सः दुःखितः सन् तद् वृत्तान्तं शम्भवे निवेदयामास। शम्भुः तं वृषभं प्राह—"यथोक्तं सर्वं भवतु" इति। तदा शिवस्य आज्ञया नन्दिः सर्वं गोजातं प्रादुश्चकार। स्वर्गे भूमौ च सर्वाः गावः नष्टाः सन्, तत्र महती आपत्तिः समुत्पन्ना। तदा देवगणाः मम समीपं आगत्य प्राहुः—"गावां विना जीवितं न शक्यते धारयितुम्।" अहम् अपि तान् सर्वान् देवतान् अवोचम्—"यूयं शंकरं गच्छत, तं याचध्वम्।" एवं सर्वे देवाः प्रभुं स्तुत्वा तं स्वकं संकटं निवेदयामासुः। प्रभुः अपि देवगणान् उवाच—"मम मनोभावं नन्दिः वेत्ति।" देवाः वृषभं ऊचुः—"गावः देहि, भक्तवत्सल।" स वृषभः देवगणान् प्रत्युवाच—"गोसव नाम यज्ञः क्रियताम्।" ततो यूयं सर्वाः गावः प्राप्स्यथ, दिव्याः मानुष्याः च। तस्मात् देवैः प्रतिष्ठितः स गोसवयज्ञः प्रवर्तते। गौतमीतीरस्य पुण्ये देशे गावः बहुधा वर्धिताः। तस्मात् सः देशः 'गोवर्धन' इति ख्यातः, यः देवगणानां हर्षवर्धनः पुण्यक्षेत्रं अभवत्। मुनिश्रेष्ठ, तत्र स्नानं कृत्वा सहस्त्रगवां फलम् लभ्यते; दानाद्यः यः कश्चन फलः, सः अपि अत्र न ज्ञायते। पुनः, पापप्रणाशन नाम पुण्यक्षेत्रं अस्ति, यः पापं भयञ्च नाशयति। तस्य नाम शृणु, नारद, सावधानः भव। कश्चन धर्मिष्ठः ब्राह्मणः धृतव्रत नाम्ना जगति प्रसिद्धः आसीत्। तस्य भार्या मही नाम, यौवनेन शोभिता। तयोः पुत्रः सूर्यसङ्काशः सनाथजातः इति विख्यातः। कालप्रेरितेन मृत्युनाऽपि धृतव्रतः नीतः। ततः सा युवती विधवा, बालकं गृहीत्वा, अनाथा सती, गालवस्य आश्रमम् आगता। सा तं पुत्रं गालवे समर्प्य, पापकामाभिभूता, नानादेशान् विचरन्ती, पुरुषान् अन्वेषयन्ती, स्वेच्छया कामान् अन्वभवत्। तस्याः पुत्रः अपि, गालवगृहे जातः, वेदवेदाङ्गविद्, मातुः दोषात् गणिकाचित्तं प्राप। सः जनस्थान नाम्नि स्थले, नानाविधजनाकीर्णे, वसति स्म। मही अपि तत्र वैश्यवेषे निवसति स्म। तस्य पुत्रः अपि, देशान् विचरन्, कामवशात् जनस्थाने निवसति स्म। धृतव्रतस्य सुतः द्विजः गणिकां कामयामास; मही अपि धनम्, दानशीलान् च नरान् अन्वेषयामास। तयोः न मातृपुत्रभावः आसीत्, नापि पुत्रः मातरं जानाति; दैवयोगेन तयोः संयोगः अभवत्। एवं कालः यावत् तयोः सहवासः अभवत्, न तयोः अन्योन्यं मातापुत्रभावः आसीत्। एवं सः यदा तत्र वर्तते, तदा तस्य चित्ते शुभः विचारः उत्पन्नः, यद्यपि आचरणं तस्य न उचितम्। शृणु, नारद, एषा अद्भुता कथा। सः स्वेच्छया वसन्, ब्राह्मणस्य सायं संध्यां न विस्मरति स्म; संध्योपासनं कृत्वा, पश्चात् धनार्थं यायात्। विद्याबलेन सः बहुधनं सम्पाद्य, तद् ददाति स्म; प्रभाते नियमेन गङ्गां गच्छति स्म। सर्वाणि शौचकर्माणि, स्नानं, प्रातःसायं च आचाराः यथाक्रमं कर्तव्याः; कृत्वा, ब्राह्मणान् प्रणम्य, स्वकं कर्म आरभेत। प्रातःकाले, कश्चन विकृताङ्गः कुष्ठपीडितः, स्रवद्रुधिरपयःयुक्तः, गौतमीं गच्छति स्म। यदा सः गौतमीगङ्गायां स्नात्वा निवर्तते, तदा सः रूपवान्, शान्तः, तेजस्वी, सूर्याग्निसमः, सूर्यस्वरूप इव दृश्यते। सः द्विजः तयोः रूपयोः किमपि आत्मनः न वेत्ति, यत्र तपोविद् गालवः वसति। तत्र दिव्यगौतमीं शरणं गत्वा, मुनिसंघेन सह, ब्राह्मणोऽपि प्रतिदिनं तत्र पुण्यस्थले वसति। गालवं प्रणम्य, स्वगृहं यान्ति; गङ्गासेवापूर्वकं यत् रूपं जात्यादि, तत् पुनराप्नोति। स्नानसंध्ययोः काले, पुनः तौ रूपे तस्मै द्विजाय प्रकटेते; गालवः तदा सदा पश्यति। तद् दृष्ट्वा गालवः विस्मयं जगाम, "किमर्थम् एतद्भवति?" इति चिन्तयामास। विस्मितः, सः तं ब्राह्मणं पप्रच्छ। यदा सः निर्गच्छति स्म, गालवः तस्मै प्रणम्य, सविनयं गृहं प्राह्वयत्। दयाविस्मययुक्तः गुरुः तं प्राज्ञं वदति स्म—"त्वं कः? कुत्र यास्यसि? किं कुर्वसि? कुत्र खादसि? तव नाम किम्? शय्या कुत्र? भार्या का? सर्वं वद।" गालवस्य वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणः अपि मुनिम् उवाच—"श्वः सर्वं वक्ष्यामि, यथोचितं निश्चित्य।" इति उक्त्वा, सः यज्ञोपवीती स्वगृहं ययौ। रात्रौ तया सह सुस्वप्नं कृत्वा, तया गणिकया सह शय्यां गतः, गालवस्य वचनं स्मृत्वा, सः तस्यै सशङ्कः उक्तवान्— "त्वं सर्वगुणसम्पन्ना, गणिका अपि पतिव्रता; यावत् जीवामः, तावद् आवयोः प्रीतिरेव भवतु।" "पृच्छामि त्वां—तव नाम किम्? कुलं किम्? गृहम् कुत्र? बान्धवाः के? सर्वं वद।" सा उवाच—"अहं धृतव्रत नाम ब्राह्मणी, दीक्षा-शुचिः; मम भार्या मही, पुत्रः च गालवाश्रमे अस्ति। मम बुद्धिमान् पुत्रः, बाल्ये त्यक्तः, सनाथजातः नाम्ना ख्यातः। अहं तु पूर्वदोषात् कुलधर्मं परित्यज्य, स्वेच्छया गणिका रूपेण अत्र वसामि—जानीहि मां ब्राह्मणीं, द्विजश्रेष्ठ।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सः हृदयविद्ध इव भूमौ पतितः। तदा सा गणिका तं प्राह।