प्रजापतिः कदाचित् जलोत्पन्नानां सन्ततिं सृष्टुम् आरब्धवान्, तदा सृष्टाः प्रजाः न ववृद्धिरे। तदा सः स्वं शरीरं द्विधा विभज्य, अर्धेन पुरुषः अभवत्, अर्धेन स्त्री। तस्यां स्त्रियाम् द्विविधाः प्रजाः उत्पादिताः। सः महिम्ना दिवं पृथिवीं च व्याप्य स्थितवान्। विष्णुना विराट् सृष्टः, तेन च पुरुषः उत्पन्नः। तं पुरुषं मनुं विद्धि; तस्य कालः मन्वन्तरं इति कथ्यते। द्वितीयः तु मनसो जातस्य मनोः अन्तरालः उच्यते। सः बलवान् विराजः, ऐश्वर्ययुक्तः पुरुषः, प्रजाः सृष्टवान्। तस्य प्रजा नारायणस्य सृष्टेः जाता, न च गर्भात् अभवन्। यः एषा आदिसृष्टिः वेत्ति, स दीर्घायुष्मान्, यशस्वी, पुण्यसन्ततिः च भवति, यं यं भावं इच्छति, तम् अवाप्नोति। एवं सृष्ट्वा प्रजाः, प्रजापतिः आपवः, शतरूपां पत्नीम् अवाप्तवान्, या गर्भजन्मना न जाताऽभूत्। आपवस्य महिम्ना, यो दिवं व्याप्य स्थितवान्, शतरूपा धर्मेणैव जाता। सा दशवर्षसहस्रं घोरं तपः कृत्वा, तं तपसा दीप्तं पुरुषं पतिं स्वीकृतवती। सः स्वयम्भूः पुरुषः, ऋषयः, मनुरिति कथ्यते; तस्य एकोनसप्ततिः युगानि मन्वन्तरम् इति प्रसिद्धानि। विराजात् पुरुषात् शतरूपा वीरं सुषुवे; वीरात् काम्या जाता, काम्यायाः प्रियव्रतः उत्तानपादश्च। काम्या, कन्याश्रेष्ठा, कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्री; काम्यायाः चत्वारः पुत्राः—सम्राट्, कुक्षिः, विराट्, प्रभुः। अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादं पुत्रं चकार; उत्तानपादात् सुनृता चत्वारः पुत्रान् अजनि। सुनृता धर्मस्य कन्या, सुमध्यमा, अश्वमेधेन जाता, सा शुभा ध्रुवस्य माता अभवत्। उत्तानपादः प्रजापतिः सुनृतायां ध्रुवं, कीर्तिमन्तं, आयुष्मन्तं, वसुम् अपि उत्पादितवान्। ध्रुवः, द्विजाः, त्रिसहस्रं दिव्यवर्षाणि घोरं तपः कृत्वा, महद्यशः इच्छन् स्थितवान्। तस्मै ब्रह्मा तुष्टः स्वतुल्यं स्थानं दत्तवान्—सप्तर्षिभ्यः पुरतः अचलं पदं। तस्य गौरवम्, ऐश्वर्यं, महत्त्वं च दृष्ट्वा, देवदानवाचार्यः उशना पूर्वं श्लोकमिदं उक्तवान्—“तपसः सामर्थ्यम्! विद्या च! अद्भुतम्! अद्य ध्रुवं पुरः कृत्वा सप्तर्षयः तिष्ठन्ति।” ध्रुवात् श्लिष्टिः भव्यम् च जातौ; श्लिष्टेः सुच्छाया पञ्च निर्मलान् पुत्रान् अजनि। रिपुः, रिपुंजयः, वीरः, वृकलः, वृकतेजाः—एते; बृहती रिपोः चक्षुषं सर्वतोदीप्तं सुषुवे। सा पुष्करिण्यां चाक्षुषं मनुं प्रसूता, या वीरण्यस्य पत्नी, प्रजापतेः पुत्रस्य महात्मनः। वैराजप्रजापतेः कन्यायां नड्वलायां दश बलिनः पुत्राः मनवे जाताः। कुत्सः, पुरुः, शतद्युम्नः, तपस्वी, सत्यवाक्, कविः, अग्निष्टुत्, अतिरात्रः, सुद्युम्नः—एते नव; अभिमन्युः दशमः, महाबलः, नड्वलायां जातः। पुरोः षट् पुत्राः आग्नेय्यां जाताः, यशस्विनः। अङ्गात् सुमनाः, स्वातिः, क्रतुः, अङ्गिराः, मयः; अङ्गात् एव वेणः, सूनितायाः एकः एव पुत्रः, जातः। वेणस्य दुष्कृत्येन महत् कोपः अभवत्; जनानां हिताय, ऋषयः तस्य दक्षिणबाहुं मन्थितवन्तः। वेणस्य बाहुं मन्थयन्तः, महाबलवान् राजा उत्पन्नः; तम् दृष्ट्वा ऋषयः हृष्टाः ऊचुः—“अत्र एव जनाः।” सः महाकृत्यः, महायशस्वी च भविष्यति; धनुष्कवचधारी, ज्वलनदीप्तिसमः जातः। पृथुः, वेणस्य पुत्रः, राजवंशे जातः, पृथिवीं रक्षितवान्; सः आद्यः नृपतिः, राजसूयेन अभिषिक्तः। तस्मात् सुतः, सूतः, मागधः च, उत्पन्नौ; तेन, मुनिश्रेष्ठ, पृथिवी धेनु रूपेण कृष्यर्थं दुहिता। भूतानां जीविकाम् इच्छन्तः, देवाः, मुनिगणाः, पितरः, दानवाः, गन्धर्वाः, अप्सरसां समूहः, सर्पाः, साधवः, ओषधयः, पर्वताः च—एते पृथिवीं स्वस्वपात्रेण दुहन्ति स्म। सा पृथिवी यथाकामं पयः दत्तवती, तेनैव ते जीवितं प्राप्नुवन्। पृथोः द्वौ पुत्रौ जातौ, धर्मिष्ठौ, यज्ञान्ते लीयमानौ। शिखण्डिनी अन्तर्धानात् हविर्धानं सुषुवे; हविर्धानात् आग्नेयी षट् पुत्रान् धिषणं नाम्ना अजनि। प्राचीनबर्हिः, शुक्रः, गयः, कृष्णः, व्रजाजिनः—एते; प्राचीनबर्हिः पुण्यात्मा, महाप्रजापतिः अभवत्। मुनिश्रेष्ठ, हविर्धानात् ये जाताः, तैः जनाः पोषिताः; पुण्यात्मा प्राचीनबर्हिः पृथिव्यां चरन्तां अधिपः अभवत्। सः प्रभुः सागरतनयां पत्नीं स्वीकृतवान्; महत्तपः समाप्त्याः सवर्णायां प्रजापतिः जातः। सवर्णात्, सागरजायाम्, प्राचीनबर्हिः दश पुत्रान् अलभत, ये सर्वे प्रचेतसः नाम्ना, धनुर्वेदविदः। ते, अव्यभिचारिणं धर्मं आस्थाय, दशवर्षसहस्रं महत्तपः कृत्वा, सागरजलनिधौ शय्यां कृतवन्तः।