एवं स्मरन् अहम् अत्यद्भुतं विस्मितः अभवम्। तदा चिन्तयामि—'एषा शुभमुखी केवलं गौतमाय दातव्या, अन्यस्मै न युक्ता।' तस्मात् तां तस्मै दास्यामि; किन्तु मनसि विचारयामि—अस्य यौवनेन सर्वेषां धैर्यं निश्चयः च विकम्पितः। तदा देवैः, मया, ऋषिभिः च एषा अहल्या इति नाम्ना कथिता; देवर्षीन् दृष्ट्वा अहम् तत्र घोषयामि—'यः प्रथमं पृथिवीं प्रदक्षिणं करिष्यति, तस्मै एषा दास्यते, अन्यस्मै न, यद्यपि पुनः पुनः प्रयत्नं कुर्यात्।' मम वचनं श्रुत्वा देवगणाः अहल्यार्थं पृथिवीं प्रदक्षिणं कर्तुं प्रस्थिताः। तेषां गच्छन्तीनां मध्ये, गौतमः महर्षिः अपि अहल्यायाः निमित्तं प्रयत्नं अकरोत्। तस्मिन्नेव काले, हे ब्रह्मन्, सुरभिः कामधेनुः अर्धजाता आसीत्; गौतमः तां दृष्टवान्। स्मृत्वा पृथिवी तस्याः स्वरूपा इति, ताम् प्रदक्षिणं कृत्वा, तदनन्तरं देवाधिदेवस्य लिङ्गं प्रदक्षिणीकृतवान्। उभयोः प्रदक्षिणं कृत्वा, गौतमः सर्वदेवानां कृते एकं प्रदक्षिणं अकरोत्। अन्यः कश्चन पृथिव्याः प्रदक्षिणं सम्पूर्णं कर्तुं न शशाक; एवं निश्चित्य, स ऋषिः मम समीपं आगच्छत्। प्रणम्य, प्राज्ञः गौतमः माम् उवाच—'हे पद्मासन, विश्वात्मन्, पुनः पुनः नमः।' 'हे ब्रह्मन्, अहम् पृथिवीं सर्वां प्रदक्षिणीकृतवान्; यत् युक्तं तत्र, हे देवाधिदेव, तद् त्वमेव जानासि।' योगध्यानेन अहम्, हे गौतम, अवगच्छम्, तस्मै उक्तवान्—'एषा सुशोभना तव दत्ता; प्रदक्षिणं सम्पूर्णम्।' 'धर्मः, हे ऋषिश्रेष्ठ, वेदैः अपि दुरावगमः; सुरभिः अर्धजाता सप्तद्वीपमयी पृथिवी। तस्याः प्रदक्षिणं कृतम्; लिङ्गस्य प्रदक्षिणं तेनैव फलेन समं। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन, हे गौतम, धृतिमन्, तव धैर्यं, ज्ञानं, तपः च मया प्रसन्नम्।' 'एषा कन्या, हे मुनिशार्दूल, सर्वेषु लोकेषु उत्तमा, मया तुभ्यं दत्ता।' इति उक्त्वा अहल्या गौतमाय दत्ता। विवाहे तव, देवाः समये शनैः आगत्य सर्वे प्रदक्षिणं दृष्टवन्तः। गौतमम् अहल्यां च दृष्ट्वा, तयोः संयोगेन हर्षः वर्धितः; पश्यन्तः देवाः विस्मिताः अभवन्। विवाहे समाप्ते, सर्वे देवाः स्वर्गं प्रतिनिवृत्ताः; इन्द्रः शचीपतिः तां दृष्ट्वा स्वर्गं गतः। ततः हृष्टहृदयः अहम् महात्मने गौतमाय ब्रह्मगिरिं दत्तवान्, सर्वकामप्रदां शुभाम्। तत्र, गौतमः ऋषिसत्तमः अहल्यया सह आनन्दितः; गौतमस्य पुण्यकथां श्रुत्वा, इन्द्रः स्वर्गे— तस्य आश्रमं, तं ऋषिं, तस्य निर्दोषां भार्यां द्रष्टुं, इन्द्रः ब्राह्मणरूपं धारयित्वा तत्र आगच्छत्। तस्य निवासं, भार्यां, संपदं च दृष्ट्वा, दुष्टचिन्तया इन्द्रः अहल्यां पश्यन् ताम् अपि अपश्यत्। न स्वं, न अन्यं, न स्थानं, न कालं, न ऋषिशापभीतिम् इन्द्रः कामेन आकृष्टः तदा अवगच्छत्, हे पुत्र। सदा ध्याननिष्ठः, देवेश्वर्यायां गर्वितः, शरीरं दह्यमानः, चिन्तयामास—'कथम् प्रवेशयामि? कथं स्यात्?' ब्राह्मणरूपे तिष्ठन्, अवसरं न प्राप्नोत्; एकदा महर्षिः प्रातःकर्म कृत्वा— गौतमः शिष्यैः सह आश्रमात् निर्गतः; आश्रमं, गौतमीं, ब्राह्मणान्, धान्यं च द्रष्टुं निर्गतः। श्रेष्ठः इन्द्रः तद् द्रष्टुं गतः, अवलोक्य—'एषः समयः' इति मनसि, यद् प्रियं तस्य, तत् अकरोत्। गौतमरूपं धारयित्वा, कामानुगृहीतः, इन्द्रः अहल्यां सुशरीरीं दृष्ट्वा ताम् इदं उवाच। 'तेजसा आकृष्टः, रूपं स्मृत्वा, पादे अपतन्'; इति स्मितेन, तस्याः हस्तं गृहीत्वा अन्तः प्रविष्टः। अहल्या तं नाजानत्; गौतममिव तं मत्वा यथेष्टं रममाणासीत्, गौतमः शिष्यैः सह गतः। यदा यदा आगच्छत्, अहल्या मधुरं वदति, अभिवादयति, प्रियं वचनं वदति, गुणैः तं तुष्टवती। न तां दृष्ट्वा, प्राज्ञः ऋषिः महद् आश्चर्यं चिन्तयामास; हे नारद, सर्वे ऋषिं द्वारस्थं दृष्टवन्तः। अग्निहोत्रगृहस्य रक्षकाः, सेवकाः, भयात् विस्मयात् महर्षिं गौतमं ऊचुः— 'हे भगवन्, किम् एषा अद्भुतता? त्वं बहिः अन्तः च दृश्यसे; प्रिया सह प्रविष्टः, बहिः अपि तिष्ठसि। अहो तपस्याः प्रभावः! बहूनि रूपाणि धारयसि।' इति श्रुत्वा, विस्मितः, अन्तः प्रविष्टः पप्रच्छ—'कः अत्र, हे प्रिये अहल्ये? किम् न वदसि?' ऋषिवचनं श्रुत्वा, अहल्या प्रियं प्रति उवाच— 'कः त्वम्, ऋषिरूपधारी? पापं कृतवान्!' इति उक्त्वा शय्यायाः शीघ्रं उत्थाय, भयभीता। पापी इन्द्रः ऋषिभयात् मार्जारः अभवत्; प्रियां भयभीतां, विकृतां, दूषितां च दृष्ट्वा। ऋषिः क्रुद्धः उवाच—'किम् एषा प्रमादकृत्य?' इति पतिं प्रति उक्त्वा, सा लज्जिता, न किंचित् प्रत्युवाच।