सर्वे ते ब्राह्मणाः एकत्र समागत्य, गौतमः महर्षिः भगवन्तं विघ्नेश्वरं शरणं प्राप्य, नम्रभावेन उक्तवान् – “त्वमेव मे शरणं, त्वं मां शुद्धिं कर्तुमर्हसि।” ततः ब्राह्मणसमूहस्य मध्ये, भगवतः विघ्नेश्वरस्य वचः श्रुत्वा, स ब्राह्मणैः परिवृतः, उवाच – “सापि तत्र न म्रियते न जीवति; महान् एष संदेहः – प्रायश्चित्तं वा, मार्गः वा, किम् वक्तुं शक्यते?” पुनः गौतमः उत्तमः ऋषिः प्रष्टुम् आरभत – “कथा गाः पुनरुत्थानं करिष्यति? अस्मिन् विषयेषु किम् प्रायश्चित्तं? त्वं तद् विज्ञापय; अहम् सर्वं निष्कर्षेण करिष्यामि।” तदानीं सर्वे ब्राह्मणाः मिलित्वा, “यो बुद्धिमान् अस्माकं मध्ये तद् निर्णेतुम् समर्थः, तस्य वचनं प्रमाणं भविष्यति,” इति गौतमम् उक्तवन्तः। तदा ब्राह्मणैः तथा गौतमेन च प्रेरितः, विघ्नेश्वरः ब्रह्मरूपधारी, सर्वेभ्यः इदं वचनम् उवाच – “सर्वेषां सम्मतौ, अहम् सत्यं वदामि; मुनयः तथा गौतमः अपि, मम वचनं अनुमोदन्तु।” सः पुनः उवाच – “महाशिवस्य जटासु, ब्रह्मकलशात् उत्पन्नं जलं, यद् अव्यक्तजनकं, तद् निवसति – इति श्रुतम्। तत् शीघ्रं तपसा संयमेन च आनय; तेन भूमौ शरणागतां गौः स्नाप्यताम्। तदनन्तरं वयं सर्वे पूर्ववत् तव गृहे स्थितुं शक्नुमः।” एवं ब्रह्मणां सभायाम् ब्रह्मणांनाथेन उक्ते, पुष्पवृष्टिः अभवत्, जयध्वनयः वर्धिताः। तदा गौतमः अञ्जलिं कृत्वा, नम्रः, इदं वचनम् उवाच – “तपःशक्त्या, देवैः ब्रह्मणा च अनुग्रहात्, तथा त्वत्कृपया, मम संकल्पः सफलः भवतु।” ब्राह्मणाः “एवम् अस्तु” इति उक्त्वा, तं श्रेष्ठं मुनिं अभिवाद्य, स्वस्थानानि गताः, अन्नपानसमृद्धाः। तेषां ब्राह्मणानां गत्वा, गणाध्यक्षः, भ्रात्रा जयया सह, कृतकृत्यः, हृष्टः, स्वस्थानं जगाम। ब्राह्मणसमूहस्य गणाध्यक्षस्य च निर्गमने, गौतमः अपि, तपसा पापविमुक्तः, निवृत्तः। सः तदर्थं पुनः पुनः मनसि चिन्तयामास – “किम् एष मम स्थितिः?” इत्येव ज्ञानात् तत्त्वं अवगच्छत्। सः निश्चयमकरोत् – “एष देवकारणम्, स्वपापनिवृत्तिः, लोकहितम्, शम्भोः प्रसादनं, तथा उमायाः प्रसादनं, गङ्गायाः आह्वानं – इदं सर्वं मम शुभतमं; मम किल पापं नास्ति।” एवं मनसा ध्यायन्, द्विजश्रेष्ठः अत्यन्तं तुष्टः अभवत्, जगतांनाथं त्रिनेत्रं वृषध्वजं पूजयामास। सः निश्चयेन उक्तवान् – “नदीश्रेष्ठां आनयिष्यामि; गिरिजा मम सहधर्मिणी, जगज्जननी, या महेश्वरस्य जटासु वसति, सा मयि तुष्टा भवतु।” एवं निश्चित्य, गौतमः महर्षिः, देवैः पूजितं, महाबाहोः कैलासं, प्रियया ब्रह्मगणैः सह अगच्छत्। कैलासशिखरं प्राप्त्वा, गौतमः महर्षिः किम् अकरोत्? तपः कृतवान् वा, उत्तमं स्तोत्रं रचयामास वा? पर्वतम् गत्वा, गौतमः मौनं स्थापयित्वा, कुशासनं विस्तार्य, कैलासे शान्तः, बुद्धिमान्, उपविशत्। उपविश्य, शुद्धः सन्, ततः स्तोत्रं गायन् आरभत्; महेश्वरस्य स्तुतौ, पुष्पवृष्टिः अभवत्। सः उवाच – “इच्छितं भोगं दातुं, सोमः अष्टमहाभावं धृतवान्, सदैव गुणसम्पन्नः; एवं ते देवं, महेश्वरं, स्तुवन्ति। स्वधाम्ना सुखान् सृज्य, सर्वं चराचरं धारयन्, समृद्ध्यर्थं, वर्धनाय, ईशः भूमिरूपं धत्ते – इति कथ्यते। सृष्ट्यर्थं, स्थित्यर्थं, प्रलयाय, भूम्याः अधारं स्थापयन्, शिवः शान्तरूपः, जलरूपं धृत्वा, लोकानां सुखाय धर्माय, स्थैर्याय जगतः। कालक्रमं, अमृतप्रवाहं, जीवभावं, सृजनं, विनाशं, आनन्दं, सुखं, समृद्धिं, सूर्यचन्द्राग्निरूपं धृत्वा, स्थापयामास। वृद्ध्यर्थं, गतिसम्पादनाय, शक्त्यर्थं, अक्षराणां निर्मित्यर्थं, जीवसंक्रमणाय, विविधानां सुखानां सृष्ट्यर्थं, ईशः वायुरूपं धृत्वा; हे प्रभो, त्वमेव आत्मनं जानासि। भेदाभावेन न क्रिया, न धर्मः, न स्वार्थः, न अन्यः, न दिशः, न आकाशः, न स्वर्गभूमी, न भोगमोक्षौ; तस्मात् आकाशरूपं तव, हे प्रभो। धर्मस्थापनाय, त्वं ऋक्सामयजुः शाखाः निश्चितवान्; लोके गीतानि, स्मृतयः, पुराणानि – सर्वाणि शब्दरूपं धत्ते। त्वं यजमानः, यज्ञः, सर्वसाधनानि; यजमानस्थानं, फलस्थानं, कालः – त्वमेव, हे शम्भो, परतत्त्वम्; तव शरीरं यज्ञाङ्गसम्पन्नम् इति कथ्यते। त्वं कर्ता, दाता, प्रतिज्ञाता, दानम्, सर्वज्ञः साक्षी, परमात्मा, सर्वे आत्मनि स्थितः, परतत्त्वम्; त्वमेव सर्वम्; शब्दविलासस्य किम् प्रयोजनम्? वेदैर् न गुरुभिः न बुद्ध्या नान्यैः साधनैः त्वं न स्थाप्यसे; त्वं अजः, अनन्तः, ‘शिव’ शब्देन निर्दिष्टः; सत्यं, हे प्रभो, नमामि त्वाम्। एकदा शिवः स्वस्य अद्वितीयं स्वरूपं, आत्मैक्यं, ‘मम’ ‘न मम’ इति सम्पत्तिं दृष्ट्वा, तस्मिन् क्षणे, अगम्यः, अचिन्त्यशक्तिः, बहुरूपः जगद्वपुषा अभवत्। सर्वसत्त्वेषु वर्धमानः, कारणस्य कारणरूपेण स्थिता, नित्यशुभा, सर्वलक्षणसम्पन्ना वा, लक्षणातीतवा, सा विश्वकर्तुः शक्तिः। सृष्टिः, स्थितिः, अन्नवृद्धिः, प्राणिनां प्रलयः – एते नित्यक्रियाः केवलं तस्या एव; तस्या हरेः प्रियायाः, असंभवम् नास्ति। यस्याः अर्थे जनाः अन्नं, धनं, जीवितं ददति, तपः धर्मं च कुर्वन्ति – सा एव जगज्जननी, सोमप्रियाः, महाकीर्तिः। या इन्द्रोऽपि द्रष्टुम् इच्छति, यस्याः नाम्ना शुभता प्राप्त्यते, या विश्वं व्याप्य शुद्धिं करोति – सा सदा सोमरूपा, सोमसमरूपा। यस्याः प्रसादात् ब्रह्मणः, सर्वजीवानां, चलाचलानां, बुद्धिः, इन्द्रियाणि, चेतनम्, सुखं फलं प्राप्नुवन्ति – सा वागीश्वरी, जगद्गुरोः सुन्दरी पत्नि। यदि ब्रह्मणः चतुर्मुखस्य मनः अपि अशुद्धम्, तर्हि अन्येषां किम्? अतः मातरः गङ्गा, विविधैः उपायैः, विश्वं शुद्ध्यर्थं अवतरणं कर्तुम् उद्युक्ता। एवं गौतमः महर्षिः, भगवतः विघ्नेश्वरस्य, ब्राह्मणानां च सम्मतिः प्राप्त्वा, स्वपापविमुक्त्यर्थं, लोकहिताय, शम्भोः उमायाः च प्रसादनाय, गङ्गायाः आवाहनाय, कैलासशिखरं गत्वा, मौनं स्थाप्य, कुशासनं विस्तार्य, शुद्धः सन्, शिवं स्तुत्वा, जगज्जननीं गङ्गां अवतरयितुं प्रयत्नम् अकरोत्।