शास्त्राणि, हरस्य ऐश्वर्यं, जगच्च सम्यग्विचार्य, सा पुण्यकर्माणि कृत्वा, भोगांश्च समनुभूय, इयं सदाशिवस्य महिमा इति कीर्त्यते। सर्वेषां क्रियाणां, कर्तॄणां, करणानां, साधनानां च, वैदिकानां लौकिकानां च, यत् परमं श्रेष्ठं प्रियतमं च, तदेव अनादिकर्तुः सिद्धिः इति कथ्यते। परं ब्रह्म, श्रेष्ठं तत्त्वं, पूज्यसारं, येन प्राप्ते योगिनः पुनर्न निवार्तन्ते, तं चिन्तयन्—स एव उमापतिः, मोक्षदः इति ज्ञायते। यथा शम्भुः अनन्तमायया जगद्धिताय रूपाणि धारयति, तथा त्वं अपि, अम्बे, तस्य संयोगानुसारं पतिव्रतारूपं धारयसि। एवं स्तुवतः तस्य पुरतः प्रादुरासीत् श्रीवृषध्वजः, उमया सह, गणेशादिभिः परिवृतः। साक्षात् समागतः शम्भुः तं सौम्यया वाचा अभ्यभाषत। "किं ते दातव्यम्, गौतम? तव भक्त्या, स्तुत्या, पुण्यव्रतैश्च तुष्टोऽहम्। यत् इच्छसि, देवदुर्लभमपि, तत् वरय।" इत्युक्ते जगन्नाथस्य वचनेन, गौतमः वाक्यकुशलः, हर्षाश्रुपूर्णतनुः, मनसा विचिन्त्य, "हा भाग्यं! हा धर्मः! हा ब्राह्मणपूजा! हा विश्वचेष्टा! हा विधात्र्! नमोऽस्तु ते!" इति सस्मार। सः पुनरुवाच—"या भगवन्, तव जटासु स्थितं, देवैः पूजितां, कल्याणीं गङ्गां मे दत्तुमर्हसि। यदि प्रसन्नोऽसि, त्रैवेद्यनिवास, नमोऽस्तु ते!" तदा भगवानुवाच—"त्रैलोक्यहितायेदं त्वया याचितम्; स्वार्थायापि निर्भयः वरं वरय।" पुनः, "ये भक्ताः त्वां एषा स्तोत्रेण स्तुवन्ति, तेषां सर्वाभीष्टसंपदः सिध्यन्ति—एष वरः दत्तः।" इति उवाच। पुनः देवेशः तं तुष्टः प्राह—"अन्यानपि वरान् मत्तः निर्भयः वरय।" इत्युक्ते, हृष्टः गौतमः शंकरं प्रति उवाच—"भगवन्, या देवी तव जटासु स्थित्वा लोकपावनी प्रियतमा च, सा ब्रह्मगिरौ विमोच्यताम्। या सर्वतीर्थसारभूता, सा यावत्समुद्रं वहति, तावत् ब्रह्महत्यादिपापानि, मनसा वाचा कायेन वा कृतानि, केवलस्नानेन नश्यन्तु, विशेषतः चन्द्रसूर्यग्रहणेषु, संक्रान्तिषु, विषुवेषु च।" "यद् पुण्यं तीर्थेषु संक्रान्त्यादिषु, अन्येषु वा पुण्यस्थलेषु लभ्यते, तत् स्मरणमात्रेणास्याः स्यात्, हे हर। कृतयुगे तपः, त्रेतायां यज्ञः, द्वापरे यज्ञदानं, कलौ तु दानमेव श्रेष्ठम्। सर्वे युगधर्माः देशधर्माश्च संस्थिताः; यथायोग्यं देशकालधर्मः पालनीयः। यत्र स्नानदाननियमादिना पुण्यं लभ्यते, तत्र स्मरणमात्रेणास्याः पुण्यलाभः स्यात्।" "यत्र यत्र सा नदी समुद्रगमनाय प्रवहति, तत्र तत्र त्वं उपस्थितो भव—एष मे वरः। तस्याः प्रवाहात् दशयोजनपर्यन्तं, तत्र स्नातृणां, पापकृतामपि, स्वजनानां च, मृत्युना मध्ये पतितानां च, मुक्तिः स्यात्। स्वर्गे, पृथिव्यां, पाताले च ये तीर्थानि, तेषां समस्तानामपि एषा तीर्थराजा—शम्भो, नमोऽस्तु ते।" एवं गौतमस्य वाक्यं श्रुत्वा, शिवः प्रत्युवाच—"एवं भवतु। न कदापि, न भविष्यति वा, एतस्मात् श्रेष्ठं तीर्थम्।" "सत्यं सत्यं पुनः सत्यं, वेदप्रतिपादितम्, गौतमी सर्वतीर्थेषु पवित्रतमा" इत्युक्त्वा, भगवान् अन्तर्धानमगात्। ततः, जगतां वन्दितः स भगवान् गच्छति स्म, तस्या आज्ञया, गौतमः तेजस्वी, तां पुण्यनदीं जटाजालात् गृहित्वा, देवैः परिवृतः, ब्रह्मगिरिं प्रविवेश। तत्र गौतमस्य आगमने, नारदेन जटाग्रहेण, पुष्पवृष्टिः अभवत्, सुरेश्वराः च संमिलिताः। ऋषयः पुण्यशीलाः, ब्राह्मणक्षत्रियाश्च, तम् विजयस्वरैः गौतमं सम्मानितवन्तः। महेश्वरस्य जटाजालात् गङ्गां गृहीत्वा, गौतमः ब्रह्मतीर्थं समागच्छत्। ततः किं चकार पर्वते? सः गङ्गां शुद्धां, एकचित्तः, देवगन्धर्वैः, पर्वतनिवासिभिश्च पूजितः। स जटाजालं पर्वतशिखरे स्थापयित्वा, त्रिनेत्रं स्मरन्, स द्विजश्रेष्ठः, अञ्जलिं कृत्वा गङ्गाम् उवाच— "कामदायिनि, त्रिनेत्रजटासंभूते, क्षमस्व, अम्ब! शान्ते, सुखेन गच्छ, हितं कुरु।" इति। तदा गौतमवचनेन, दिव्यरूपधारिणी, दिव्यमाल्याङ्गरागयुक्ता, सा देवी गङ्गा गौतमं प्राह— "स्वर्गं गच्छामि, कुम्भं वा, पातालं वा गच्छामि? त्वं सत्यम् उक्तवान्। त्रैलोक्यहिताय शम्भुना याचिता दत्ता चास्मि, अन्यथा न भवतु।" इति। गौतमस्य वचनश्रवणात्, गङ्गा तं ब्राह्मणस्य वाक्यं स्वीकृत्य, त्रिधा विभज्य, स्वर्गं, पृथिवीं, पातालं च जगाम। स्वर्गे चतुर्धा, पृथिव्यां सप्तधा, पाताले चतुर्धा सा अभवत्; एवं पञ्चदशरूपा अभवत्। सर्वत्र सा सर्वभूतसाररूपिणी, सर्वपापनाशिनी, सर्वकामप्रदा, नित्यत्वेन वेदेषु स्तूयते।