कण्वः विनीतः सन्, गङ्गां क्षुतं च पृथक् प्रणम्य संबोधितवान्। स उवाच—"हे देवी, मे मनोरथान् रम्यांश्च, धनं दीर्घायुश्च, विभवान् भोगान् मोक्षं च मयि दत्तुमर्हसि। हे गङ्गे, एतान् मयि ददातु।" एवं उक्त्वा, स द्विजश्रेष्ठः गौतम्याः, गङ्गायाः, क्षुतः च संबोधनं चकार। ततोऽब्रवीत्—"हे क्षुध्, हे तृष्णे, हे दरिद्रे, मयि मम च सन्ततिषु मा भूता; पापिष्ठानां कठिनानां च गच्छत; अत्र पुनः मा भूता।" ये जनाः क्षुधया पीड्यमानाः एतया स्तुत्या त्वां संस्तुवन्ति, तेषां दरिद्रता दुःखं च नास्ति—एषा अन्यापि वरदा। ये भक्त्या अत्र पवित्रे तीर्थे स्नानदानपारायणादिकं कुर्वन्ति, ते धनवन्तः भवन्तु। यः कश्चन एतां स्तुतिं तीर्थे वा गृहे वा पठति, तस्य दरिद्रता दुःखं च न स्यात्—एषा अपि वरदा। ततो गङ्गा क्षुध् च "एवं अस्तु" इति उक्त्वा तत्रतस्तौ निर्गत्य, कण्वः स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। तस्मात् काले तत् तीर्थं "कण्वगङ्गा" इति च "क्षुध्नाम्नि" इति च विख्यातम्, सर्वपापापहं पितृप्रीतिकरं च जातम्, हे वत्स। पुनः ब्रह्मन्, अस्ति महत्तीर्थं "चक्रतीर्थ" नाम्ना, यत्र भक्त्या स्नानं कुर्वन् पुरुषः हरिलोकं प्राप्नोति। शुक्ले एकादश्यां, हे पृथ्वीश्वर, गङ्गासंगमे उपवासस्नानं कुर्वन् नित्यं पदं लभते। पुरा तत्र यदभवत्, तद् शृणु कथयामि—अभूत् तत्र "विश्वधार" नाम वैश्यः, महाधनसम्पन्नः। तस्य चिरायुषः सुतः जातः, गुणवान् सुन्दरः क्रीडनशीलः प्रीयमाणवपुः। स पुत्रः ताभ्यां प्राणाधिकः कालान्तरे मृतः। तं दृष्ट्वा दम्पती दुःखेन पीडितौ। तदा तौ सहपुत्रे मरणं निश्चितवन्तौ, "हा पुत्र! हा क्रूरदैवेन त्वं नीतः, दुष्टविधिना नीतः," इति विलपन्तौ। "त्वं यौवनस्थोऽपि, गुणसागर, नीतः; अस्माकं च त्वं प्राणाधिकः, दुर्लभः चासि।" इति तयोः करुणं रोधनं श्रुत्वा, यमः करुणया हृत्स्नानेन स्वपुरं त्यक्त्वा शीघ्रं तत्र गच्छन्। यमः, गदावर्याः पुण्यतीरे स्थित्वा, जनार्दनं ध्यायन्, क्षिप्रं सर्वत्र जनाः जरां प्राप्तवन्तः। "कियत् पृथिव्याः, केन च सा पूर्यते? न कश्चन म्रियते; पृथिवी भाराक्रान्ता।" तदा, हे मुनिश्रेष्ठ, देवी पृथिवी शीघ्रं तत्र यत्र शत्रुनगरीजित् इन्द्रः सुरैः सह स्थितः, गच्छन्ती दृष्ट्वा, इन्द्रः प्रणम्य उवाच—"किमर्थं आगता त्वं, हे पृथिवि, किमर्थं आगच्छसि?" सा उवाच—"हे इन्द्र, अहं गुरुभारेण पीडिता, न विनाशेन; कारणं ज्ञातुं आगता अस्मि—तद् वद।" इन्द्रः प्रत्युवाच—"यदि कारणं अस्ति, तर्हि अहं जानामि, अहं हि सुराधिपः सर्वपृथिव्याः अधिपः च।" तदा पृथिवी इन्द्रवचनं श्रुत्वा शचीपतिम् उवाच—"यमः आदेशं प्राप्नुयात्, यथा स प्राणिनः निवर्तयेत्।" एतद्वचनं श्रुत्वा, हे महर्षे, सिद्धाः किन्नराश्च महेन्द्रेण शीघ्रं यमं आनयितुं नियोजिताः। तदा ते सर्वे शीघ्रं वैवस्वतपुरीं गतवन्तः, किन्तु तत्र यमं न दृष्टवन्तः; शीघ्रं प्रत्यागत्य, शक्राय निवेदितवन्तः—"न वयं यमं तत्र दृष्टवन्तः, सर्वत्र यत्नेन विचिन्वन्तः अपि।" एवं श्रुत्वा, शक्रः ततः सवितारं पप्रच्छ—"कुतः यमः इदानीं?" सविता उवाच—"हे शक्र, गदावर्याः तटे मृत्युर्देवः तपस्यति; कारणं न जानामि।" एतद् भानुवचनं श्रुत्वा, शक्रः सन्देहेन पूरितः। "हा, एषा महती भीषणा; मम सुरेश्वरता नष्टा। यदि यमः गदावर्यां तपस्यति, स दुर्विनीतः मम पदं हर्तुमिच्छति—एवमस्ति मम मतिः, हे देवाः।" एवं उक्त्वा, इन्द्रः अप्सरः गणं शीघ्रं आह्वयत्। "को वा भवतीनाम् अस्य शत्रोः दीर्घकालतपस्विनः तपोविघाताय समर्थः? शीघ्रं वदत।" शक्रवचनं श्रुत्वा, न कश्चन महर्षी प्रत्युवाच। ततः शक्रः कोपेन अप्सरः गणं उवाच—"युष्माभिः उत्तरं न दत्तम्, तर्हि वयं स्वयमेव गच्छामः। देवाः सज्जाः भवन्तु, सेनया सह शीघ्रं आगच्छन्तु। अस्य शत्रोः, स्वर्गलाभकामिनः, विनाशं करिष्यामः।" एवमुक्ते, देवसेना समुपस्थिताः। इन्द्रस्य हृदयं विज्ञाय, हरिः जगतां पातिः— चक्रपाणिः स्वचक्रं यमस्य रक्षायै प्रेषयत्; यत्र चक्रं तत्रैव परमं तीर्थं "चक्रतीर्थ" इति प्रसिद्धम्। तदा मेनका इन्द्रं सन्देहेन प्रोवाच—"हे सुरेश, न कश्चन अस्माकं कालदृष्टिं सहनं शक्नोति; तव हस्ते मृत्युः श्रेयः, यमस्य मृत्युः न।" "एषा वेश्या रूपयौवनमदेन मत्ता, वञ्चनाय अभ्यस्ता, हे भगवन्। एषा तव स्वकीयत्वं मन्यते; ताम् प्रेषय; गच्छतु।