एतेषु कालेषु, महर्षिः गौतमः समस्तर्षिभ्यः स्नेहपूर्वकं प्रोवाच—“एष एवाश्रमः सर्वेषां पुण्यः, मम निश्चयोऽयं; अन्यस्याश्रमस्य न आवश्यकता, हे मुनयः, न चान्यत्र गन्तव्यम्।” तस्य वचः श्रुत्वा, विघ्नानां नायकः तद्विघ्नस्मरणेन सह, कृताञ्जलिः ब्राह्मणान् इदं वचनम् उवाच—“वयं भोजनं क्रीतम्; किमर्थं त्वं नः निरोद्धुमिच्छसि, हे गौतम? सौम्योपायैः वयं स्वगृहं प्रत्यागन्तुं न शक्नुमः।” ततः स विघ्ननायकः विचारयन् पुनरुवाच—“अयं द्विजोत्तमः दण्डार्हः नास्ति, स हि सहाय्यकारी; तस्मात् विवेकपूर्वकं मम निश्चयः—एषु सर्वेषु अङ्गीकारः क्रियताम्।” ततः सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठाः “एवं क्रियताम्” इति प्रत्युवाचुः, अस्य हितार्थं लोकानां च कल्याणकाम्यया। ते पुनरूचुः—“यद् ब्राह्मणानां सर्वेषां परमं श्रेयः स्यात्, तत् कुरु।” ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा विघ्नानां नायकः तद्वचनं विचिन्त्य, “यत् किमपि क्रियते, तत् विशेषेण गौतमस्य स्वभावगुणानुसारं स्यात्” इति मनसा निश्चितवान्। सः पुनः पुनः सर्वेषां ब्राह्मणानां अनुमतिं प्रार्थयन्, स्वयमेव ब्राह्मणत्वं प्राप्तवान्, ब्राह्मणान् पुनः प्रणम्य, मातुर्वचनं स्मृत्वा, बुद्धिमान् विघ्ननायकः जयाम् इदं वचनम् उवाच—“कुरु शुभे! एवं यथा अन्यः कश्चन न जानाति; गवां रूपं धारयित्वा यत्र गौतमः तिष्ठति, तत्र गच्छ। भक्षय तं तण्डुलं, विनाशय, विकारं च कुरु, सुशोभने; ताड्यमाना, गर्ज्यमाना, निरीक्ष्यमाणा च, पतित्वा शोचनीयं शब्दं कुरु—न मृत्वा, न च जीवमाना।” जयापि विघ्ननायकस्य आज्ञां शिरसि कृत्वा, यत्र गौतमो ब्राह्मणः तत्र गवां रूपं धारयित्वा तत्र गता। सा तण्डुलं खादन्ती ययौ; गौतमः तां विकृतरूपां गवां दृष्ट्वा, तृणेन तां निगृहीतवान्। तया तेन निगृहीतायां, सा गोः शब्दं कृत्वा पतिता; सा पतिता च, महती नादः समुत्पन्नः। तं शब्दं श्रुत्वा, गौतमस्य च कर्म दृष्ट्वा, ब्राह्मणाः विघ्नराजेन नीताः, दुःखिताः इदं वचनम् ऊचुः—“वयं सर्वेऽत्र निर्गच्छामः; तवाश्रमे न वसामः। सर्वे पुत्रवत् पोषिताः; त्वं पृष्टः, विप्रश्रेष्ठ।” तेषां निर्गच्छतां ब्राह्मणानां वचनं श्रुत्वा, स मुनिः वज्राहतः इव भूमौ पतितः। सर्वे ब्राह्मणाः तं प्रोचुः—“इमां पतितां भूमौ पश्यामः, या रुद्रमातृ, या जगतां प्रिया पावनी देवी। हे मुनिश्रेष्ठ, यत् एषा गवः पुण्यतीर्थदेवतामयी दैवबलात् अत्र पतिता, तस्मात् यथायोग्यं कार्यं करणीयम्। यथा दृढव्रतस्य समाप्तिः, तथा अस्माकं तवाश्रमे वासः; नान्यं धनं विद्यते, केवलं तपःसंपद् अस्ति।” स ब्राह्मणान् विनीतः प्रष्टुम् उपविष्टः—“यूयं एव मम शरणम्; शुद्धिं कर्तुम् अर्हथ।” तदा भगवाञ् विघ्नपतिः ब्राह्मणैः परिवृतः उवाच—“एषा नात्र म्रियते, न च जीवति; अस्मिन्महति संशये किं प्रतिवक्तव्यं—प्रायश्चित्तस्य वा, मार्गस्य वा? कथं एषा गवः पुनरुत्थास्यति, किमत्र प्रायश्चित्तम्? उक्तव्यं भवता; अहम् अखिलं निःशङ्कं करिष्यामि।” ते ब्राह्मणाः ऊचुः—“सर्वेषां संमतेन, प्राज्ञः एतत् निर्णेष्यति; यद् वदति, हे गौतम, तत् अस्माकं प्रमाणं स्यात्।” ब्राह्मणैः, गौतमेन च प्रेरितः, विघ्नविघातकः ब्रह्मरूपधारी सर्वान् उवाच—“सर्वेषां संमतेन सत्यमेव वक्ष्यामि; मुनयः, गौतमश्च, मम वचनं अनुमोदन्तु।” “श्रुतं हि, महादेवस्य जटासु ब्रह्मकुम्भोद्भवा अपां प्रवाहः, अव्यक्तजन्मनः कारणम्, तिष्ठति। तं शीघ्रं तपसा नियमेन च आनय; तेन एतां गवः भूमौ शरणं प्राप्तां स्नापय, प्रभो। तदा वयं सर्वे यथापूर्वं तव गृहे वत्स्यामः।” एवं ब्राह्मणसभायां ब्रह्मणां नाथेन उक्ते, तत्र पुष्पवृष्टिः अभवत्, जयशब्दाः च वर्धिताः। तदा गौतमः कृताञ्जलिः प्रणम्य, इदं वचनम् उवाच—“तपःशक्तेः, देवानां च ब्रह्मणः च प्रसादात्, भवद्भ्यः च कृपया, मम मनोरथः सिध्यतु।” “एवं भवतु” इति ब्राह्मणाः उक्त्वा, मुनिश्रेष्ठं विसृज्य, स्वस्थानानि प्रतिपेदिरे, समृद्धान्नोदकाः। तेषां ब्राह्मणानां गच्छतां, विघ्ननायकः भ्रात्रा विजयेन सह, तुष्टः, कृतार्थः, तत्रैव निवृत्तः। ब्राह्मणसंघे विघ्ननायके च निर्गते, गौतमोऽपि पावनः, तपसा पापमुक्तः, तत्रैव निवृत्तः। स मुनिः तदर्थं चिन्तयन्, “किमिदं मम स्थितिः?” इति ज्ञानतः पुनः पुनः विचारयामास, द्विजोत्तम। स निश्चितवान्—“एतत् देवकार्यम्, मम पापनाशनं, लोकानां कल्याणं, शम्भोः तुष्ट्यर्थं, तथा उमायाः प्रीत्यर्थं, गङ्गायाः आनयनं—एतत् सर्वं मम परमं सौभाग्यम्, न च मयि पापं विद्यते।” एवमात्मन्यालोच्य, द्विजश्रेष्ठः अतिप्रीतः अभवत्, लोकनाथं त्रिनेत्रं वृषध्वजं सम्पूज्य। संकल्प्य—“नदीश्रेष्ठां आनयिष्यामि; गिरिजा, मम सहधर्मिणी, जगन्माता, या महेश्वरस्य जटासु तिष्ठति, सा मयि तुष्यतु”—इति। एवं निश्चित्य, गौतमः महर्षिः, देवानां पूज्यं, महाधनुष्मन्तं कैलासवासिनं, प्रियतमया सह, ब्रह्मणां गणैः सह, कैलासं जगाम।