सर्वे देवाः अपि यस्य शक्तिम् न बाधितुं शक्नुवन्ति, स महाकायः महाबलः च भूगर्भे तत्र बालुकायां निहितः, विशालस्वरूपः निवसति। राक्षसः मधोः पुत्रः धुन्धु नाम्ना महादैत्यः तत्र स्थितः, लोकविनाशाय घोरं तपः आस्थितवान्। वर्षस्य अन्ते, राजन्, यदा सः श्वासं निष्वसति, तदा भूमिः तत्र कम्पते। तस्य श्वासबलात् महती धूलिः उत्पद्यते, सूर्यस्य मार्गं आवृत्य, सप्त दिनानि भूमिः कम्पमाना भवति। तस्य मुखात् च चिखलाः, धूमः, अंगारः च निष्पतन्ति, अतिवै भयङ्करम्—एतस्मात् कारणात्, प्रिय, अहम् स्वमाश्रमे तत्र स्थातुं न शक्नोमि। तं महाकायं हत्वा लोकहिताय कार्यम् साधय; यदि त्वं अद्य तम् विनाशयिष्यसि, लोकाः शान्तिं प्राप्स्यन्ति। त्वमेव, भूमिपते, तस्य वधाय समर्थः; विष्णुना पूर्वे काले मम वरः दत्तः, राजन्। यो तं घोरं महाबलिं दैत्यं हन्ति, तस्मै तेन वरदानात् त्वं स्वबलं दर्शयिष्यसि। धुन्धुः महातेजाः, अल्पबलैः न नश्यति, भूमिपते, शतयुगेषु अपि। तस्य शक्तिः अतिवै महान्, देवानाम् अपि दुष्प्राप्या। एवं महात्मना उत्तङ्केन उक्तः, राजर्षिः तस्य पुत्रं कुवलाश्वं धुन्धोः विनाशाय दत्तवान्। अहम् स्वयं शस्त्राणि निक्षिप्य स्थितः, किन्तु अयं मम पुत्रः, द्विजश्रेष्ठ, धुन्धुहन्ता भविष्यति, न संशयः। पुत्रं धुन्धुवधाय नियुक्त्वा, राजर्षिः निश्चयव्रतः पर्वतं गतः। कुवलाश्वः बलवान् शतपुत्रैः सह, द्विजश्रेष्ठाः, उत्तङ्केन सह धुन्धुविनाशाय प्रस्थितः। ततः भगवतः विष्णोः तेजसा तं प्रविष्टः, उत्तङ्कस्य आज्ञया, लोकहिताय। तस्य अगमने दिवि महती ध्वनिः उत्पन्ना—"अद्य अयं श्रीमान् धुन्धुमारः अभेद्यः भविष्यति।" देवाः दिव्यगन्धैः पुष्पैः च तं अभिषिञ्चन्, दुन्दुभयः निनदन्ति, द्विजश्रेष्ठाः। स विजयी पुत्रैः सह, अनन्तबालुकायां खनितुं आरब्धवान्, द्विजश्रेष्ठाः। तदा, ऋषयः, तस्य पुत्रैः बालुकायां खन्यमानायां, धुन्धुः तत्र निहितः पश्चिमदिशं आवृत्य दृष्टः। क्रोधात् तस्य मुखात् अग्निः निष्पतन्, लोकानिव पलटयन्, सः जलं प्रबलं स्रष्टुम् आरब्धवान्, महाप्लववत्। ऋषिश्रेष्ठ, तस्मात् तरङ्गमुद्माद्भिः शतपुत्राः दैत्येन दग्धाः, त्रयः एव शेषिताः। ततः तेजस्वी राजा धुन्धुविनाशकः महाबलिं धुन्धुं समुपेत्य अभिमुखः अभवत्। स नरपतिः योगी सन्, योगबलात् जलं ग्रहीत्वा, अग्निं जलैः शमयामास। महाकायं जलनिवासिनं दैत्यं बलात् हत्वा, राजा कार्यसिद्धः उत्तङ्कस्य समीपं गतः। उत्तङ्कः तं महात्मानं राजानं वरं दत्तवान्—अक्षयधनं, शत्रुभिः अजितं। धर्मे च सततसुखं, स्वर्गे च अनन्तनिवासं, दैत्येन हतानां पुत्राणां स्वर्गे नित्यलोकान् च दत्तवान्। तस्य पुत्रेषु त्रयः शेषिताः—दृढाश्वः ज्येष्ठः, चन्द्राश्वः कपिलाश्वः च अनुजौ। दृढाश्वस्य पुत्रः हर्याश्वः, हर्याश्वस्य पुत्रः निकुम्भः, क्षत्रियधर्मनिष्ठः। निकुम्भस्य पुत्रः संहताश्वः, युद्धकुशलः; संहताश्वस्य पुत्रौ अकृशाश्वः कृशाश्वः च। तस्य कन्या दृषद्वती नाम्ना, त्रिलोकसतां मध्ये प्रशस्ता, तस्य पुत्रः प्रसैनजित्। प्रसैनजितः गौरीं पतिव्रतां पत्नीं प्राप्तवान्; किन्तु पतिसप्तेन शप्तः, सा बाहुदा नदी अभवत्। तस्य पुत्रः महान् युवनाश्वः, नरपतिः; युवनाश्वस्य पुत्रः मान्धातृ, त्रिलोकविजयी। तस्य पत्नी चित्ररथी, शशबिन्दोः कन्या, धर्मवती बिन्दुमती, पृथिव्यां रूपे अप्रतिमा। सा पतिसंनिष्ठा, दशसहस्रभ्रातृणां ज्येष्ठा; तस्यां मान्धातृ द्वौ पुत्रौ उत्पादितवान्, द्विजश्रेष्ठाः। पुरुकुत्सः धर्मज्ञः, मुछुकुन्दः राजा; पुरुकुत्सस्य पुत्रः त्रसदस्युः, भूमिपालः। नर्मदायां तस्य पुत्रः संभूतः, संभूतस्य पुत्रः त्रिधन्वन्, शत्रुनाशकः। त्रिधन्वनस्य पुत्रः त्रैय्यरुणः, विद्वान् महाबलः; तस्य पुत्रः सत्यव्रतः, महाबलः राजकुमारः। सः दुष्टबुद्ध्या विवाहमन्त्रेषु विघ्नं कृतवान्, तेन अन्यस्य पत्नीं, विवाहिता अपि, अपहृतवान्। कामेन, बाल्येन, मोहेन, प्रमादेन, उत्साहेन, नगरजनस्य कन्यां कामात् अपहृतवान्। तस्य पापस्य कारणात्, त्रिवेद्यः पुरोहितः तं त्यक्तवान्, क्रुद्धः पुनः पुनः उक्तवान्—"निष्क्रान्तः भवतु।" एवं त्यक्तः, सः पितरं पुनः पुनः पप्रच्छ—"क्व गच्छेयम्?" पितुः उत्तरः—"अन्त्येषु वस।" एवं एषा कथा, राजवंशस्य, धुन्धुविनाशस्य, उत्तङ्कस्य, विष्णोः च महिम्नः, धर्मस्य च महत्त्वं दर्शयति।