शुभैः अनिलैः अनुगृहीतः स महानन्दकारणः पर्वतैः मेरुमन्दरकैलासमैनाकादिभिः परिवृतः सन् विराजते स्म। तत्र वसिष्ठः अगस्त्यः पुलस्त्यः लोमशः चान्ये च महर्षयः उपस्थिताः, महोत्सवः अपि प्रवृत्तः, तत्र विवाहमहोत्सवः सम्पन्नः। तत्र वेदिकाऽपि रत्नमयी सुवर्णमण्डिता वज्रमाणिक्यवैदूर्यस्तम्भैः शोभिता आसीत्। जयालक्ष्म्यादिभिः शुभाक्षान्तिकीर्तिपुष्ट्यादिभिः परिवृता, पुनः मेरुमन्दरकैलासरैवतकैः च शोभिता सा सभा आसीत्। तत्र विष्णुर्भगवान् लोकनाथः साक्षात् मैनाकः पर्वतराजः सुवर्णवर्णः अतीव तेजसा विराजमानः आसीत्। ऋषयः लोकपालाः आदित्या मरुद्गणाश्च देवदेवस्य त्रिशूलधारिणः विवाहवेदिकां सज्जीकृतवन्तः। विश्वकर्मा स्वयं त्वष्टा च वेदिकां स तोरणद्वारां निर्मितवन्तौ; सुरभिः नन्दिनी नन्दा सुनन्दा कामदोहिनी च तत्र उपस्थिताः। एताभिः भूषिते तस्मिन्स्थले विवाहः अभवत्; समुद्राः नद्यः नागाः औषधयः जगन्मातृगणः च सर्वे तत्र समागताः। सर्ववृक्षबीजानि अपि तत्र सन्निहितानि; इला पृथिव्याः कर्म अकरोत्, औषधयः च अन्नस्य कर्म अकार्षुः। वरुणः पेयान् प्रायच्छत्, धनाधिपः दानकर्म अकरोत्, अग्निः च जगन्नाथाभिलषितं भोजनं तत्र समर्पयामास। अनन्तशक्तिविष्णुः नानास्थानेषु पूजनं कृतवान्, वेदाः च रहस्यैः सहिताः गायन्त्यः हास्यन्त्यश्च आसन्। सर्वाः अप्सरसो नृत्यन्त्यः, गन्धर्वकिन्नराः गायन्तः, मैनाकः ऋषिश्रेष्ठः अक्षतान् धारयामास। शुभाह्वानकर्म अन्तःपुरे सम्पूर्णम्, तत्र दिव्यदंपती वेदिकायां समुपविष्टौ। विधिवत् अग्निं शिलां च स्थाप्य, तत्र अक्षतान् समर्प्य, ते परिक्रमणं कृतवन्तौ। शिलास्पर्शात् देवीपादाङ्गुष्ठः शम्भुना विष्णोः प्रेरणया स्पृष्टः, तत्र दक्षिणं पादम् अपि। तत्र अहम्, हरस्य सन्निकर्षे हविः समर्पयन्, तस्याः पादाङ्गुष्ठं दृष्ट्वा, विक्षिप्तचित्तः सन्, मम वीर्यं स्रुतम्। लज्जितः मलिनः च सन्, तद्वीर्यं पिष्ट्वा, तस्मात् सूक्ष्मात् वीर्यात् वालखिल्याः ऋषयः उत्पन्नाः। ततस्तत्र महाशब्दः देवेषु सम्प्रवृत्तः; अहं लज्जया तं देशं त्यक्तवान्। देवसभा तु मौनं स्थितवती, महादेवः माम् निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा नन्दिने इदं वचनम् उक्तवान्— "ब्रह्माणं आह्वय, तं पापात् विमोक्ष्यामि। अपराधिनं अपि साधवः करुणया क्षन्ति; ज्ञानी अपि विषयैः मोहिताः भवन्ति—एष धर्मः।" एवं उक्त्वा भगवाँश्शिवः उमया सह, मम कृते, लोकानां च हिताय, करुणया, तद् अद्भुतं कृतवान्। स जगन्नाथः, पापिनां पापविमोचनाय, पृथिवीं जलरूपेण कर्तुम् उद्युक्तः। ततश्च, स भगवान्, उभयोः शुद्धसारं सङ्गृह्य, पृथिवीं कुम्भरूपेण कृत्वा, तत्र जलं स्थाप्य, पवमानादिभिः मन्त्रैः सम्यक् संस्कृतवान्। तत्र स त्रैलोक्यपावनीं पावनशक्तिं स्मृत्वा, जगन्नाथः माम् उक्तवान्— "एष कुम्भः गृह्यताम्।" "आपः हि दिव्यमातृकाः, पृथिवी चापि अन्या माता; उभे सृष्टिस्थितिसंहारकारणे। अत्र धर्मः, अत्र सनातनयज्ञः, अत्र भोगमोक्षौ, स्थावरजङ्गमं च सर्वम्। स्मरणेन मनसः पापं नश्यति, वाचा वाङ्मयपापं, स्नानेन पानं लेपनं वा कृत्वा कायिकपापं अपि विनश्यति। एष एव अमृतं लोके, न किञ्चित् पवित्रतरं; मया संस्कृतं, हे ब्रह्मन्, एष कुम्भः गृह्यताम्।" "यः कश्चन अत्र जलं स्मरति वा पठति, स सर्वान् कामान् आप्नोति—एष कुम्भः गृह्यताम्। पञ्चमहाभूतेषु जलं श्रेष्ठतमं, तत्रापि एतद् उत्तमम्—एष कुम्भः गृह्यताम्। यत् अत्र जलं शोभनं पुण्यं पावनं च, तस्य स्पर्शस्मरणदर्शनैः पापात् विमुक्त्यसि।" इति उक्त्वा, महादेवः स कुम्भं मम दत्तवान्। ततः सर्वे देवगणाः भक्त्या देवेशं प्रार्थयन्तः, महानन्दजयध्वनिं कृतवन्तः। देवेषु महोत्सवे जातेषु, अजः स्वमातुः पादौ दृष्ट्वा पापं समापद्य, तदा तस्य पितरः करुणया, स्मरणमात्रेण पावन्यां कुम्भस्थायां गङ्गायां तं पावनं जलं दत्तवान्। हे प्रभो, या सा देवी कुम्भस्थिता ते पुण्यं वर्धयति, सा कथं मर्त्यलोके समुपागता, तद् विस्तरेण कथय। असीद् बली नाम महादैत्यः, अमरारातिः, धर्मेण, कीर्त्या, प्रजापालनैः च त्रिलोकीं शासन् विराजते स्म। गुरुसेवया, सत्येन, बलवीर्यदानक्षमाभिः, स त्रिषु लोकेषु तुल्यः नासीत्। तस्य वृद्धिं दृष्ट्वा, देवाः सन्त्रस्ताः, एकत्र समागत्य, "कथं वयं बलिं जितुम्?" इति चिन्तितवन्तः। यदा स त्रैलोक्यं निर्विघ्नं शासति स्म, न कश्चन शत्रुः, न रोगः, नापि दुःखम् आसीत्। न तदा अनावृष्टिः, नाधर्मः, नास्तिक्यवाक्यं, न पापजनः, न स्वप्नेऽपि तादृशं दृष्टम्, यदा बली राज्यं कृतवान्।