गुरुतरं महत्त्वं यः सर्पः कश्यपसुतः, स गरुडगृहे बद्धः आसीत्। तदा देवर्षयः शीघ्रं विष्णुं लोकनाथं जनार्दनं स्तोतुं प्रेषिताः। तस्य आज्ञया नन्दिः स्वयम् गत्वा बद्धं सर्पं आनयितुं प्रस्थितवान्। स्वामिनः वचनं श्रुत्वा नन्दिः श्रीमते लक्ष्मीपते विष्णवे अगम्य सन्देशं न्यवेदयत्। स जगन्नाथः श्रीनारायणः प्रीतमना गरुडं सम्बोध्य उवाच—"हे विनतासुत, मम आज्ञया सर्पं नन्दये दातव्यः।" गरुडः तु कम्पमानः तां वाणीं श्रुत्वा, नन्दिसमीपे विष्णुम् उपगम्य क्रुद्धः प्रत्युवाच—"भगवन्, अन्ये स्वदासेभ्यः स्वप्रियतमं दातुं शक्नुवन्ति, किन्तु यं मया आनीतः, स केवलं भवता ग्राह्यः, नान्येन। त्रिनेत्रः देवः स्वयम् नन्दये सर्पं मोक्षयिष्यति, तस्मात् मया आनीतः सर्पः भवता एव नन्दये दातव्यः।" "सदा त्वां वाहयामि, भगवन्, यत् मम तदपि तव। अतः मया आनीतः सर्पः नन्दये दातव्यः न युक्तम्। सत्पतिभिः सत्स्वदासेषु एवं व्यवहारः न कर्तव्यः। साधवः स्वदासेभ्यः ददति; त्वं यं मया आनीतः, स त्वया स्वीक्रिय्यताम्।" "त्वदीयबलात् एव त्वं युद्धे दानवान् जयसि, केशव। अहम् अपि महाबलः, तथापि त्वं व्यर्थं गर्वं करोति।" गरुडस्य वचनं श्रुत्वा, चक्रगदाधरः विष्णुः नन्दिसमीपे स्थित्वा, लोकपालैः निरीक्ष्यमाणः, सस्मितम् अवदत्—"एष बुद्धिमान् माम् अवदत्—'त्वं दुर्बलः' इति। हे श्रेष्ठपक्षिन्, तव बलात् अहम् सर्वान् दानवान् जयिष्यामि।" एवं कृत्वा, श्रीनारायणः कोपं शमयित्वा ब्रह्माणम् उक्तवान्—"त्वदीयं कनिष्ठाङ्गुलिं शीघ्रं नन्दिसमीपे स्थापय।" ततः ब्रह्मा गरुडस्य शिरसि अङ्गुलिं स्थापयामास। तदा शिरः उदरे प्रविष्टम्, उदरं पादे प्रविष्टं, स पक्षी पीडितः, दीनः, लज्जितः, करजोडितः, दुःखार्तः च अभवत्। "त्राहि मां, त्राहि मां, जगन्नाथ! अहं तव दासः अपराधी च। त्वं सर्वलोकनाथः, धारकः च धरणीयः च। महाबाहो, त्वं सहस्रदोषान् क्षन्तुम् अर्हसि। अपराधं कृत्वापि तव दया महान्। सर्वे ऋषयः त्वाम् एव करुणामूर्तिं वदन्ति, त्वं जगन्माता, कमले स्थिते। अनाथं शरणागतं शिशुं रक्ष, त्वद्वत्सले।" तदा श्रीः अपि करुणया पूरिता जनार्दनं प्रति उवाच—"भगवन्, निजदासं गरुडं पतितं रक्ष।" तदनन्तरं जनार्दनः नन्दिं शम्भुवाहनं प्रति अवदत्—"सर्पं गरुडेन सह शम्भोः समीपं नय, तस्य कृपया महेश्वरदर्शनेन गरुडः स्वस्वरूपं प्राप्स्यति।" एवं श्रुत्वा, वृषभः 'एवं अस्तु' इति उक्त्वा, सर्पेण गरुडेन च सह शनैः शङ्करं प्रति गत्वा सर्वं न्यवेदयत्। चन्द्रशेखरः तदा गरुत्मन्तं उवाच—"गङ्गां गच्छ, महाबाहो, गौतमीं, या लोकपावनी, सर्वकामदायिनी, शान्ता; तत्र स्नात्वा स्वस्वरूपं लप्स्यसे।" "शतगुणं सहस्रगुणं च सर्वान् कामान् प्राप्स्यसि। ये सर्वपापदग्धाः, दारिद्र्येण प्रयत्नहीनाः, ते अपि तत्र सर्वान् कामान् प्राप्स्यन्ति; गौतमी तेषां शरणं भवति।" एवं वचः श्रुत्वा, नमस्कृत्य, गरुडः गङ्गां गत्वा स्नात्वा, शिवं विष्णुं च प्रणम्य, स सुमेधाः स्वर्णपक्षी वज्रकायः, महाबलः वेगवान् च, विष्णुं प्रति प्रत्यागच्छत्। ततः प्रभृति, स पवित्रस्थलम् 'गारुडम्' इति विख्यातम्, सर्वकामदं जातम्। तत्र यत् कृत्यं, स्नानं, कर्म वा भक्त्या क्रियते, तत् सर्वं शिवविष्णुप्रियं च अक्षयम् एव भवति। अनन्तरं, गोवर्धनं नाम पवित्रस्थलम्, सर्वपापविनाशकं, पितृपुण्यजनकं, स्मरणमात्रेण अपि पापं हारयति। तस्य प्रभावं, हे नारद, यथादृष्टम् अहं वदामि। तत्र 'जाबालिः' इति विख्यातः ब्राह्मणकृषकः आसीत्। स न कदापि द्वन्द्वद्वन्द्वे वृषभयोः जुवं विमुञ्चति, अपरं तु मध्याह्ने अपि ताः पृष्ठे पार्श्वे च अङ्कुशेन ताडयति। तयोः द्वयोः गवयोः नेत्रयोः अश्रुपूर्णं दृष्ट्वा, सुरभिः कामधेनुः जगन्माता, सर्वं नन्दये निवेदयत्। नन्दिः दुःखितः शम्भवे तदाख्यात्। शम्भुः वृषभं प्रति उवाच—"त्वदीयानि वचनानि सर्वाणि सन्तु।" तदा शिवाज्ञया नन्दिः सर्वं गोजातं प्रादुश्चकार। स्वर्गे पृथिव्यां च सर्वगावः नष्टाः, तदा महती आपद् अभवत्। सर्वे देवाः माम् ऊचुः—"विना गावः जीवितं न शक्यते धारयितुम्।" अहम् अपि तान् अवेदयम्—"यूयं शंकरं गत्वा तं प्रार्थयध्वम्।" सर्वे देवाः प्रभुं स्तुत्वा तं विषयं न्यवेदयन्। प्रभुः देवांश्च अवदत्—"मम मन्तव्यम् नन्दिः जानाति।" देवाः वृषभं ऊचुः—"गावः देहि, भद्रं ते।" वृषभः प्रत्युवाच—"गोसवः नाम यज्ञः क्रियताम्।" ततो यूयं सर्वाः गावः, दिव्याः पृथिव्याः च, प्राप्स्यथ। तस्मात् गोसवयज्ञः देवैः प्रतिष्ठाप्यते। गौतमीतीरे पुण्ये गावः समुत्पन्नाः। तेन कारणेन गोवर्धनं तद् पवित्रस्थलम्, देवसुखवर्धनम् अभवत्। तत्र स्नानात् सहस्रगवां पुण्यलाभः स्यात्; दानादिकं फलम् अपि न ज्ञायते। पुनः, पापप्रणाशनं नाम पवित्रस्थलम् अस्ति, यत् सर्वपापभीतिनाशनम्। तस्य नाम श्रुणु, हे नारद। तत्र धृतव्रतः इति प्रसिद्धः ब्राह्मणः आसीत्, यस्य पत्नी मही नाम, यौवनेन शोभिता, विराजमाना। एवं साक्षात् शास्त्रवर्णितं चरित्रं, श्रीशिवविष्ण्वादिभिः कृपया, गौतम्याः पुण्ये महिम्नि, गवां महत्त्वे, दास्ये च, भगवतः करुणायाः च अद्भुतं प्रकाशयति।