त्रैलोक्यहिताय त्वया यदिदं वरं याचितं, तस्य समापनानन्तरं भगवती त्वया स्वार्थायापि निर्भयमवरं वृणीष्वेति भगवाञ्छंभुः सस्मितं प्राह। ततो देवीमिदं स्तोत्रेण ये भक्ताः स्तुवन्ति, तेषां सर्वाभीष्टसंपदं प्रदास्यामि—एषः वरः मया दत्तः। एवं संबोधितः सुराधिपतिः प्रसन्नचित्तः पुनः प्राह—‘अन्यं वरं मत्तोऽपि निर्भयः वृणीष्व।’ एवं वचनेन हृष्टः गौतमः शङ्करं प्रत्युवाच—‘हे विश्वनाथ, या देवी तव जटासु निलयमुपगता, या लोकपावनी तव प्रिया, सा ब्रह्मगिरौ विमुक्ता भवतु।’ यावत्सा सर्वतीर्थसरस्वती सागरं प्रति प्रवहति, तावत्सम्प्राप्तं स्नानमात्रेण मनोवाक्कायसमुत्थं ब्रह्महत्यादिपापं सर्वं नश्यतु, विशेषतः चन्द्रसूर्यग्रहणेषु, संक्रान्तिषु, विषुवेषु च। यत्पुण्यं तीर्थेषु संक्रान्त्यादिषु वा अन्येषु पुण्यक्षेत्रेषु लभ्यते, तत्स्मरणमात्रेणास्या देवीः पुण्यं सम्प्राप्येत, हे हर। कृतयुगे तपः प्रशस्तं, त्रेतायां यज्ञः, द्वापरे यज्ञदानयोः, कलौ तु दानमेव। सर्वेषां युगानां धर्माः प्रदेशानां च धर्माः प्रतिष्ठिताः; यत्र यत्र युगप्रयुक्तं देशकालानुकूलं धर्मं आचरितव्यं। यत्र क्वापि स्नानदानादिसंयमेन यत्पुण्यं लभ्यते, तत्तदिह स्मरणमात्रेणैव सम्प्राप्येत, हे हर। या नदी सागरगमनमार्गे यत्र यत्र प्रवहति, तत्र तत्र त्वं सन्निहितः भव—एष एव वरः प्रदीयताम्। दशयोजनाधिके देशे, तत्र तत्र, पातकिनः अपि, तेषां पितरश्च, हे शिव, ये स्नानाय आगच्छन्ति, ये च स्नानमध्येमृत्युमुपयान्ति, ते सर्वे मोक्षं लभेरन्। स्वर्गे, भुवि, पाताले च ये सर्वे तीर्थराजाः, एषा नदी तेषां सर्वेषां श्रेयसी; पर्याप्तं, हे शम्भो, नमस्ते। एवं गौतमवचनं श्रुत्वा शिवः प्रत्युवाच—‘एवं भवतु। न कदापि न भविष्यति चास्मात् तीर्थात् श्रेयः।’ सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदप्रतिष्ठितं, गौतमी सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठा—इत्येवमुक्त्वा भगवान् अन्तर्धानमगात्। ततः लोकेश्वर्याः प्रस्थितायाः पश्चात्, तस्याः आज्ञया, गौतमः तेजसा युक्तः, तां पावनीं नदीं जटासु समुद्धृत्य, देवराजैः परिवृतः, ब्रह्मगिरिं प्रविवेश। तत्र गौतमस्य आगमने, नारदेन च जटाः समुद्धृताः, तदा पुष्पवृष्टिः अभवत्, देवाधिपतयः च समागच्छन्। महर्षयः पुण्यशीलाः, ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च, तं ब्राह्मणश्रेष्ठं जयशब्दैः सन्मानं चक्रुः। महेश्वरस्य जटाभ्यः गङ्गां समुद्धृत्य, गौतमः ब्रह्मतीर्थं समुपेत्य, किं तत्र पर्वते अकरोत्? स तां शुद्धां गङ्गां गृहीत्वा, एकचित्तः, देवगन्धर्वैः पर्वतानिवासिभिश्च पूजितः अभवत्। जटाः पर्वतशिखरे स्थापयित्वा, त्रिनेत्रं ईश्वरं स्मृत्वा, द्विजश्रेष्ठः गौतमः अञ्जलिं कृत्वा गङ्गां प्राह—‘कामदायिनि, त्रिनेत्रजटाजननि, क्षमस्व माता! शान्तस्वभावा त्वं सुखेन गच्छ, हितं कुरु।’ एवं गौतमेन संबोधिता, दिव्यरूपधारिणी, दिव्यगन्धमाल्यलेपना गङ्गा, गौतमं प्राह—‘किं स्वर्गं गच्छामि, कुम्भं वा, पातालं वा? त्वं सत्यमेव वदसि।’ एवं गौतमः प्रत्युवाच—‘त्रैलोक्यहिताय शम्भुना त्वं याचिता दत्ता च—एवं नान्यथा भवतु।’ तस्य वचनं श्रुत्वा गङ्गा तद्वाक्यं स्वीकृत्य, त्रीणि रूपाणि विभज्य, स्वर्गं पृथिवीं पातालं च जगाम। स्वर्गे चतुर्धा, पृथिव्याम् सप्तधा, पाताले चतुर्धा—एवं पञ्चदशधा सा बभूव। सर्वत्र सा सर्वभूतसाररूपा, सर्वपापकृत्, सर्वकामप्रदा, नित्यश्च—एवं वेदेषु स्तूयते। मर्त्याः केवलं पृथिव्यां यां रूपां पश्यन्ति, न तु या पातालं गता, नापि या स्वर्गं गता, तां मूढचित्ताः पश्यन्ति। यावत्सा देवी सागरं प्रति प्रवहति, तावत्सा दिव्या मन्यते; गौतमेन विमुक्ता सा पूर्वसागरं प्रति प्रस्थितवती। ततः गौतमः मुनिशार्दूलः, दिव्यर्षिभिः पूजितां जगन्मातरं प्रदक्षिणं कृत्वा, पूर्वं त्रिनेत्रं देवेशं पूजयित्वा, उभयतीरे स्नातुं निश्चितवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, स्मरणमात्रेण, करुणासिन्धुः तत्रैव प्रादुरभवत्। स शर्वं पप्रच्छ—‘कथं तत्र स्नानं सिध्येत्?’ स अञ्जलिं कृत्वा, भक्त्या नम्रः, श्रद्धया युक्तः, त्रिनेत्रं देवमुवाच—‘देवदेव महेश्वर, तीर्थस्नानविधिं विस्तरेण मे कथय, सर्वलोकहिताय।’ महेश्वरः प्रत्युवाच—‘महामुने, शृणु, गोदावरीतीर्थस्य संपूर्णं विधिं वक्ष्यामि। प्रथमं नान्दीमुखं कृत्वा शरीरं शुद्धयेत्। ब्राह्मणान् भोजयित्वा तेषां अनुमतिं लभित्वा, ब्रह्मचर्येण, पतितसंसर्गं वर्जयित्वा, स्नानं कुर्यात्। यस्य हस्तपादमनः संयतं, ज्ञानतपःकीर्तियुक्तः सन्, स पूर्णं तीर्थफलमवाप्नोति।