नाभागस्य च अरिष्टस्य च द्वौ पुत्रौ वैश्यत्वे स्थितौ, ब्राह्मणत्वम् प्राप्तवन्तौ। तेषां करूषस्य वंशजाः कर्षुषाः युद्धे प्रखराः क्षत्रियत्वम् प्राप्ताः। पृषध्रः तु, गुरोः गाम् हत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठ, शापेन शूद्रत्वम् प्राप्तः। एवं नव वंशाः कीर्तिताः। ततः वैवस्वतमनोर् दुहिता, ब्राह्मणश्रेष्ठ, तथा मनोः छींकायाः इक्ष्वाकुः पुत्ररूपेण जातः। इक्ष्वाकुश्च शतं पुत्रान् आसाध्य, दानशीलतमः; तेषु विकुक्षिः ज्येष्ठः, तस्य भक्षणकर्मणः कारणात् 'विकुक्षिः' इति नाम प्राप्तम्। स धर्मविदां श्रेष्ठः आयोध्यायाः अधिपतिः अभवत्; तस्य पुत्राः शाकुनिप्रमुखाः पञ्चशतानि स्मृताः। उत्तरदिग्भ्यः चतुश्चत्वारिंशत् क्षत्रियाः, दक्षिणदिग्भ्यः अपि तथा। वशतिप्रमुखाः अन्ये अपि रक्षकाः अभवन्। इक्ष्वाकुः विकुक्षिं अष्टकयज्ञे गन्तुं आज्ञापयत्। "श्राद्धार्थं मांसम् आनय," इति तं प्रेषितवान्। विकुक्षिः मृगान् हत्वा श्राद्धाय मांसम् आनयत्; किन्तु श्राद्धकर्म न सम्पूर्णम् अभवत्। तत्र शशकं खादित्वा, ब्राह्मणाः, शशादः शिकारार्थं गतः। वसिष्ठस्य वचनेन इक्ष्वाकुः तं परित्यक्तवान्। इक्ष्वाकुश्च दिवं गतः, शशादः राज्ञः पदम् प्राप्तः। शशादस्य पुत्रः बलवान् ककुत्स्थः अभवत्। अनैनसः ककुत्स्थः, अनैनसात् पृथुः, पृथोः पुत्रः विष्तराश्वः, तस्मात् आर्द्रः जातः। आर्द्रस्य पुत्रः युवनाश्वः, तस्य पुत्रः श्रावस्तः, ब्राह्मणाः; श्रावस्तकः राजा अभवत्, येन श्रावस्ती नगरी स्थापिता। श्रावस्त्याः उत्तराधिकारी बृहदश्वः, तस्य पुत्रः कुवलाश्वः धर्मनिष्ठः राजा अभवत्। स राजा धुन्धुं हत्वा 'धुन्धुमार' इति नाम प्राप्तवान्। "धुन्धु-वधस्य सत्यं वृत्तान्तं श्रोतुम् इच्छामः," इति ब्रह्मविदः अपृच्छन्। कुवलाश्वस्य शतं पुत्रान् अभवन्, सर्वे धनुर्वेदविदः, विज्ञाननिपुणाः, बलवन्तः, दुर्जयाः। सर्वे धर्मिष्ठाः, यज्ञकर्ता, दानशीलाः च। बृहदश्वः कुवलाश्वं राज्ये अभिषिक्तवान्। राज्यलक्ष्मीम् पुत्राय समर्प्य, राजा वनम् प्रविष्टः। तत्र उत्तङ्कः मुनिः तं निर्याताय रोकितवान्। "रक्षणम् कर्तव्यम्, त्वं तत् योग्यः; अहं चिन्तायुक्तः तपः कर्तुं न शक्नोमि," इति उक्तवान्। "मम आश्रमसमीपे मरुधन्वप्रदेशे, उद्दालकाख्यः वालुकासमाकीर्णः समुद्रः अस्ति। तत्र भूमौ अधः विशालशरीरः, महाबलः, देवैर् अपि दुर्जयः, वालुकायाम् अन्तः स्थितः।" "राक्षसस्य मधोः पुत्रः धुन्धुः नाम्ना, महादैत्यः, तत्र स्थित्वा लोकनाशाय घोरं तपः आस्थाय। वर्षान्ते तस्य श्वासे भूमिः कम्पते। तस्य श्वासप्रभावात् महती धूलिः उत्पन्ना, सूर्यमार्गम् आच्छाद्य, सप्तदिनानि भूमिः कम्पते। चिता, अंगारैः, धूमेन च, अत्यन्तभीषणम्; अतः अहं तत्र आश्रमे स्थातुं न शक्नोमि।" "स महाशरीरः लोकहिताय हन्तव्यः; यदि त्वं तं हन्तुम् आज्ञापयिष्यसि, लोकाः शान्तिं यास्यन्ति। त्वमेव तं हन्तुं समर्थः; पूर्वे विष्णुना मम वरः दत्तः। यः तं महादैत्यं हन्ति, तस्मै तव तेजः प्रदर्शयिष्यसि। धुन्धुः अल्पतेजसा न शक्यः, शतयुगेष्व् अपि। तस्य शक्तिः देवैः अपि दुर्जया।" एवं उत्तङ्कमहात्मना उक्तः, राजर्षिः पुत्रं कुवलाश्वं धुन्धुविनाशाय समर्पितवान्। "अहं शस्त्राणि निक्षिप्य, एष पुत्रः धुन्धुवधाय निश्चितः," इति उक्त्वा, राजा पर्वतम् गतः। कुवलाश्वः शतपुत्रैः सहितः, उत्तङ्केन सह धुन्धुवधाय प्रययौ। ततः उत्तङ्कस्य आज्ञया, लोकहिताय, भगवन् विष्णुः कुवलाश्वं तेन तेजसा प्रविष्टवान्। तस्य निर्जित्य प्रयातस्य दिवि महान् शब्दः उत्पन्नः—"अद्य एष धुन्धुमारः अभेद्यः भविष्यति।" देवाः दिव्यगन्धैः पुष्पैः अभिषिञ्चन्, दुन्दुभयोः निनादः अभवत्। विजयी कुवलाश्वः पुत्रैः सह अनन्तवालुकां खनितुम् आरब्धवान्। तत्र ऋषयः, तस्य पुत्रैः वालुकां खनद्भिः, धुन्धुः पश्चिमदिक् आवृत्य दृष्टः। स दैत्यः क्रोधात् मुखात् अग्निं निर्गम्य, लोकान् उलटयन् इव, वारि प्रवाहितवान्, महासमुद्रस्य उद्यम इव। महामुद्रधारायाः, तीरः च, तस्य पुत्राणां शतं धुन्धुना दैत्येन दग्धम्, त्रयः एव शेषिताः।