यक्तः स सत्यव्रतः, पितरं पुनःपुनः पृच्छन्—“क्व गच्छेयम्?” पिता उवाच—“अन्त्यजेषु वस।” “त्वया मम पुत्रः न इच्छामि, कुलदूषक,” इति उक्त्वा, पितृआज्ञया, नगरात् निर्गतः। वसिष्ठः तं न निरुद्धवान्; तेन सत्यव्रतः, ब्राह्मणाः, अन्त्यजग्रामे निवसन्। पितृत्यक्तः स वीरः तत्र वासं अकरोत्; पिता अपि वनं गतः। तस्य भूमौ, इन्द्रः वर्षं निरुद्धवान्। द्वादशवर्षाणि, ब्राह्मणाः, तस्य पापस्य कारणात्, दुर्भिक्षम् अभवत्। तत्र भूमौ, विश्वामित्रः महातपस्वी, स्वकुटुम्बेन सह—सर्वं त्यक्त्वा, समुद्रतीरे, महातपः अकरोत्। तस्य पत्नी, मध्यपुत्रं ग्रीवायाः बद्ध्वा, शेषाणां पोषणाय, शतगवां विक्रेतुम् उद्यताः। स पुत्रः ग्रीवाबन्धनं दृष्ट्वा, विक्रयाय उद्यतः, सत्यव्रतः धर्मात्मा, महाबाहुः, तं मुक्त्वा, तस्य पोषणम् अकरोत्। विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थं, करुणया, तं पुत्रं गालवः इति प्रसिद्धः, ग्रीवाबन्धनात्। कौशिकः महर्षिः, तेन वीरः मुक्तः। सत्यव्रतः भक्त्या, दयया, नियमेन, विश्वामित्रस्य कुटुम्बं पोषयन्, तपस्याम् स्थिरः अभवत्। अरण्ये, विश्वामित्राश्रमस्य समीपे, मृगान्, वराहान्, महिषान् हत्वा, तस्य वृक्षे मांसम् उपन्यस्यन्, स तस्य कुटुम्बं पोषयामास।