अस्य दैत्यराजस्य बाणाः मदमत्ताः भग्नाः, कीर्तिखड्गश्च शिथिलीकृतः। तस्याज्ञया तेजसा च भग्नाङ्गानि देवानां, ते शान्तिं न प्राप्नुवन्। ततः ते देवाः स्पर्धां परित्यज्य सह समालोच्य, तस्य तेजसा दीप्ताङ्गाः, विष्णोः समीपमगच्छन् दुःखितचित्ताः। ते विष्णुमुद्दिश्य प्रोचुः— “भगवन्, त्वं शङ्खचक्रगदाधरः, वयं क्लिष्टाः, शक्तिर्नष्टा; त्वं नित्यं स्वशस्त्रैः अस्मान् पालयसि। त्वमेव जगन्नाथः, त्वयि प्रभौ कथं वयं दुःखमुपयामः? यद्यस्माकं वाक् त्वां नमति, कथं स दैत्यः पूज्यते? वयं मनसा कर्मणा वाचा च त्वय्येव शरणं गताः; त्वत्पादमाश्रित्य, कथं वयं दैत्यं नमेम? महायज्ञैः त्वां यजामः, वचोभिः स्तौमि, अच्युत; त्वय्येव भक्ताः, कथं वयं दैत्यं नमेम? इन्द्रमुख्याः देवाः सदा तव शक्तिमाश्रित्य तव दत्तं पदं प्राप्ताः; कथं वयं दैत्यं नमेम? त्वं ब्रह्मरूपेण सृष्टिकर्ता, विष्णुरूपेण पालयिता, रुद्रशक्त्या संहारकर्ता; कथं वयं दैत्यं नमेम? जगति ऐश्वर्यं कारणं; शक्तिहीनता किमर्थम्? ऐश्वर्यं विना, देवेश, कथं वयं दैत्यं नमेम? त्वमाद्यः, जगद्धाता, अनन्तः, विश्वगुरुः; सीमितं शत्रुं कथं वयं नमेम? तव बलसमन्विताः, त्रैलोक्यं जयित्वा, स्थिराः स्याम, देवेश; कथं वयं दैत्यं नमेम?” एवं वचः श्रुत्वा, दैत्यारिणा विष्णुना सर्वदेवान् उद्दिश्य प्रोक्तम्— “सः बली दैत्यः मम भक्तः; स न देवैः नासुरैः हन्तव्यः। यथा यूयं मया पोष्यध्वे, तथा बली अपि मया पोष्यते। विना युद्धेन, देवाः, मन्त्रेण बलीं बद्ध्वा, तं हत्वा, स्वर्गराज्यं दास्यामि।” एवं श्रुत्वा, देवगणाः ‘एवमस्तु’ इति स्वर्गं प्रतिपेदिरे; श्रीमानेष देवेशः अदितेः गर्भमाविशत्। तस्य जन्मकाले महोत्सवाः जाताः; वामनरूपेण स जातः, यज्ञेश्वरः, यज्ञपुरुषः। एतस्मिन्नन्तरे, बली महाबलः, अश्वमेधाय दीक्षितः, मुख्यैः ऋषिभिः सहितः आसीत्। तत्र तस्य पुरोहितः शुक्रः, वेदवेदाङ्गवित्, यज्ञे स्थितः। यज्ञकर्मणि, शुक्रः ऋत्विजां श्रेष्ठः, देवगन्धर्वनागैः परिवृतः, तत्रासीत्। “दीयताम्, भोक्तव्यम्, पृथक् पृथक् पूजनं क्रियताम्”— इति वचनं पुनः पुनः संपूर्णतया प्रवर्तते। अनुपूर्व्येण, वामनः सामगानं गायन् तस्मिन्यज्ञस्थले समुपाजगाम; स वामनः दीप्तकुण्डलभूषितः यज्ञवाटमाविशत्। भर्गवः शुक्रः वामनमालोक्य, तं यज्ञं स्तुत्वा, वामनं ब्रह्मरूपं, दैत्यारिं, अवगच्छत्। स तम् दातारं, तपसां फलप्रदं, दैत्यनाशनं विज्ञाय, तेजसा दीप्तः, राजानं शीघ्रं प्रोवाच। स च बलिः क्षत्रियकर्तव्यानुष्ठानात् विजेता, भक्त्या दातारः, पत्न्या सह यज्ञे दीक्षितः। शुक्रः, भृगूणां व्याघ्रः, परमबुद्धिमान्, तं यज्ञपुरुषे ध्यानस्थं पृथक् आहुतीः ददतः इत्युक्त्वा, बलिं प्रोवाच— “यो ब्राह्मणः वामनरूपेण तव यज्ञे आगतः, स न ब्राह्मणः, यजमानः स एव, यज्ञभृत्। बालः कश्चित् त्वत्तः किंचिद् याचते, निश्चितं देवानां हिताय; मया सह मन्त्रयित्वा, हे नाथ, अनन्तरं दातव्यम्।” एवं श्रुत्वा, बलिः शत्रुनिग्रही, भर्गवं पुरोहितं प्रत्युवाच— “धन्योऽहम्, यजमानः स्वयम् मम गृहमागतः; स आगत्य याचते— किं विचारणीयम्?” एवं उक्त्वा, सः पत्न्या, पुरोहितेन च शुक्रेण सह, वामनं यज्ञश्रेष्ठं अदितेः पुत्रं यत्र तिष्ठति तत्र जगाम। सः कृताञ्जलिः पप्रच्छ— “कस्मिन्नर्थं आगतः?” वामनः प्रोवाच— “त्रीणि पादविस्तीर्णं भूमिं देहि।” “देहि, राजन्, अन्यः कः प्रयोजनम्? धनस्य किम् उपयोगः?” इति उक्त्वा, रत्नविचित्रपात्राणि आनयत्। सः जलं प्राक्षिपत्, वामनाय भूमिं दत्तवान्, ऋषिसत्तमः शुक्रः च पश्यन् स्थितः। लोकनाथाः पश्यन्तः, वामनाय भूमिं दत्तवान्; दैत्यसंघः पश्यन्, जयध्वनिः अभवत्। शनैः वामनः प्रोवाच— “आशिषः, राजन्, सुखी भव; त्रिपदविस्तीर्णां भूमिं शीघ्रं गृह्णीयाम्।” दैत्यपतिः प्रत्युवाच— “एवमस्तु” इति वामनं यजमानं, यज्ञपुरुषं, चन्द्रसूर्यवक्षसं पश्यन्। देवाः अग्रे स्थिताः, तदा तद्विक्रमरूपं वर्धमानं दृष्ट्वा, अनन्तं, अच्युतं, विक्रमार्थिनं भगवन्तं साक्षात् ददृशुः। तं दृष्ट्वा, दैत्यराजः पत्न्या सह विनयेन प्रोवाच— “विक्रमस्व, विष्णो, लोकनाथ, यथाशक्त्यनुग्रहम्; देवेश, सर्वसृष्टिकर्तः, सर्वं मयाऽर्पितम्।” तस्मिन्नेव क्षणे, महायाजी विष्णुः तानि वचनानि प्रत्युवाच— “दैत्यनाथ, महाबाहो, विक्रमिष्यामि; पश्य, दैत्यराज।