गौतमः प्रज्ञावान् पुनः पुनः नमस्कृत्य मां जगदात्मानं पद्मासनस्थं प्रणम्य इति उवाच— "भगवन्, मया सर्वमिदं भूमण्डलं प्रदक्षिणीकृतम्; यथोचितं सर्वं त्वमेव वेत्सि, देवेश्वर।" तस्य योगबलात् ध्यानयोगेन अहं सर्वं विज्ञाय गौतमं सम्बोध्य अवदं— "एषा सुन्दरभ्रूः तुभ्यं दत्ता; प्रदक्षिणा सम्पूर्णा।" "सर्वेषां धर्माणां गूढत्वं वेदैरपि दुर्निरीक्ष्यं, विप्रश्रेष्ठ; सुरभिः अर्धसम्भूता सप्तद्वीपवती भूमिः। तस्याः भूमेः प्रदक्षिणा कृतास्ति; लिङ्गस्य प्रदक्षिणया तद्रूपं फलं प्राप्यते। तस्मात्, हे गौतम, त्वं स्थिरमना, तपस्वी, ज्ञाननिष्ठः, मम तुष्टिं प्राप्स्यसि।" "इयं कन्या, मुनिशार्दूल, मया लोकेषु श्रेष्ठा तुभ्यं दत्ता।" इत्युक्त्वा अहं अहल्यां गौतमाय ददौ, मुनिवर। तयोः विवाहकाले, यथाकालं देवा मन्दमन्दं समागत्य सर्वे प्रदक्षिणां दृष्टवन्तः। गौतमं च अहल्यां च, संयोगे हृष्टमनसौ, विलोक्य देवाः विस्मयं जग्मुः। विवाहे समाप्ते सर्वे देवा स्वर्गं ययुः; शचीपतिः इन्द्रः अपि तां दृष्ट्वा स्वर्गं गच्छति स्म। ततः प्रसन्नचित्तः अहं महात्मने गौतमाय पुण्यं ब्रह्मगिरिं सर्वकामदां शुभां ददौ। तत्र स गौतमः, मुनिवरः, अहल्यया सह प्रमुदितः वसति स्म। तस्य पुण्यकथां श्रुत्वा इन्द्रः स्वर्गे स्थित्वा चिन्तनाय युक्तः अभवत्। ततः स इन्द्रः, ब्राह्मणरूपं धारयित्वा, तं आश्रमं, तं मुनिं, तां निष्कलुषां भार्यां द्रष्टुम् आगतः। तस्य आश्रमं, भार्यां, समृद्धिं च निरीक्ष्य, दूषितचेताः इन्द्रः अहल्यां निरीक्ष्य कामवशं गतः। नात्मानं, नान्यं, न देशं, न कालं, न मुनिशापभीतिं अपश्यत्; केवलं कामेन आकृष्टः सन्। सदा ध्याननिष्ठः, स्वदेवपतित्वे गर्वितः, इन्द्रः चिन्तयामास—"कथं प्रविशेयम्? कथं स्याद् इति?" एवं ब्राह्मणरूपे स्थित्वा, अवसरं न लब्धवान्। कदाचित् स महर्षिः गौतमः प्रातःकाले विधिवत् कृत्यं कृत्वा शिष्यैः सह आश्रमात् निर्गतः; गौतमीं, विप्रान्, धान्यानि च निरीक्षितुम्। तदा इन्द्रः, मुनिश्रेष्ठः, तदवसरमवेक्ष्य, मनसि रुचिकरं कृतवान्। गौतमरूपं धारयित्वा, कामवशात्, इन्द्रः सुन्दराङ्गीं अहल्यां दृष्ट्वा ताम् इदं वचनं उवाच—"तेजसा आकृष्टः, रूपं स्मृत्वा, पथे पतितः अस्मि।" इत्युक्त्वा स स्मितपूर्वकं तस्या हस्तं गृहीत्वा अन्तः प्रविवेश। अहल्या तं न विवेचयत्; गौतम इति मन्यमाना, स्वेच्छया रममाणा, गौतमस्य शिष्यैः सह बहिर्गते काले। यदा यदा स आगच्छति, अहल्या प्रियं वदति, स्नेहपूर्वकं भाषते, गुणैः तं तोषयति। तदा महर्षिः, तां न दृष्ट्वा, आश्चर्यम् अचिन्तयत्; नारद, सर्वे तं द्वारे स्थितं मुनिं अपश्यन्। अग्निहोत्रशालायाः पालकाः, सेवकाः च, भीता विस्मिता च, महर्षिं गौतमं प्राहुः—"भगवन्, किमेतद् अद्भुतम्? त्वं बहिर्वर्तसे, अन्तश्च प्रविष्टः; प्रियतमा सह अन्तः प्रविष्टः, बहिः स्थितः च। एषा तपसः शक्तिः! नानारूपधारी त्वम्।" तद् श्रुत्वा, विस्मितः स महर्षिः अन्तः प्रविश्य पप्रच्छ—"कः अत्र, अहल्ये प्रिये? किमर्थं न भाषसे?" इत्युक्ते, अहल्या स्वप्रियं प्रति वचः अवदत्—"कस्त्वं, मुनिरूपधारी? त्वया पापं कृतम्!" इति साभीतिः शय्यायाः उत्थिता। तदा पापिष्ठः इन्द्रः, मुनिभयात्, मार्जाररूपं गृहीत्वा, प्रियाम् उद्विग्नां दृष्ट्वा, पतितां दृष्ट्वा। मुनिः क्रुद्धः ताम् उवाच—"किमेतत् प्रमादकृत्यम्?" इत्युक्त्वा, सा लज्जिता मौनवती बभूव। प्रियं अन्विष्य, मुनिः मार्जारं दृष्ट्वा पप्रच्छ—"कस्त्वम्?" स मिथ्यावदन्, "भस्मीभवामि।" अञ्जलिं कृत्वा, शचीपतिः इन्द्रः प्राह—"अहं शचीपतिः, पुरंधरः, पुरुषैः स्तुतः, तपस्विन्।" "एष पापो मयि पतितः; यथार्थं वदामि, पापरहित। महत् निन्दितं कर्म कृतवान्, मुनिवर।" "ये कामबाणैः विदारितहृदयाः, ते किं न कुर्वन्ति? क्षमस्व, करुणासिन्धो, महापापिनं माम्।" "सद्वृत्ताः, दुःखिताः अपि, कठोरं न कुर्वन्ति।" इत्युक्त्वा, मुनिः क्रोधवशात् हरिं प्रति वचः अवदत्—"भगभक्त्या कृतं पापं त्वां 'सहस्रभगं' करोतु।" क्रुद्धः पुनः उवाच—"त्वं शुष्कनदी भव।" ततः सा तं प्रसादयितुम् आरब्धवती, तं प्रसङ्गं वर्णयन्ती। "या स्त्रियोऽन्यं मनसा अपि कामयन्ते, ताः अनन्तनरके पतन्ति; तेषां पितरः अपि।" ततः प्रसन्नः स मुनिः उवाच—"मम वचः शृणु; एते साक्षिणः मम समीपं तव रूपं गृहीत्वा आगताः।" "एवं भवतु," इति पालकाः ऊचुः। सत्यवती अहल्या अपि तदन्वमुद्रत्। मुनिः ध्यानयोगेन तद् ज्ञात्वा, शान्तचित्तः, पतिव्रतायै वाक्यं प्राह।