श्रुत्वा तस्याः वचनानि, देवाधिदेवः शक्रः ताम् सुन्दराङ्गीं वेश्यां सन्मान्य यथानिर्दिष्टं तस्याः कार्यं समुपदिष्टवान्। स ताम् उवाच—"हे वेश्या, त्वं मम कार्यं शीघ्रं सम्पादय; यशस्विनी भूत्वा यदा प्रतिनिवर्तिष्यसि, तदा त्वं मम शचीवत् प्रियासि।" शक्रस्य आदेशं श्रुत्वा सा वेश्या शीघ्रं दिशः सम्प्रपतति, क्षणेन यमस्य समीपं, दीप्तरूपं, आगच्छति। सौम्या वेश्या यमस्य समक्षं, दशसु दिशासु दीप्तं तं समीक्ष्य, ललितया हिङ्दोलगीत्या गायन्ती स्थितवती। तदा कालस्य मनः चञ्चलं, अस्थिरं अभवत्; यमः नेत्रौ विवृत्य, कामाग्निना पूर्णदृष्टिः अभवत्। स तया सह, शत्रुत्वमपि दृष्ट्वा, धर्मार्थं संप्रवृत्तः; ततः सा वेश्या त्वरितं विलीनत्वं प्राप्तवती, नदीरूपं अभवत्। गौतम्यां तस्याः सहायिकाभिः, गायकैः च सहागच्छ्य, सा वेश्या गीत्याः श्रवणेन, तस्य तीर्थस्य प्रभावेन, स्वर्गं समारुह्य। दिव्यरथेन सा स्वर्गं गच्छन्ती दृष्ट्वा, कालः चञ्चलनेत्रः, आश्चर्येण अभिभूतः अभवत्; तदा सूर्यः समीपं आगच्छन्, यमं इदं उवाच। "स्वं धर्मं आचर, पुत्र; त्वं भूतानां अन्तं निरीक्षस्व। वातं पश्य, सदा प्रवहन्तं, सृष्टिकर्त्रे जीवाः उत्पादयन्तं; त्रिलोक्यां जनाः विचरन्ति, पृथिवी सर्वभूतानां धारिका अस्ति।" तस्य वचनं श्रुत्वा, यमः पितुः आदेशं प्रत्युवाच। "एष कर्म दोषरहितं; अहं निश्चितं करिष्यामि। त्वं मां अत्यन्तकृरूरं कर्म कर्तुं न आदेशय।" तस्य वचनं श्रुत्वा, सूर्यः प्रत्यवदत्—"किम् यमस्य कर्तव्यं दोषयुक्तं अस्ति? किं त्वं न पश्यसि—सा वेश्या, सहायिकाभिः सह, गीत्याः श्रवणेन, गौतम्यां स्नात्वा, त्वरितं स्वर्गं प्राप्तवती?" "त्वं अत्र तीव्रं तपः कृतवान्, पुत्र; यद् अत्यन्तदुष्करम्। तस्य अन्तं न पश्यामि। अतः स्वं नगरं प्रतिनिवर्तस्व।" इत्येवम् उक्त्वा, भगवतः सूर्यः तत्र स्नात्वा स्वर्गं गतः; यमः अपि संगमे स्नात्वा स्वं नगरं प्रतिनिवर्तितः। ततः, प्राणिनां हन्ता अपि संशयं परित्यज्य, यमस्य गमनं दृष्ट्वा, यात्रायै चक्रं प्रवर्तितवान्। यत्र भगवतः गोविन्दः, वनमालया भूषितः, निवसति—यः श्रद्धया एतत् शृणोति वा पठति, तस्य सर्वापदः विनश्यन्ति, दीर्घायुः च भवति। अथ शृणु, हे मुनिश्रेष्ठ, अहल्यासंयोगतीर्थस्य कथा, यत् त्रिलोक्याः पावनं, यत्र यद् अभवत्। पूर्वं, हे मुनिपते, अहं कौतूहलात् बहून् कन्याः विविधरूपगुणसम्पन्नाः सृजितवान्। तासु मध्ये एकां उत्तमां शुभलक्षणयुतां निर्मितवान्; तां सुशोभनाङ्गीं, रूपगुणसम्पन्नां दृष्ट्वा, मम मनसि चिन्ता उत्पन्ना—"कः एतां धारयितुं समर्थः? न असुरा, न देवाः, न ऋषयः अपि।" अन्ते मम चिन्ता अभवत्—"कोऽपि धारयितुं समर्थः नास्ति, ब्राह्मणः तु धर्मप्रधानः, तपस्वी, विद्वान् च एव समर्थः।" अतः गौतमाय महर्षये, सर्वशुभलक्षणसम्पन्नाय, वेदवेदाङ्गविदुषे, तां कन्यां दत्तवान्। तं उवाच—"रक्षस्व, हे मुनिश्रेष्ठ, यावत् सा युवा भवति; युवतीं कृत्वा, धर्मसम्पन्नां, मम प्रतिनय।" एवं गौतमं उक्त्वा, तस्य कन्यां तस्मै दत्तवान्; स महर्षिः तां आदाय, तपसा शुद्धः, गृहम् अगच्छत्। स तां सम्यक् पालयित्वा, अलङ्कृत्य, अहल्यां मम समीपं अनाय। तां दृष्ट्वा, सर्वे देवाः—इन्द्रः, अग्निः, वरुणः, अन्ये च—मम प्रति पृथक् पृथक् ऊचुः—"देवाधिदेव, तां मे दत्तुम् इच्छ।" ऋषयः, साध्याः, दानवाः, यक्षाः, राक्षसाः अपि, सर्वे तत्र कन्यायाः प्राप्त्यर्थम् एकत्रिताः। विशेषतः इन्द्रस्य महान् कामः उत्पन्नः; किन्तु गौतमस्य महत्त्वं, गम्भीरता, धैर्यं च प्रकाशितम्। तद् स्मृत्वा, अहं विस्मितः अभवम्; चिन्तितवान्—"एषा शुभवदना गौतमाय दातव्या, अन्यस्य न युक्ता।" अतः तं दास्यामि; तथापि विचारितवान्—"सर्वेषां संकल्पः, धैर्यं च, अस्या युवत्याः कारणेन क्षीणम्।" तां अहल्यां देवैः, मया, ऋषिभिः च तदा नाम्ना आहुः; देवर्षीन् दृष्ट्वा, अहं तत्र घोषयामास। "यः सर्वप्रथम पृथिवीं प्रदक्षिणं करिष्यति, तस्यैव सा दास्यते, अन्यस्य न, यद्यपि पुनः पुनः प्रयत्नं कुर्यात्।" तद्वचनं श्रुत्वा, सर्वे देवगणाः अहल्यार्थं पृथिवीं प्रदक्षिणाय प्रस्थिताः। देवसंघः गत्वा, गौतमः अपि अहल्यायाः प्राप्त्यर्थं प्रयत्नं कृतवान्। तस्मिन्नेव काले, हे ब्रह्मन्, सुरभिः, कामधेनुः, अर्धव्यात्ता अभवत्; गौतमः तां दृष्ट्वा। तां स्मृत्वा, पृथिवीं तस्याः रूपम् इति ज्ञात्वा, तां प्रदक्षिणं कृतवान्, ततः देवाधिदेवस्य लिङ्गं प्रदक्षिणं कृतवान्। उभयोः प्रदक्षिणं कृत्वा, श्रेष्ठः गौतमः सर्वदेवानाम् एकं प्रदक्षिणं कृतवान्। अन्यः कोऽपि पृथिव्याः प्रदक्षिणं सम्पूर्णं कर्तुं न अशक्नोत्। एवं निश्चित्य, स ऋषिः मम समीपं आगच्छत्।