शम्भुः यज्ञकर्ता, यज्ञः, सर्वोपायः, ऋत्विक्स्थानं, फलस्थानं, कालः च एकः परमसत्त्वः इति कथ्यते। तस्य शरीरं यज्ञाङ्गैः संयुतं इति विद्वांसः वदन्ति। स एव कर्ता, दाता, प्रतिज्ञाता, दानं, सर्वज्ञः साक्षी, परमपुरुषः, सर्वात्मनि स्थितः, परमसत्त्वः—सर्वं स एव। शब्दविलासस्य किम् आवश्यकम्? स न वेदैर् न गुरुभिः न बुद्ध्या नान्यैः साधनैः प्रतिष्ठितः। अजः, अप्रमेयः, शिवशब्देन निर्दिष्टः। तं प्रभुं सत्यम् नमामि। एकदा शिवः स्वस्य अद्वितीयं स्वरूपं—स्वस्य ‘मम’ ‘न मम’ इति सम्पत्तिं—अवलोक्य, तत्क्षणमेव अगम्यः, अचिन्त्यशक्तिः, अनेकविश्वमूर्तिः अभवत्। तस्य सत्त्ववृद्ध्या, सर्वसत्त्वेषु, सा स्वकारणस्य कारणरूपेण स्थिताऽभवत्। नित्याऽशुभा, सर्वलक्षणयुक्ता वा लक्षणातीताऽपि, सा विश्वनिर्मातुः शक्तिः। सृष्टिः, स्थितिः, अन्नवृद्धिः, प्राणिनां लयः—एतानि नित्यविधायमानानि तस्याः एव। हरप्रियायाः किमपि असम्भवम् नास्ति। यस्याः कृते जनाः अन्नं, धनं, प्राणान् ददति, तपः धर्मं च कुर्वन्ति—सा एव जगदम्बा, जगदुत्पत्तिकरणी, सोमप्रियाऽतीव यशस्विनी। यां इन्द्रः अपि द्रष्टुम् इच्छति, यस्याः नाम्ना शुभत्वं लभ्यते, या विश्वं व्याप्य शुद्धिं ददाति—सा सदा सोमः, सोमतुल्यरूपा। यस्मात् कृपया ब्रह्मणः सर्वेषां च प्राणिनां, चलाचलानां, बुद्धिः, इन्द्रियाणि, चेतना, सुखं च फलं प्राप्नुवन्ति—सा वागीश्वरी, सुन्दरी, जगद्गुरुप्रिया। यदि चतुर्मुखब्रह्मणः मनः अपवित्रम्, अन्येषां किम्? अतः माताः गङ्गा विविधैः उपायैः जगत् शुद्ध्यर्थं अवतरणं कृतवती। शास्त्राणि, हरस्य ऐश्वर्यं, विश्वं च सर्वसाधनैः विचिन्त्य, सा धर्मकार्याणि कृत्वा, सुखानि च उपभुक्तवती—एषा सदा शिवस्य महिमा। सर्वकर्मणां, कर्तृणां, साधनानां, उपायानां, वेदप्रणीतानां लौकिकानां वा, यद् उत्तमं, श्रेष्ठं, प्रियतमं, तद् आदिकर्तुः सिद्धिः इति कथ्यते। यो योगी परमं श्रेष्ठं ब्रह्म ध्यानं कृत्वा, पूज्यं तत्त्वं, तद् प्राप्त्वा मोक्षं लभते, पुनः न प्रतिनिवर्तते—स उमापतिः, मोक्षदः। यथा शम्भुः अनन्तमायया लोकहिताय रूपाणि धारयति, तथा त्वं अपि, मातः, तस्य योगेन, पतिव्रता स्थितिं धारयसि। एवं स्तुवन्, तस्य पुरतः वृषध्वजः, उमया सह, गणेशादिभिः परिवृतः, प्रकटितः। स्वयं शम्भुः समीपम् आगत्य, अनुग्रहपूर्वकं तम् उक्तवान्—“किम् ते ददामि, गौतम? तव भक्त्या, स्तुत्या, शुभव्रतैः अहम् तुष्टः। यत् इच्छसि, देवदुर्लभं अपि, तत् वृणीष्व।” विश्वनाथस्य वचनं श्रुत्वा, गौतमः, वाक्यविशारदः, हर्षाश्रुपरिपूर्णशरीरः, गम्भीरं चिन्तयामास। “हा भाग्यं! हा धर्मः! हा ब्राह्मणपूजा! हा अद्भुतं जगद्व्यवहारः! हा विधाता, नमस्ते!” “यां तव जटासु स्थितां, देवैः पूजितां, शुभां गङ्गां मे दत्तुम् इच्छसि। यदि त्वं तुष्टः, देवाधिदेव, त्रिवेदालय, नमस्ते!” तस्य त्रीणां लोकानां हिताय एषा याचिता; अधुना तव कृते, निर्भयः, वरं याच। ये भक्ताः एतया स्तुत्या देवीं स्तुवन्ति, सर्वं कामं लभन्ते—एषः वरः मया दत्तः। एवं उक्त्वा, देवाधिदेवः तुष्टः पुनः उक्तवान्—“अन्यं वरं मम याच, निर्भयः।” गौतमः हर्षपूर्णः, शङ्करं प्रति उक्तवान्— “विश्वनाथ, एषा देवी, यः तव जटासु स्थिताऽपि, लोकशुद्धिकरणी, तव प्रिया, ब्रह्मगिरौ विमोचय। या सर्वतीर्थसारः, सागरं प्रति प्रवहति, तावद् कालं, मनः, वचनं, कायेन, ब्रह्महत्यादि पापानि, केवलं स्नानेन, विशेषतः ग्रहणेषु, सूर्यचन्द्रग्रहणेषु, उत्तरायणदक्षिणायनसंक्रान्तिषु, विषुवेषु, सर्वथा विनश्यन्तु। यत्र यत्र तीर्थेषु, संक्रान्तौ, अन्यत्र वा, पुण्यं लभ्यते, तस्य स्मरणमात्रेण तद् पुण्यं भवतु, हे हर। कृतयुगे तपः, त्रेतायां यज्ञः, द्वापरे यज्ञः दानं च, कलियुगे केवलं दानं—एषा धर्मः। सर्वयुगधर्माः, देशधर्माः, स्थानकालानुसारः धर्मः पालनियः। अन्यत्र स्नानदाननियमैः यद् पुण्यं लभ्यते, तस्य स्मरणमात्रेण अत्र तद् पुण्यं भवतु, हे हर। यत्र यत्र सा नदी सागरं प्रति प्रवहति, तत्र तत्र त्वं उपस्थितः भव—एषा वरः दत्तः। गङ्गायाः उपरि दशयोजनपर्यन्तं, तत्र सर्वे, महापापिनः अपि, तेषां पितरः अपि, स्नानाय आगच्छन्ति, स्नानान्तरे मृताः अपि, मोक्षं लभन्तु। स्वर्गभूमिपातालतीर्थानि सर्वाणि, एषा तीर्थः सर्वेषां श्रेष्ठः; पर्याप्तम्, शम्भो, नमस्ते। गौतमस्य वचनं श्रुत्वा, शिवः उक्तवान्—“तथास्तु। न कदापि, न भविष्यति, एतत् तीर्थात् श्रेष्ठं अन्यत्।” सत्यं, सत्यं, पुनः सत्यं, वेदेन स्थापितम्—गौतमी सर्वतीर्थेषु पवित्रतमाऽस्ति—इति उक्त्वा, स अन्तर्धानम् गतः। ततः, लोकपूजितः प्रभुः गच्छन्, तस्य आज्ञया, गौतमः, शक्तिसम्पन्नः, देवैः परिवृतः, जटासु स्थितां गङ्गां गृहित्वा, ब्रह्मगिरिं प्रविष्टः। गौतमस्य आगमनसमये, नारदेन जटाः गृहित्वा, तत्र पुष्पवृष्टिः अभवत्, देवाधिदेवाः समागच्छन्। महर्षयः, पुण्यशाली ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः च, तं ब्राह्मणं जयध्वनिभिः सम्मानितवन्तः।