यावत् मम स्थितिः अस्ति, तावत् तव कर्तव्यं न सम्पूर्णम्। अहम् अत्र अतिथिरूपेण प्रतिष्ठितः अस्मि, अतः मां अनुमन्यस्व, शुभे। इति उक्त्वा सा पतिव्रता पक्षिणी अग्निम् प्रदक्षिणं त्रिवारं चक्रे, चतुर्भुजं सर्वात्मानं महाविष्णुं शरणं भक्तप्रियं च स्मरन्ती। ततः 'यथेष्टं भुङ्क्ष्व' इति उक्त्वा सा अग्नौ प्रविवेश; तस्याः स्वजीवनं वह्नौ समर्पयन्त्याः दृष्ट्वा शिकारी इदं वचनम् अब्रवीत्— 'हा, मानवशरीरस्य जीवितं लज्जास्पदं—यतो मम कृते पक्षिराजः एतादृशं वीर्यकर्म अकरोत्।' इति शिकारिणा उक्ते, सा पक्षिणी तम् अभ्यभाषत— 'मां मुञ्च, आर्य, मम पतिः दूरं प्रयाति।' इति तस्याः वचनं श्रुत्वा शिकारी भीतस्सन्न् शीघ्रं तां पक्षिणीं पञ्जरात् मोचयामास। सा पतिं प्रदक्षिणीकृत्य अग्निसमीपे गायन्ती तस्य समीपम् उपाविशत्। 'एषा स्त्रीणां परमा धर्मः—पतिसहिता गमनम्। एषः पन्थाः वेदेषु विधीयते, सर्वेषु लोकेषु च पूज्यते।' इति सा अवोचत्। 'यथा यः सर्पं बलात् बिलात् निष्कर्षति, तथा पतिव्रता भार्या पतिं अनुगम्य स्वर्गं याति।' 'यावन्ति त्रयश्च अर्धकोटि रोमाणि मानवशरीरे सन्ति, तावन्ति वर्षाणि पतिसहिता भार्या स्वर्गे वसति।' सा पृथिवीं, देवतान्, गङ्गां, वृक्षांश्च प्रणम्य, सुतं सान्त्व्य, शिकारिणं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—'तव अनुग्रहेण, आर्य, एतत् मया प्राप्तम्; सुतस्य विषये मे क्षन्तव्यं, पतिसहिता स्वर्गं गच्छामि।' एवं उक्त्वा सा सती पक्षिणी होमाग्निम् प्रविवेश; तस्याः वह्नौ प्रविशन्त्याः जयशब्दाः समुत्पेतुः। आकाशे दिव्यं तेजस्वि विमानम् आदित्यसदृशं प्रादुरभवत्, तत्र तौ दिव्यदम्पती देववत् उपविष्टौ दृष्टौ। तौ हृष्टौ शिकारीं विस्मितं प्रति अवोचताम्—'आगच्छ, देवस्थानं यामः; त्वं स्वर्गस्य पन्थाः अतिथिरसि, नमोऽस्तु ते।' तौ तं दिव्यं विमानं आरोहतः दृष्ट्वा, शिकारी धनुषं निक्षिप्य, अञ्जलिं कृत्वा प्राह—'मा मां त्यजतम्, महाभाग्यवन्तौ; यो न जानाति तस्मै दातव्यम् न। अहम् अत्र अतिथिः अस्मि, प्रायश्चित्तमार्गं मे वदतम्।' तौ अवोचताम्—'गौतम्याः नदीं गच्छ, शुभमस्तु ते; तत्र पापं निवेद्य स्नानेन सर्वपापैः विमुक्तः स्याः।' 'पापमुक्तः पुनः गङ्गायां स्नात्वा अश्वमेधस्यम् पुण्यं प्राप्य पुण्यात्मा भविष्यसि।' 'गौतम्या दिव्यायां यत्र ब्रह्मा विष्णुः शिवः शम्भुश्च सन्ति, तत्र पुनः स्नात्वा मलिनं शरीरं त्यजसि।' 'दिव्यं विमानम् आरोह्य नूनं स्वर्गं गमिष्यसि।' तयोः वचनं श्रुत्वा शिकारी तथैव अकरोत्; सः दिव्यं विमानम् आरोह्य दिव्यं रूपं प्राप। दिव्यैः माल्यैः वसनैश्च भूषितः, अप्सरसां गणैः पूजितः, कपोतः कपोती च शिकारी च, त्रयः अपि गङ्गायाः प्रभावेन स्वर्गं जग्मुः। ततः प्रभृति सः पुण्यः देशः 'कपोत' इति प्रसिद्धः अभवत्; तत्र स्नानं, दानं, पितृपूजनं च क्रियते। तत्र जपः, यज्ञः, आदयः क्रियाः अनन्तं पुण्यं ददाति। तत्र कार्त्तिकेयः परमं तीर्थं 'कौमार' इति विख्यातम्; तस्य नामश्रमणमात्रेण श्रीमान् रूपवान् च भवति। यदा तारकासुरः निहतः स्वर्गे शान्तिः च अभवत्, तदा पार्वती स्नेहात् ज्येष्ठं पुत्रं कार्त्तिकेयं प्रति अवदत्— 'त्रिषु लोकेषु यथेष्टं भोगान् भुङ्क्ष्व, ये तव हृदयप्रियाः, मम आज्ञया, हृष्टचित्तः पितुः प्रसादेन च।' मातुः एवम् उक्तः विषाखः देवपत्नीभिः सह रममाणः ताः देव्या अपि तेन सह सुखम् अविन्दन्। नारद, यदा देवपत्नीः तेन उपभुज्यन्ते स्म, तदा दिवि स्थिताः देवाः कार्त्तिकेयं निरोद्धुं न अशक्नुवन्। तदा ते पार्वत्यै पुत्रस्य सम्बन्धिनः विधीन् निवेदयामासुः; सा पुनः पुनः मातृभावेन च देवैः च तं निरोद्धुम् इच्छन्ती सः शक्तिमान् न निवृत्तः। षण्मुखः स्त्रीषु आसक्तः, मातुः वचने न शृणोति; पार्वती अपि शापभीत्या भीता चिन्तयामास। मातृस्नेहेन, देवकार्यार्थं देवपत्नीः दीर्घकालं रक्षितव्याः इति पुनः पुनः विचिन्त्य, यत्र यत्र स्कन्दः रमते, तत्र तत्र सा पार्वती तस्यानुरूपं रूपं धारयित्वा तस्यैव आचारं अकरोत्। यदा षण्मुखः इन्द्रस्य वरुणस्य च पत्न्यः आह्वयत्, ताः निरीक्ष्य मातुः एव रूपं तासु अपश्यत्। सा रूपं दृष्ट्वा सः मातरं सश्रम् उपहसन्, ततोऽन्यां आह्वयत्; तत्रापि मातुः रूपं दृष्ट्वा लज्जया विवर्णः अभवत्। एवं बहुषु स्त्रीषु तद्रूपं दृष्ट्वा, जगत् मातृमयं इति ज्ञात्वा गङ्गासुतः विरक्तः अभवत्। मातुः कारणेन स्वस्य विरक्तिम् अवबुध्य, चिन्तयामास—'यदि अद्य निरुद्धोऽस्मि, तर्हि पूर्वमेव आरब्धम्।