सप्ताश्वयुक्तं पुण्यरथं सूर्यस्यारुणसारथिना सह यमेन मनुना वरुणेन च विवस्वतः पुत्रेण शनिना च समं समागतं तत्र दृष्ट्वा, दिव्यानि दृश्यन्ते। ततः पुण्यया यमुनया महती च तापी नदी स्वस्वरूपधारिण्यौ, तौ नद्यौ विस्मयपूर्णे तत्र समुपेत्य, मुने, सविस्मयं स्थिते। त्वां दृष्ट्वा विस्मिते ते आगतवन्त्यौ, तदा पितामहः अपि तत्र आगतः। तस्य चित्तवृत्तिं विज्ञाय, सूर्यः स्वस्य श्वशुरं प्रति वाक्यमुवाच— "उषसः परमानुष्ठानशीलायाः प्रीत्यर्थं, हे प्रजापते, मां यन्त्रारूढं कुरु, मम तेजः बहुधा छिन्धि—यावत् तस्यै सुखं स्यात्, तावत् छिन्धि।" एवं उक्त्वा, त्वष्टा "एवं अस्तु" इति प्रत्युक्त्य, सोमनाथस्य साक्षात्सन्निधौ, तेजः विभागं चकार। तस्मात् प्रभृति तद् देशः 'प्रभास' इति प्रसिद्धः अभवत्। यत्र सा पत्या सह संगता, गौतमीमध्ये, अश्वरूपिणी सा तत्र, यत्र अश्विनौ जातौ, स तीरथः 'अश्वतीर्थ' इति कथ्यते। स एव 'भानुतीर्थ' इति प्रसिद्धः, तथा पंचवट्याश्रमः अपि। तापी च यमुना च, स्वपितरं द्रष्टुं तत्र आगतवन्त्यौ। पुण्ये संगमे अरुणायाः, वरुणायाः, गङ्गायाश्च, तासां नदीनां, देवाः स्वस्वतीर्थेषु तत्र समागच्छन्। तत्र नवसहस्राणि पुण्यतीर्थानि सन्ति; तत्र स्नानदानाभ्यां अक्षयपुण्यलाभः स्यात्। एतस्य स्मरणेन, पठनेन, श्रोतृणां वा, हे नारद, सर्वपापविमुक्तिः, धर्मलाभः, सुखप्राप्तिश्च भवति। अथ गारुडाख्यं पुण्यतीर्थं विघ्ननाशकं, तस्य माहात्म्यं ते कथयामि—शृणु, हे नारद। शेषस्य महाबलवान् पुत्रः मणिनागः नाम, गारुडभीतः, भक्त्या शंकरं तुष्टाव। तदा प्रसन्नः महेश्वरः तं नागं उवाच—"वरं वृणु, नाग!" नागः उवाच—"गारुडात् मे भयाभावः स्यात्।" शम्भुः प्रत्युवाच—"एवं अस्तु, गारुडभीतः न भविष्यसि।" ततः गारुडभीतः शून्यः नागः तस्मात् गत्वा, अरुणस्य अनुजः, क्षीरसागरनिवासी, तस्य समीपे स्थित्वा, सुखेन शीतलतया विचरति। तत्रैव गारुडः अपि वसति, स च तत्र आगच्छति। नागं निर्भयम् विचरन्तं दृष्ट्वा, गारुडः तं महाग्रसर्पं गृहीत्वा स्वगृहे क्षिप्तवान्। सुतरां गारुडबन्धनैः तं नागश्रेष्ठं बद्ध्वा, गारुडः तं धारयामास। तस्मिन्क्षणे, नन्दी जगतः प्रभुं प्रति वाक्यमुवाच— "नागः न आगच्छति; स गारुडेन भक्षितो वा बद्धो वा, हे देवाधिप! यदि नागः जीवति, स न विलम्बेत।" एवं नन्दिवचनं श्रुत्वा, शम्भुः तत्त्वं विज्ञाय, पुनः वाक्यमुवाच—"नागः गारुडगृहे बद्धः। शीघ्रं गत्वा विष्णुं, लोकनाथं जनार्दनं, स्तौहि। मम आज्ञया बद्धं नागं, कश्यपात्मजं, आनय।" स्वामिनः वचनं श्रुत्वा, नन्दी लक्ष्मीपतेः समीपं जगाम। स एव विष्णवे सन्देशं न्यवेदयत्, यः लोकशरणः। नारायणः प्रसन्नचित्तः गारुडं प्रति वाक्यमुवाच— "विनतासुत, मम आज्ञया नागं नन्दये देहि।" पक्षिराजः कम्पमानः इदं श्रुत्वा, 'न' इति उक्त्वा, नन्दिसमीपे विष्णुं प्रति क्रुद्धः वाक्यमुवाच— "यद् यत् प्रियं, अन्ये स्वदासाय ददाति, किन्तु मया आनीतम् वस्तु त्वं विना अन्यः न गृहीष्यति। त्रिनेत्रधारीश्वरः नन्दये नागं दास्यति, त्वं मम आनीतं नागं नन्दये दातव्यं। अहं सदा त्वां वाहयामि, यत् मम, तत् तव एव। न मया नन्दये नागः दातव्यः।" "सज्जनाधिपानां सत्कृत्यं न एवं भवेत्। साधवः स्वदासाय ददाति; त्वं, मया आनीतम्, हर। त्वं मम बलात् दानवान् संग्रामे जयसि, केशव। अहं महाबलः अपि, त्वं निरर्थकं गर्वं करोति।" एवं गारुडवचनं श्रुत्वा, चक्रगदाधरः विष्णुः हसितवान्, नन्दिसमीपे स्थितः, लोकपालैः निरीक्षितः। "एष पण्डितः मां 'दुर्बलः असि' इति वदति। तव बलात्, पक्षिश्रेष्ठ, सर्वान् दानवान् जेष्यामि।" इति उक्त्वा, श्रीपतिः कोपशान्तः, ब्रह्माणं प्रति वाक्यमुवाच—"त्वदीयं कनिष्ठांगुलिं शीघ्रं नन्दिसमीपे स्थापय।" तत् ब्रह्मणा गारुडस्य शिरसि अङ्गुलिं स्थापयित्वा, पुनः वाक्यमुवाच—"सत्यं, त्वं मां सदा वाहयसि। पक्षिन्, धर्मं पश्य।" अङ्गुलिस्पर्शे, शिरः उदरे प्रविष्टम्, उदरं पादे प्रविष्टम्, सः संकुचितः, क्लिष्टः, लज्जया पीडितः, कृताञ्जलिः, दुःखितः अभवत्। "रक्ष रक्ष, जगन्नाथ! अहं तव दासः, अपराधी च। त्वं सर्वलोकनाथः, धारयिता च, धार्यः च। महाबाहो, त्वं सहस्रदोषान् क्षमसि। कश्चन अपराधं कृत्वा अपि, तव दया महती।" "सर्वे मुनयः त्वां एव करुणामयस्वरूपं, जगन्मातरं, कमलालयां श्रीं वदन्ति। शिशुं मां, अनाथं, दुःखितं, पालय, पुत्रवत्सल!" एवं श्रीः अपि करुणया पूर्णा, जनार्दनं प्रति वाक्यमुवाच—"स्वदासं गारुडं, पतितं दुरिते, रक्ष।" ततः जनार्दनः नन्दिं शम्भुवाहनं प्रति वाक्यमुवाच— "नागं गारुडेन सह शम्भोः समीपं आनय। तस्य प्रसादात्, महेश्वरदर्शनात्, गारुडः स्वस्वरूपं पुनः प्राप्स्यति।